Кіріспе
Блэкнесс қамалы – Шотландиядағы Блэкнесс ауылының жанында, Форт фиордының оңтүстік жағалауында орналасқан 15 ғасырлық қамал. Ол, бұрынғы бекініс орнында болса керек, 1440 жылдары сэр Джордж Крайтон салған. Сол кезде Блэкнесс – Шотландия монархтарының негізгі тұрақтарының бірі – Линлитгоу корольдік қаласының маңызды порты болды. Қамал, Крайтон жерлерімен бірге 1453 жылы Шотландияның Джеймс II-ге өтті, содан бері ол патшалық мүлік болып табылады. Ол мемлекеттік түрме ретінде пайдаланылды, онда кардинал Битон мен 6-шы Ангус графы сияқты тұтқындар сақталды. 16 ғасырдың ортасында Финнарттың сэр Джеймс Гамильтоны нығайтқан қамал, сол кездегі Шотландиядағы ең жетілген артиллериялық бекіністердің біріне айналды. Бір ғасырдан кейін, бұл қорғаныс 1650 жылы Оливер Кромвель әскерінің шабуылына тойтарыс бере алмады. Қоршаудан кейін бірнеше жыл өткен соң, қамал жөнделіп, қайтадан түрме және шағын гарнизон ретінде қызмет етті. 1693 жылы қақпаны қорғайтын тік бұрылыс биіктетілді, ал Стерн мұнарасы үш ауыр зеңбірек орнату үшін төмендетілді. 1870 жылдары казармалар мен офицерлер бөлмелері салынды, сол кезде қамал 1912 жылға дейін оқ-дәрі қоймасы ретінде қолданылды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қамал әскер тарапынан қысқа мерзімге қайта пайдаланылды. Қазіргі таңда ол «Historic Environment Scotland» қамқорлығындағы ескерткіштер тізіміне енген. Форт фиордына қарай тік тұрған орны мен ұзын, тар пішініне байланысты қамал «ешқашан теңізге шықпаған кеме» деп сипатталады. Солтүстік және оңтүстік мұнаралар көбінесе «мұрын» және «қойрық» деп аталады, ал орталық мұнара – «басты діңгек» деп аталады.
Blackness Castle is a 15th century fortress, near the village of Blackness, Scotland, on the south shore of the Firth of Forth. It was built, probably on the site of an earlier fort, by Sir George Crichton in the 1440s. At this time, Blackness was the main port serving the Royal Burgh of Linlithgow, one of the main residences of the Scottish monarch. The castle, together with the Crichton lands, passed to James II of Scotland in 1453, and the castle has been crown property ever since. It served as a state prison, holding such prisoners as Cardinal Beaton and the 6th Earl of Angus. Strengthened by Sir James Hamilton of Finnart in the mid 16th century, the castle became one of the most advanced artillery fortifications of its time in Scotland. A century later, these defences were not enough to prevent Blackness falling to Oliver Cromwell's army in 1650. Some years after the siege, the castle was repaired, and again served as a prison and a minor garrison. In 1693, the spur protecting the gate was heightened, and the Stern Tower shortened as a base for three heavy guns. Barracks and officers' quarters were added in the 1870s, when the castle was used as an ammunition depot, until 1912. The castle was briefly reused by the army during World War I. It is now a Scheduled Ancient Monument, in the care of Historic Environment Scotland. Because of its site, jutting into the Forth, and its long, narrow shape, the castle has been characterised as "the ship that never sailed". The north and south towers are often named "stem" and "stern", with the central tower called the "main mast".
