Кіріспе

Америкалық екі қабатты, қашықтығы ұзақ жолаушылар вагондарының класы

Superliner – АҚШ-тың ұлттық теміржол жолаушылар тасымалдаушысы Amtrak компаниясы пайдаланатын екі деңгейлі қалааралық теміржол жолаушылар вагонының бір түрі. Amtrak АҚШ-тың батыс бөлігінде қашықтығы ұзақ пойыздарында ескі бір деңгейлі вагондарды ауыстыру үшін вагондарға тапсырыс берді. Дизайн Santa Fe Railway компаниясының El Capitan пойыздарында қолданған Budd Hi Level вагондарының негізінде жасалған. Pullman Standard 1975 жылдан 1981 жылға дейін Superliner I деп аталатын 284 вагон, ал Bombardier Transportation 1991 жылдан 1996 жылға дейін Superliner II деп аталатын 195 вагон салды. Superliner I вагондары Pullman компаниясы салған соңғы жолаушылар вагоны болды. Вагон түрлеріне жаттықтырушылар, тамақтану вагондары, демалыс бөлмелері және ұйықтау вагондары кіреді. Көптеген жолаушылар орындары жоғарғы қабатта орналасқан, оның екі жағында терезелер бар. Sightseer Lounge бақылау вагондары жоғарғы қабатта төбеден төбеге дейінгі ерекше терезелерге ие. Көтерілу төменгі қабаттан жүзеге асырылады, ал жоғарғы қабатқа жету үшін жолаушылар орталық баспалдақпен көтеріледі. Бірінші Superliner I вагондары 1979 жылдың ақпанында пайдалануға берілді, ал жеткізілімдер 1981 жылға дейін жалғасты. Amtrak вагондарды АҚШ-тың батыс бөлігіндегі қашықтығы ұзақ және қысқа пойыздарға тағайындады. 1979 жылдың қазан айындағы тұрақты тапсырма Чикаго–Сиэтл Empire Builder пойызына берілді. Superliner II вагондарының жеткізілімі 1993 жылы басталды, бұл Amtrak компаниясына ескі Hi Level вагондарын зейнеткерлікке шығаруға және АҚШ-тың шығысындағы пойыздарда Superliner вагондарын пайдалануға мүмкіндік берді, бірақ туннельдердің шектеулері Солтүстік-Шығыс дәлізінде оларды пайдалануға мүмкіндік бермейді.

Өмірбаян

1971 жылдың 1 мамырында Amtrak АҚШ-тағы жеке сектордың дерлік барлық қалааралық жолаушылар теміржол қызметін қабылдады, және он жылдар бойғы құлдырауды тоқтату міндеті қойылды. Бұл күні жүрген 440 пойыздың 184-ін сақтап қалды. Осы пойыздарды іске қосу үшін Amtrak 300 локомотивтен және 1190 жолаушы вагондарынан тұратын паркті мұра етті, олардың көпшілігі 1940 және 1950 жылдарға жатты. 1955 жылдан бері АҚШ үшін жаңадан бірде-бір жатын вагоны салынбаған. Amtrak мұрагерлік паркінің көп бөлігін дәстүрлі бір деңгейлі вагондар құрады, бірақ оған Санта-Феден 73 Hi Level вагоны да кірді. Бұл вагондарды Budd компаниясы 1954 және 1964 жылдар аралығында жасаған; екі деңгейлі конструкциясы, оның жақсы көрінісі мен тегіс жүрісі батыстағы ұзақ қашықтықтарға өте қолайлы болды. Louis T. Klauder & Associates дизайн фирмасында жұмыс істеген Майкл Р. Вайнман, Amtrak 1973 жылы "толық жаңа" жолаушы вагонына қатысты ұсыныс сұрағанда (RFP), дизайнның екі деңгейлі болатыны "көзделгенін" еске алды. RFP-ге он үш компания жауап берді; Amtrak Klauder ұсынысын таңдады. Жоба 1974 жылдың ортасына қарай аяқталды және Amtrak төрт компанияны оның құрылысына тендер ұсынуға шақырды: Boeing, Budd, Pullman Standard және Rohr. Pullman Standard келісімшартты жеңіп алды.

