Кіріспе
Грек драматургы Еврипидтің сақталған соңғы туындысы – «Аулистегі Ифигения» немесе «Аулистегі Ифигения» (Ἰφιγένεια ἐν Αὐλίδι; түрліше аударылған, соның ішінде латын тіліндегі Iphigenia in Aulide) – драматург Еврипидтің қазірге дейін жеткен соңғы шығармасы. «Орест» пьесасынан кейін 408 және Еврипидтің қайтыс болған жылы, б.з.д. 406 жылдары жазылған бұл пьеса, келесі жылы оның ұлы немесе туысы, Кіші Еврипид, «Бахханттар» және «Коринфтегі Алкмеон» пьесаларымен бірге трилогия ретінде тұңғыш рет қойылды және Афинадағы Дионисияда бірінші орынды жеңіп алды. Осы оқиғалар грек трагедияларының көптеген пьесаларында, мысалы, Еврипидтің «Геккуба» және «Троялық әйелдер» пьесаларында, сондай-ақ Эсхилдің «Агамемнон» пьесасында орталық орын алады. «Аулистегі Ифигения» пьесасындағы қақтығыс Ифигенияның өлімге/өлтіруге қарсы алғашқы қарсыласуына және оның әкесімен қарым-қатынасына, сондай-ақ Агаммнонның ықпалымен жағдайға тартылған жас Ахиллге ерекше назар аударады. Пьесаның қойылымын көрген афиналық көрермендерге Агаммнонның іс-әрекеттерінің нәтижесінде, соғыстан кейін үйіне оралғанда оның әйелі Клитемнестра оны өлтіретіні және ол өз кезегінде әкесінің құрметі үшін ұлы Оресттің қолынан қаза табатыны белгілі болды. Бәрі «Аулистегі Ифигения» пьесасында бейнеленген. «Пейли Порсонмен келіседі, Ифигенияның сахнадан шығуынан кейінгі пьесаның қалған бөлігі (пьесаның 1510-шы жолынан соңына дейін) – интерполятордың қосымшасы» деп санайды. Пьесаның бір фрагменті Артемиданың Клитемнестраны жұбатқанын және оның қызының құрбандыққа шалынбағанын айтқанын көрсетеді, бірақ егер бұл Еврипидтің түпнұсқалық соңына қатысты болса, онда ол соңғы нұсқасы сақталмаған.
Iphigenia in Aulis or Iphigenia at Aulis (Ἰφιγένεια ἐν Αὐλίδι; variously translated, including the Latin Iphigenia in Aulide) is the last of the extant works by the playwright Euripides. Written between 408, after Orestes, and 406 BC, the year of Euripides' death, the play was first produced the following year in a trilogy with The Bacchae and Alcmaeon in Corinth by his son or nephew, Euripides the Younger, and won first place at the City Dionysia in Athens. These latter events are central to several of the Greek tragedies such as Euripides' "Hecuba" and "The Trojan Women", as well as Aeschylus' play "Agamemnon". The conflict in "Iphigenia at Aulis" also focuses closely on Iphigenia's initial resistance to the idea of dying/being killed and her relationship with her father and, to a lesser degree, on a young Achilles, who is drawn into the situation by Agamemnon. Also known to the audience of Athenians who witnessed the play's performance would have been the fact that, as a result of Agamemnon's actions, after the war he will be killed upon his homecoming by his wife, Clytemnestra, and that she in turn will be killed by her son, Orestes, in order to avenge his father. All appear in "Iphigenia at Aulis". "Paley agrees with Porson in regarding the rest of the play after Iphigenia's exit [lines 1510 to the end of the play] as the work of an interpolator". A fragment of the play may indicate that Artemis appeared to console Clytemnestra and assure her that her daughter had not been sacrificed after all, but if this is a surviving reference to Euripides' original ending, that ending is not extant.