Шығу тегі
Блэкнес барондығын 15 ғасырдың ортасында Шотландияның Лорд-Адмиралы, Джордж Крайтон, Линлитгоу шерифі және кейіннен Кейтнесс графы иеленді. Крайтонның туысы Уильям 1439-1453 жылдары Шотландияның канцлері болды. Қала 1440-жылдардың ортасында салынды, бұл Крайтондар мен «Қара» Дугластар арасындағы қақтығыстар кезінде болды, нәтижесінде 1444 жылы Эдинбургтегі Барнтон мұнарасы қиратылды. Джордж Крайтон 1453 жылы Джеймс II-ге Блэкнес қаласының ішіндегі Крайтон жерлерін тапсырды. Оның мұрагері Джеймс Крайтон қаланы басып алып, сол жылы патша қоршап алғаннан кейін қысқа мерзімге ұстады. 1512 жылдың қарашасында «Ұлы Майкл» және «Маргарет» кемелері Блэкнесте болды. Джеймс IV Сент-Эндрю күні «Майкл» кемесіне француз елшісі Шарль де Токк, ла Моте сиерімен кездесуге келді. Шотландия мен Франция арасындағы «Ескі Одақ» расталды. 17 ғасырда Ливингстон әулеті Блэкнеске қараушы лауазымын мұра етіп алды. Арран графының заңды емес ұлы Финнарт артиллериялық бекіністерде сарапшы болды. Осы тақырыпты Еуропада зерттеген ол Ланаркширдегі Крейгнетхан қаласындағы өз қаласын идеяларын көрсету үшін жобалады. Блэкнесте ол күрделі кіреберісі бар капонир сияқты технологиялық жаңалықтарды енгізді, Шотландияда сақталған үштің бірі (қалғандары Крейгнетхан мен Стирлинг қалаларында). Капонир, кіреберіс қабырғасының ішіндегі жол, қорғаушыларға қақпаны бұзған шабуылшылардың артына оқ атуға мүмкіндік берді. Оңтүстік және шығыс жағындағы қабырғаның ішкі бөлігі қалыңдатылды, кейбір жерлерде бірнеше метрге дейін, және пушка тесіктері ашылды. Оңтүстік қабырға да жаңа оңтүстік мұнараны қоршау үшін биікке көтерілді. Финнарттың 1540 жылы опасыздық үшін өлім жазасына кесілгеннен кейін жұмыс Дизарт пасторының бақылауымен жалғасты. Джеймс V-тің 1542 жылы қайтыс болуымен құрылыс тоқтатылды. Пинки шайқасынан кейін, 15 қыркүйекте 1547 жылы Ричард Брок пен «Галле Субтл» өзенмен Блэкнеске дейін жүзіп келді. Оқпен алмасудан кейін ол «Мэри Уиллоуби», «Энтони оф Ньюкасл» және «Босс» кемелерін басып алды және басқа кемелерді өртеп жіберді. Шотландия реформациясы кезінде қамал келіссөздер арқылы Джеймс Гамильтонға, Шателло герцогына, қауымның басшысы ретінде берілді. 15 сәуірде, 1560 жылы Пасха күні екі ағылшын капитаны, Детик пен Вуд иелікке алды. Осы жылдары қамалға кішігірім жөндеу жұмыстары жүргізілді. 1567 жылы Мэри, Шотландия королевасының мәжбүрлеп тақтан түсірілуінен кейін болған Мариандық азаматтық соғыс кезінде Блэкнес гарнизоны оған адал болды. Алайда, күзетші Александр Стюарт кейіннен Регент Морейдің партиясына қосылу үшін жағын өзгертті. 1572 жылы Лорд Клод Гамильтон қаланы Мэри үшін қайтарып алды, блокадаға қарамастан, келесі жылға дейін Форттың кеме қатынасын қиындатты. 1580 жылы Мэйнс Малкольм Дуглас қаланы лорд Роберт Стюартқа тапсырды. Стюарт Дугластың үлкен темір «тұмба есігін», мұнараның құлыптарын, түрме үйінің құлыптарын және қабырғалардың ағаш платформаларын алып тастағанына шағымданды, бұл қаланы қорғауды мүмкінсіз етті. Джеймс Кокрейн сэр Джеймс Сандлендс үшін күзетші болды, олардың тұтқындары 1592 жылы Хантли графы және 1594 жылы Логидің Джон Вемисс болды. 1650 жылы Оливер Кромвельдің Шотландияға шабуыл жасаған кезінде қамалдың қорғанысы қайтадан сынақтан өтті. Алайда, бұл кезде артиллерия технологиясы Финнарттың қорғанысынан асып кеткен, гарнизон құрлықтан және теңізден бомбалаудан тез жеңіліп қалды. Оңтүстік мұнарасы қайта жабдықталды, жертөлесіне нан пісіретін үй орнатылды және жаңа баспалдақ мұнарасы салынды. 1693 жылы бұрыштама қабырға биікке көтерілді, ал солтүстік мұнарасы Фортқа қарап тұрған үш пушка платформасын қамтамасыз ету үшін қысқартылды. 1707 жылы Шотландия мен Англияның бірігуінен кейін қамал түрме ретінде тоқтатылды. 18 ғасырдың соңында Блэкнестегі гарнизон он бес шамасында сарбазды құрады. 1759 және 1815 жылдар аралығында Блэкнес қайтадан түрме ретінде пайдаланылды, бұл жолы 18 және 19 ғасырлардың соңындағы қақтығыстар кезінде, соның ішінде Жеті жылдық соғыс және Наполеон соғыстары кезінде француз әскери тұтқындарын ұстау үшін. 1868 жылы құйма темірден жасалған теңіз айлағы қақпасы мен көпірімен бірге салынды, бұл Ұлыбританияда соңғы салынғандардың бірі болды. Депо 1912 жылы жабылды, бірақ ол Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қысқа уақытқа қайтадан иеленді, ал қамал Жұмыс кеңсесінің қамқорлығына берілді.