Суперлайнер I

Amtrak 1975 жылғы 2 сәуірде Pullman Standard компаниясынан 235 Superliner I вагонын тапсырыс берді, жеткізілім 1977 жылғы қаңтар мен 1978 жылғы маусым аралығында жоспарланған. Бастапқы тапсырыс 120 пассажирлік вагон, 55 ұйықтайтын вагон, 34 асхана вагоны және 26 лаунж вагонынан тұрды. Amtrak тапсырысты тез арада 284 вагонға дейін арттырды: 30 пассажирлік вагон, 15 ұйықтайтын вагон, 5 асхана вагоны қосылды, ал 1 лаунж вагоны алынып тасталды. Бастапқы тапсырыс құны 143,6 миллион доллар болды, ал қосымша вагондар мен басқа төлемдермен құны 250 миллион долларға жетті. Темір жол қызметкерлерінен жаңа вагондарға атау беруді сұрады және 1977 жылғы 1 маусымдағы ішкі хабарламасында жеңімпазды жариялады: «Vistaliner», бұл атау Чикаго, Берлингтон және Куинси темір жолының Vista Domes есімдерін еске түсірді. Бірақ хабарламада бұл атаудың авторлық құқығы басқа компанияға тиесілі екендігі айтылды, сондықтан вагондар «Superliners» деп аталатын болды, бұл атауды Нидхэм, Харпер және Стирс, сол кездегі Amtrak жарнама агенттігі ойлап тапты. 1978 және 1979 жылдары вагондар жеткізілгеннен кейін, Amtrak оларды Чикагодан басталатын қысқа қашықтыққа арналған бағыттарда пайдалануға енгізді. Алғашқы вагондар 1979 жылғы 26 ақпанда Чикагодан Милуокиге рейс жасап, тұрақты қызметке кірді. EMD F40PH локомотиві басқарған вагондар Turboliner құралдарын ығыстырды. Бұл құрал бірнеше апта бойы жұмыс істеді. Illini және Shawnee пойыздары жақын арада Superliner вагондарын алды, ал алғашқы Superliner асхана вагоны Shawnee бағытында лаунж ретінде пайдаланылды.