Мәдениеттің әсері
Пьеса Жан Расиннің "Ифигения" трагедиясына (1674) сүйене отырып, он сегізінші ғасырда бірнеше операның негізі болды. Либреттолар Еврипид пен Расиннің нұсқаларынан алынған, сюжеттің әртүрлі варианттары қолданылды. Ең көне либретто – Кристиан Генрих Постельдің "Die wunderbar errettete Iphigenia" әні, оны Рейнхард Кейзер 1699 жылы жазған. Ең танымал либретто – Апостол Зеноның "Аулидадағы Ифигения" (1718), Антонио Кальдара (1718), Джузеппе Мария Орландини (1732), Джованни Порта (1738), Никола Порпора (1735), Джироламо Абос (1752), Джузеппе Сарти (1777), Анджело Тарчи (1785), Джузеппе Джордани (1786) сазды әндеріне негіз болды. Басқа либреттоларға Маттео Верацидің "Ифигениясы" (Николо Джоммелли, 1751), Витторио Амадео Цигна Сантидің (Фердинандо Бертони, 1762 және Карло Франчи, 1766), Луиджи Серионың (Висенте Мартин и Солер, 1779 және Алессио Прати, 1784) және Фердинандо Мореттидің (Николо Антонио Зингарелли, 1787 және Луиджи Черубини, 1788) либреттолары жатады. Дегенмен, бүгінгі таңда ең танымал опера – Кристоф Виллибальд Глюктің "Ифигения и Аулида" (1774) операсы. Аулистегі Ифигения заманауи өнерге елеулі әсер етті. Грек режиссері Майкл Какойаннис 1977 жылы түсірген "Ифигения" фильмінде (Клитемнестра рөлін Айрин Папас ойнады) Еврипидтің сценарийін пайдаланды. Пьеса сондай-ақ 2003 жылы Барри Унсворттың "Патшалар әндері" романының, сондай-ақ П.Д.К. Бахтың "Бруклиндегі Ифигения" кантатасының негізі болды. Нейл Лабут өзінің "Bash" сериясының бірі – "Iphigenia in Orem" атты қысқа пьесасында Ифигения оқиғасына көп сүйенді. АҚШ-тық латина драматургы Каридад Свичтің 2004 жылғы мультимедиалық пьесасы "Ифигения Краш Лэнд Фоллс на неоновой оболочке, которая была когда-то ее сердцем" (рейв жырлары) халықаралық "TheatreForum" журналында және 2005 жылы "BackStage Books" баспасында жарық көрген "Divine Fire: Гректерден шабыт алған сегіз қазіргі заманғы пьеса" антологиясында жарияланды. Пьесада Ифигения оқиғасы Сиуад Хуарес және оның айналасы, Хуарес әйелдерінің қазасы контекстінде қайта жаңғыртылды. Американдық драматург Чарльз Л. Ми "The Re Making Project" жобасы арқылы мәтінді қазіргі заманғы театрға бейімдеді. Оның "Ифигения 2.0" туындысы Еврипидтің "Аулистегі Ифигениясынан" шабыттанды, Алан Стюарт Смит, Джим Грейвс, Джим Моррис, Габи Башан, Ричард Холмс, Ричард Хеклер, Дейв Гроссман, Уилфред Оуэн және Энтони Сваффордтың мәтіндерін де қамтиды. "Ифигения 2.0" туындысының Нью-Йорк премьерасы бастапқыда Нью-Йорк қаласындағы "Signature Theatre Company" компаниясымен қойылды және "New York Times" журналында Еврипидтің "Аулистегі Ифигениясына" "ерсіз және көңілсіз нұсқасы" деп сипатталды. Грек режиссері Йоргос Лантимос 2017 жылы түсірген "Киелі еленнің өлтірілуі" фильмін Агамемнон оқиғасына негіздеді. "Image Comics" 2022 жылдың мамырында Эдвард Айнхорн жазып, Эрик Шануэр салған пьесаның графикалық роман нұсқасын шығаруды жоспарлап отыр.
Greek director Yorgos Lanthimos based his 2017 film The Killing of a Sacred Deer loosely on the story of Agamemnon. Image Comics plans a graphic novel version of the play to be released in May 2022, written by Edward Einhorn and with art by Eric Shanower.