Сипаттама
Қала Форт шығанағындағы жартасты тілге орналасқан және солтүстік-оңтүстік бағытта салынған. Қаланың құрамында перде қабырғасы, солтүстік және оңтүстік мұнараларымен біріктірілген, және ішкі аулада бөлек орталық мұнарасы бар. Оңтүстік-батыс жағында қорғаныс тірегі негізгі кіреберіс құрайды, ал солтүстік-батыста су қақпасы 19 ғасырлық пирске жол ашады. Қабырғалардың сыртында 19 ғасырлық сарбаздар казармасы мен офицерлер үйлері орналасқан. Халық арасындағы аңыз бойынша, қаланың оңтүстікке қарай орналасқан Бинн үйімен байланыстыратын құпия тоннелі бар.
Солтүстік және Оңтүстік мұнаралар
Бастапқыда үш қабатты болған шағын Солтүстік немесе Саба мұнарасы 1693 жылы екі қабатқа дейін кемітілді. Жоғарғы бөлмеде ошақ болған, ал төменгі бөлмесі – шұңқыр түрме. Бұл бөлмеге жоғарыдан ашылатын есік арқылы ғана кіруге болады, және онда теңізге құятын дренаж тесігі бар, ол толқын кезінде жуылады. Оңтүстік мұнара сарайдағы негізгі тұрғын үйін қамтамасыз еткен, солтүстік-батыс қанатында бөлмелермен және жоғарғы қабатта үлкен зал болған. Бұл зал сарай оқ-дәрі қоймасы ретінде пайдаланылған кезде бөлінген, бірақ кейіннен қайта жаңартылған. 17 ғасырда оңтүстікке қарайтын үлкен терезе қару орнату үшін қолданылған.
Орталық мұнара
Бес қабатты Орталық мұнара немесе "басты мачта" 15 ғасырда салынған, ал 16 ғасырда биіктігі арттырылған. Оның көлемі шамамен ..., ал қабырғалары негізінде ... қалың. Мұнараның сыртында құдық орналасқан.
Тірек
Негізгі қақпаны қосымша қорғауға арналған XVI ғасырғы алдыңғы қабырға немесе "шпор" көбінесе Финнарттан сэр Джеймс Гамильтонның еңбегі болып табылады және көптеген қорғаныс мүмкіндіктерін қамтиды. Алғашқыда кіреберіс алдында тас ор қазылған, оны көтерме көпірмен кесіп өткен. 1693 жылғы түпнұсқа темір торы қақпа әлі де орнында тұр.
Қазіргі заманғы қолданысы
Қалдықты қайта жаңартып ашқаннан бері ол тарихи ескерткіш ретінде жұртшылыққа ашық. Қалдықтың ғимараттары бос тұр, алайда сыртындағы бұрынғы казармаларда шағын көрме ұйымдастырылған. Қамал бірнеше фильмдерде түсірілім алаңы ретінде пайдаланылды, оның ішінде Франко Зеффиреллинің "Гамлет" (1990), Боб Карратерстің 1996 жылғы "Брюс" фильмі және ғылыми-фантастикалық "Соңғы күн" (2008) фильмі. Телевизияда Blackness BBC/A&E телеарнасының "Иванхо" (1997) мини-сериалында және Starz арнасының "Outlander" сериалында көрсетілді. Сондай-ақ, ол BBC Scotland тарихи сериалы "Тектестердің өрлеуі" түсірілімдеріне де орын болды.