Әскери флотты жабдықтау

1979 жылғы 11 қазанда Чикагодағы Юнион вокзалында ресми ашылу өтті, содан кейін Бурлингтон Солтүстік темір жолы арқылы Лизлге қысқа сапар жасалды. Келесі күні Шоуни пойызының алғашқы Суперлайнер апаты орын алды – Харви, Иллинойс штатында Иллинойс орталық шығанағының жүк пойызымен соқтығысу, нәтижесінде жүк пойызының екі экипаж мүшесі қаза тапты. Амтрак Superliner пойыздарына алғашқы таңдауы қаржылық қиындықтарға тап болған Флоридиан, Чикаго – Флорида бағытындағы алыс қашықтыққа жүретін пойыз болды, бірақ екі жылдық кешігу осы жоспарларды күштен шығарды. Амтрак "Империя құрушы" (Empire Builder) пойызына көшті. Бұл алыс қашықтыққа жүретін пойыз Чикаго мен Сиэтл арасында Монтана және Солтүстік Дакота жазықтары арқылы өтеді. АҚШ-тың бұл бөлігіндегі қыс суық әрі қатал, қырау мен қар бораны жиі болады. Бұрынғы бумен жылытылатын жабдықтар жиі бұзылып, Амтракқа қызметті тоқтатуға тура келді. Электрлік бас-аяқ қуаты бар Суперлайнерлер бұл жағдайға әлдеқайда лайықты болды. "Империя құрушы" (Empire Builder) Суперлайнерлерді пайдаланған алғашқы алыс қашықтыққа жүретін пойыз болды және 1979 жылғы 28 қазанда оларға тұрақты түрде тағайындалған алғашқы пойыз атанды. Амтрактың жаңа ұлттық кестесінің мұқабасында Суперлайнер вагоны бейнеленген, ал "Империя құрушы" (Empire Builder) пойызының тізімінде "Amtrak's Superliner is Special" деген тақырып жазылған. Сонымен қатар, Суперлайнерлер Тынық мұхитының солтүстік-батысындағы қысқа қашықтыққа жүретін Pacific International және Mount Rainier пойыздарында да пайдалануға берілді. "Империя құрушы" (Empire Builder) пойызы іске қосылғаннан кейін, Амтрак батыстағы қалған алыс қашықтыққа жүретін пойыздарды қайта жабдықтауға кірісті. Екінші тұрақты Суперлайнер пойызы Desert Wind болды, ол Лос-Анджелес пен Огден, Юта арасындағы күндізгі пойыз болып, 1980 жылғы 30 маусымда вагондар алды. 1980 жылғы 7 шілдеде Чикаго мен Сан-Франциско арасындағы дәстүрлі Overland Route бағытындағы алыс қашықтыққа жүретін San Francisco Zephyr пойызы да пайдалануға берілді; ол 1981 жылғы 6 қаңтарда Sightseer салондарының біріншісін алды. Амтрак 1980 жылғы қазан айында Лос-Анджелес – Чикаго бағытындағы Southwest Limited пойызына да Суперлайнерлерді тағайындады. Southwest Limited, бұрынғы Super Chief, El Capitan бағытымен жүрді, оның Hi Level вагондары дизайнына әсер еткен. Санта-Фе компаниясының басшылығы дизайнына таңданып, Амтракқа пойызға "Chief" атауын қайтаруға рұқсат берді, содан кейін Амтрак оны 1984 жылғы 28 қазанда Southwest Chief деп атады. "Chief" пойызы 1993 жылғы қыркүйекте Superliner II ұйықтайтын вагондарын алған алғашқы пойыз болды. "Coast Starlight" 1981 жылғы қаңтар айында Суперлайнерлермен жұмыс істей бастады. Сансет Лимитед, АҚШ-тың оңтүстік шекарасымен Лос-Анджелес пен Нью-Орлеанс арасында жүретін алыс қашықтыққа жүретін пойыз, ақпан айында оларды алды, нәтижесінде Техас штатының заң шығарушы органы мақтады. "Пионер" 26 сәуірде Суперлайнер вагондарына ие болды. Сан-Антонио мен Чикаго арасындағы түнгі пойыз "Eagle" қазан айында Сан-Антониодағы "Сансет Лимитед" пойызымен байланысқан күндері Суперлайнерлерді тасымалдауға кірісті. Суперлайнерлерге тағайындалу 1990-шы жылдары тұрақты болды. Амтрак пойызды Суперлайнерлермен қайта жабдықтау жолаушылар санын 25%-ға арттыратынын есептеді. 1981 жылғы шілдеде жеткізілген соңғы вагон, сонымен қатар Pullman компаниясы жасаған соңғы вагон болды және компанияның негізін қалаушы Джордж Мортимер Пуллманның құрметіне аталды. Via 1984-1985 жылдары Эдмонтон мен Виннипег арасындағы жолаушылар тасымалында бірнеше Amtrak Superliner сынақтан өткізді. Ақырында Via жаңа жабдықтарға тапсырыс берудің орнына Budd машиналарын бас-аяқ қуатын (HEP) пайдалану үшін қайта құруды таңдады. Тапсырысқа 55 ұйықтайтын вагон, 38 вагон, 20 асхана, 15 салон және 12 трансдорм кірді. Алғашқы тапсырыс құны 340 миллион долларға бағаланған. 1993 жылдың соңында Амтрак 55 вагонды 110 миллион долларға сатып алды, бұл Superliner II вагондарының жалпы санын 195-ке жеткізді. Бұл нұсқада он асхана вагоны, он салон және 35 трансдорм бар. Бомбардье Вермонт штатының Барре қаласында тапсырысты орындады. Чикаго – Вашингтон, округтік Капитолий Лимитед (қазан); және Вирджиния – Флорида Авто Пойызы (1 наурыз 1995). Вашингтондағы First Street туннелін кеңейту жобасы Чикаго – Вашингтон Cardinal пойызына 1995 жылғы қыркүйекте Superliner-ді пайдалануға мүмкіндік берді; олар 2002 жылы жабдық жетіспеуіне байланысты тоқтатылды. Суперлайнерлер Чикаго – Торонто халықаралық рейстерінде 1995 жылғы қарашадан 2000 жылдың басына дейін пайдаланылды. 2017 жылы Амтрак Суперлайнерлерді ауыстыру қажеттігін анықтады, әр вагон жыл сайын "жер шарының жеті айналымын" жасап шығатынын атап өтті.

Болашақ автомобильдер

2022 жылы Amtrak 2032 жылға дейін барлық қазіргі Superliner, Amfleet және Viewliner I жолаушылар вагондарын жаңаларымен ауыстыратынын хабарлады. Amtrak 2022 жылдың желтоқсанында он өндірушіден ақпарат сұрап өтініш жіберді, ал 2023 жылдың желтоқсанында ұсыныстарды ресми түрде сұрады.

Дизайн

Суперлайнерлер Hi Level дизайнына ұқсас болғанмен, 5 метрге дейін биік болды. Суперлайнерлер Amtrak-тың жаңа 480 вольттық желілік қуатын жылу және электр энергиясын қамтамасыз ету үшін пайдаланды. Бұл Hi Level пойыздарында қолданылған бумен жылытудан сенімдірек болды.

Бастапқыда, көліктер Чикагоның шығысына қарай жүргізіле алмады, себебі жоғарыдан өту биіктігі шектеулі болды. Бірақ 1980 жылдары көптеген шығыс теміржолдары үш қабатты автокөліктер мен екі қабатты контейнерлік пойыздарға рұқсат беру үшін жолдарындағы биіктікті көтерді, бұл Суперлайнерлердің де жұмыс істеуіне мүмкіндік берді. Күні бүгінге дейін Нью-Йорк және Балтимор қалалары мен олардың маңындағы туннельдердің жеткіліксіз биіктігі Amtrak-тың ең жүйрік желісі – Солтүстік-Шығыс дәлізінде Суперлайнерлерді пайдалануға кедергі келтіруде. Superliner I вагондары Waggon Union MD 76 шассилерінде орналасқан, олар ұқсас отандық конструкцияларға қарағанда жиірек жөндеуді қажет етеді және "қатаң жүріс сипаттамаларымен әйгілі". Superliner II вагондары GSI G70 сыртқы подшипниктері бар шассилерде орналасқан, олар Horizon бір деңгейлі вагондарында да қолданылады. Екі модельдің де максималды жылдамдығы – .

Superliner I вагондары бастапқыда қалдықтарды резервуарларда сақтап, содан кейін пойыз белгіленген жылдамдыққа жеткеннен кейін оларды ұнтақтап, жолға төгіп тастады. Бұл Hi Level пойыздары тікелей рельске төгіп тастағаннан жақсырақ болды. Мұндай төгілуге байланысты халықтың алаңдаушылығы артқаннан кейін Amtrak Superliner II вагондарын толық жинау жүйесімен жабдықтауға тапсырыс берді. Superliner I вагондары 1990 жылдардың басында толық жинау жүйесімен қайта жабдықталды. "Нью-Йорк Таймс" газеті Superliner I вагонының ішкі түстерін "беж, қызыл қоңыр, қоңыр және жасыл түстердің жұмсақ реңктері" деп сипаттады.

Бапкерлер

Pullman Standard 102 Superliner I вагонын және 48 вагон-багаж вагонын жасады. Bombardier компаниясы 38 Superliner II вагонын жасады. Superliner вагондары жоғарғы деңгейде 62 жолаушыны, ал төменгі деңгейде 15 жолаушыны тасымалдауға арналған. Кейін төменгі деңгейдің сыйымдылығы 12-ге дейін азайтылды. Вагон-багаж вагондарында төменгі деңгейдегі орындықтардың орнына багаж бөлімі болды және жоғарғы деңгейде 78 орынға сыйды. Superliner I вагонының салмағы; Superliner II вагонының салмағы – . Жоғарғы деңгейде жүк сөрелері және төменгі деңгейде сатындардың қарсы жағында багаж сақтау орны бар. Әр вагонға төрт унисекс дәретхана бар, барлығы төменгі деңгейде орналасқан. Бастапқы жобада душ қарастырылған, ол қысқа қашықтықтағы рейстерде жабылатын болған, бірақ соңғы жобадан алынып тасталды. Әр орындық қатарында екі терезеден орналасқан. Әрбір терезе . Он бір Superliner I вагоны «асхана вагоны» ретінде қайта жаңартылды. Олар жоғарғы деңгейдегі 62 орындықты сақтап қалды, бірақ төменгі деңгейдегі орындықтарды алып тастап, олардың орнына дәмхана мен демалыс орындарын орнатты. Amtrak 1996 және 1997 жылдары 34 вагон-багаж вагонын «темекі шегу вагоны» ретінде қайта жасады. Багаж бөлімі арнайы желдетілетін, темекі шегуге арналған бөлімге айналдырылды. 2004 жылы Amtrak ұзақ қашықтықтағы пойыздарда темекі шегуге тыйым салғаннан кейін вагондар қайта жаңартылды. 1996 және 1997 жылдары бес Superliner II вагоны «отбасылық вагондар» немесе «балалар вагондары» ретінде қайта құрылды. Бұл вагондар төменгі деңгейде орындықтардың орнына балалар ойын алаңымен жабдықталды және АҚШ-тың Батыс жағалауындағы Лос-Анджелес пен Сиэтл арасындағы ұзақ қашықтықтағы пойызы – Coast Starlight-қа тағайындалды. Amtrak бұл бес вагонды 2008 және 2009 жылдары төменгі деңгейде бейне ойын автоматтарымен жабдықталған «аркада вагондары» ретінде қайта жасады. 2015 жылы вагондар тағы да жаңартылып, Coast Starlight пойызында бизнес-сынып қызметін ұсыну үшін қайта жабдықталды. Қызмет 2015 жылдың маусым айында басталды. Калифорния көлік департаменті (Caltrans) Amtrak California қызметінде пайдалану үшін түрлі апаттарда зардап шеккен алты Superliner I вагонын және бір вагон-багаж вагонын қайта жаңартуға төледі. Орындықтардың саны жоғарғы деңгейде 76-ға, ал төменгі деңгейде 20-ға дейін арттырылды.

Ұйқы вагондары

Pullman Standard 70 Superliner I ұйықтайтын вагонын, Bombardier 49 "стандартты" Superliner II ұйықтайтын вагонын және алты "делюкс" ұйықтайтын вагонын құрды. Жаттын бөлмелерінің өлшемдері 6 фут (2 м) × 7 фут (2 м) құрайды. Кішкентай бөлмеде екі төсек бар, күндіз төменгі төсек диван ретінде қолданылады. Бөлмеде төсекке қаратылған орындық та бар. Кішкентай бөлмеден айырмашылығы, жатын бөлмесі жеке дәретхана/душ және жеке раковинамен жабдықталған. Отбасылық жатын бөлмесі вагонның төменгі деңгейінің бір шетінде орналасқан және 5 фут (2 м) × 9 фут (3 м) өлшемдес. Онда төрт төсек орнында екі ересек және екі балаға дейін сыйып алады. Күндіз төсектер диван мен екі орындыққа айналады. Вагонның отбасылық жатын бөлмесіне қарама-қарсы жағында қолжетімді жатын бөлмесі орналасқан, оның өлшемдері 6 фут (2 м) × 9 фут (3 м). Онда екі төсек орнында екі адам жата алады, сондай-ақ мүгедектер арбасына арналған дәретхана бар, бірақ душ жоқ. Стандартты ұйықтайтын вагонның жоғарғы деңгейінде бес жатын бөлмесі және он кішкентай бөлмесі бар. Жаттын бөлмелері вагонның бір жағына, дәліз бойымен орналасқан, ал кішкентай бөлмелер дәліздің екі жағында, орта сызық бойымен орналасқан. Вагонның ортасында төменгі деңгейге және дәліз бөлмесіне бағыттайтын баспалдақ орналасқан. Төменгі деңгейдің ортасымен бір шетінде қолжетімді жатын бөлмесі, екінші шетінде отбасылық жатын бөлмесі орналасқан дәліз өтеді. Баспалдақтың бір жағында үш дәліз бөлмесі мен бір душ бөлмесі, ал екінші жағында тағы төрт кішкентай бөлме бар. Багаж сөрелері баспалдаққа қарама-қарсы орналасқан. Делюкс ұйықтайтын вагонның орналасуы да осыған ұқсас. Жоғарғы деңгейде бір шеті бойымен жалғасқан дәлізбен 10 жатын бөлмесі бар. Төменгі деңгейде отбасылық және қолжетімді жатын бөлмелеріне қарама-қарсы орналасқан, төрт дәліз бөлмесі, төрт кішкентай бөлме және багаж сөресі бар. Алғашқы Superliner I ұйықтайтын вагондарында бес дәліз бөлмесі бар, барлығы төменгі деңгейде, қоғамдық душ жоқ. Кішкентай бөлмелер "экономдық жатын бөлме" деп, ал жатын бөлмелер "делюкс жатын бөлме" деп аталды. 1980 жылдары Amtrak вагондарды жаңартып, бір дәліз бөлмесі есебінен жоғарғы деңгейде дәліз бөлмесін және төменгі деңгейде қоғамдық душты қосты. Superliner II вагондары осы жақсартуларды өз дизайнына енгізді.

Салондар

Pullman Standard және Bombardier әрқайсысы "Sightseer" салоны деп аталатын 25 арнайы салон вагонын жасады. Superliner I салонының салмағы; Superliner II салонының салмағы. Вагонның төменгі деңгейінде электр фортепиано орнатылған, бірақ ол кейін алынып тасталды. "Sightseer" салондарынан өзге, Amtrak 1998 жылы Вирджиния мен Флорида арасындағы автомобильдерді тасымалдайтын түнгі пойыздар үшін бес Superliner I тамақ вагонын салон вагонына айналдырды. Бұл вагонды "Sightseer" салондарынан әдеттегі терезелері арқылы ажыратуға болады. Superliner I тамақ вагонының салмағы; Superliner II тамақ вагонының салмағы. "Кросс-Кантри Кафе" деп аталған бұл вагон, ұзақ қашықтықтағы пойыздардағы дәстүрлі тамақ вагоны мен "Sightseer" салонын алмастыру арқылы тамақ қызметіндегі шығындарды азайту мақсатында жасалған. Вагонның бір жағы асханаға баратын баспалдақ жанында үстелдері мен кішкентай қызмет көрсету орны бар кафе аймағына айналдырылды. Екінші жағы дәстүрлі асхана орны ретінде сақталды, бірақ стандартты екіден екі үстелдер орындықтармен алмастырылды.

Деривативтер

Суперлайнерлер екі қабатты вагондар үшін стандартты негізгі конструкцияны белгіледі, соның ішінде рельстің жоғарғы жиегінен биіктігін де анықтады. Көбінесе алыс қашықтыққа арналған қызметтер үшін салынған Суперлайнерлер, қалалық бағыттарда пайдалануға ыңғайлы емес еді. Олар жолаушыларды көптеп түсіру және көтеруге жабдықталмаған, сондай-ақ осындай қысқа сапарларға арналған жайлылықтары да болмады. 1990 жылы Калифорния штатының 108, 111 және 116 нөмірлі ұсыныстары штат бойынша теміржол қызметін құру үшін шамамен 3 миллиард долларлық облигациялардың сатылуына рұқсат берді. Surfliner – бұл California Car вагонының модификациясы, оның дизайнында жақсартылған, қолжетімді әбденет бөлмесі және жолаушылар үшін электр розеткалары сияқты жайлылықтар енгізілді. Caltrans және Иллинойс штатының Көлік департаменті 2012 жылы Sumitomo компаниясынан (құрылысшы ретінде Nippon Sharyo компаниясымен бірге) осы Next Generation Bi Level жолаушылар теміржол вагондарының 130 данасын тапсырыс берді. 2015 жылдың тамызында жаңа вагон корпусы соққыға төзімділік сынағынан өтпеді. Соққыға төзімділікті арттыру үшін вагонды толық қайта жобалау қажет болар еді, бұл тапсырысты қаржыландырған 2009 жылғы 220 миллион долларлық Американы қалпына келтіру және қайта инвестициялау туралы заңның (ARRA) мерзімі бітіп қалғаннан кейін жеткізілуді кешіктіретін еді. 2017 жылдың қарашасында Sumitomo компаниясы Nippon Sharyo компаниясымен екі қабатты вагондарға жасаған тапсырысын тоқтатты және оның орнына Siemens Mobility компаниясымен еуропалық Siemens Viaggio Comfort вагондарының негізінде 137 бір қабатты Siemens Venture вагондарын жасау туралы келісім жасады.