Еуроодақтың федерализациясы талқыланып жүр. Мақалада Еуроодақтың қазіргі және болашақ федералдық құрылымы, институттары мен даму жолдары қарастырылады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Еуропалық Одақты федерализациялау ұсыныстары
Proposals to federalise the European Union
proposals to federalise the European Union
Еуропалық Одақ (ЕО) бірнеше онжылдықтар бойы конфедерациядан (егеменді мемлекеттер одағынан) федерацияға (бір орталық үкіметпен, бірнеше жартылай дербес федеративтік мемлекеттерден тұратын біртұтас федеративтік мемлекетке) қаншалықты өзгергені және, одан да маңыздысы, оның федералистік бағытта одан әрі қалай дамуы керек екені туралы пікірталас жалғасуда. 2024 жылғы қаңтар айының мәліметі бойынша, ЕО-ның федерация болуына қатысты ресми жоспарлары жоқ. 1950 жылдардан бері Еуропалық интеграция мемлекеттік егемендіктің үстемдік жүйесін қалыптастырды, өйткені оның институттары қарапайым үкіметаралық қағидалардан федералдық жүйеге қарай жылжыды. Дегенмен, 1992 жылғы Маастрихт шарты федералдық жүйелермен қатар үкіметаралық жаңа элементтерді де енгізді, бұл Еуропалық Одақтың мәнін анықтауды қиындатты. Үкіметаралық және үстемдік құқықтың аралас жүйесі арқылы жұмыс істейтін Еуропалық Одақ ресми түрде федерация немесе тіпті конфедерация емес, бірақ көптеген ғалымдар оны федеративтік жүйенің белгілері бар деп санайды.
There is ongoing discussion about the extent to which the European Union (EU) has already turned from a confederation (a union of sovereign states) into a federation (a single federal state with a central government, consisting of a number of partially self governing federated states) over the course of decades, and more importantly, to what degree it should continue to evolve into a federalist direction. as of January 2024, the EU has no formal plans to become a federation. Since the 1950s, European integration has seen the development of a supranational system of governance, as its institutions move further from the concept of simple intergovernmentalism and more towards a federalised system. However, with the Maastricht Treaty of 1992, new intergovernmental elements have been introduced alongside the more federal systems, making it more difficult to define the EU. The European Union, which operates through a hybrid system of intergovernmentalism and supranationalism, is not officially a federation or even a confederation – though various academic observers regard it as having the characteristics of a federal system.
Тарих
Пан еуропалық қозғалыс 1920-шы жылдардан бастап, Ричард фон Куденхове Калергидің 1923 жылғы «Панеуропа» манифестіне негізделген Пан еуропалық одақ құрылғаннан кейін күш алды, онда бірыңғай еуропалық мемлекет идеясы ұсынылған. Бұл қозғалысты алғашқыда Куденхове Калерги, кейін Отто фон Габсбург басқарды, ол ең көне еуропалық бірігу қозғалысы болып табылады. Оның идеялары Аристид Брианға әсер етті, ол 1929 жылғы 8 қыркүйекте Ұлттар Лигасында Еуропалық Одақты қолдайтын сөз сөйледі, ал 1930 жылы Франция үкіметі үшін «Еуропалық федеративтік одақ режимін ұйымдастыру туралы меморандум» жазды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Батыс Еуропадағы саяси жағдай бірігуге ыңғайлы болды, көптеген адамдар үшін бұл континентті қиратқан ұлтшылдықтың экстремалды түрлерінен құтылудың жолы саналды. Еуропалық ынтымақтастыққа қатысты алғашқы табысты және іс жүзінде қолданылған ұсыныстардың бірі – 1951 жылғы Еуропалық көмір және болат қауымдастығы. Содан бері Еуропалық қауымдастық мүше мемлекеттерінің бірлесіп жұмыс істеуден пайда көретін саясат салаларын қамтитын Одаққа біртіндеп айналды. Үкіметаралық деңгейде өкілеттіктерді біріктіру, ұлттық саясатты үйлестіру, және үстемдік құқығы бар институттарды құру және оларды іске қосу процесі Еуропалық интеграция деп аталады. 1983 жылғы Еуропалық Одақ туралы Салтанатты Декларациядағы «жақындатудың» белгісіз мақсатынан басқа, Одақтың (оның мүше мемлекеттерінің үкіметтерін білдіреді) федералдық мемлекет құруға қатысты нақты саясаты жоқ. Еуропалық біріккендік туралы пікірталас көбінесе «Еуропа» шекараларының анықталмауына байланысты. «Еуропа» сөзі көбінесе Еуропалық Одақтың синонимі ретінде қолданылады, бірақ Еуропа құрлығының географиялық аумағының көп бөлігі Еуропалық Одақтың құрамына кірмейді, ал Еуропалық Одақтың кейбір бөліктері Еуропадан тыс жерде орналасқан (мысалы, Француз Гвианасы). Дегенмен, Еуропа халқының көп бөлігі Еуропалық Одақта тұрады.
A Pan European movement gained some momentum from the 1920s with the creation of the Paneuropean Union, based on Richard von Coudenhove Kalergi's 1923 manifesto Paneuropa, which presented the idea of a unified European State. This movement, led by Coudenhove Kalergi and subsequently by Otto von Habsburg, is the oldest European unification movement. His ideas influenced Aristide Briand, who gave a speech in favour of a European Union in the League of Nations on 8 September 1929, and in 1930, who wrote his "Memorandum on the Organization of a Regime of European Federal Union" for the Government of France. At the end of World War II, the political climate favoured unity in Western Europe, seen by many as an escape from the extreme forms of nationalism which had devastated the continent. One of the first practical and successful proposals for European cooperation came in 1951 with the European Coal and Steel Community. Since then, the European Community has gradually evolved to Union in which a whole range of policy areas where its member states hope to benefit from working together. The process of intergovernmentally pooling powers, harmonising national policies and creating and enforcing supranational institutions, is called European integration. Other than the vague aim of "ever closer union" in the 1983 Solemn Declaration on European Union, the Union (meaning its member governments) has no current policy to create a federal state. Debate on European unity is often vague as to the boundaries of 'Europe'. The word 'Europe' is widely used as a synonym for the European Union, although most of the European continent's geographical area is not in the EU, and some of the EU is outside of Europe (e. g. French Guiana). Most of Europe's people do, however, live in the EU.
Көп жылдамдықты интеграция
Көп жылдамдықты Еуропа тұжырымы еуропалық интеграцияның басқаша түрін қарастырады, онда Еуропалық Одақ елдері, одан да терең интеграцияны қалайтын болса, өз интеграцияларын үдетуге мүмкіндік алады, ал қалған елдер ақырын ілгерілеуі немесе мүлдем интеграцияны тоқтатуы мүмкін. Қазіргі кездегі нақты мысалдар – Еуроаймақ және Шенген аймағы, олардың құрамына барлық мүше елдер кірмеген.
The multi speed Europe thesis envisions an alternative type of European integration, where the EU countries that want a more integrated EU can accelerate their own integration, whereas other countries may go at a slower pace or cease further integration altogether. Specific current examples include the Eurozone and the Schengen Area, which not all members have joined.
Қазіргі жағдай
Еуропалық Одақ (ЕО) заңды түрде (де-юре) федерация емес, бірақ түрлі ғалымдар оның федеративтік ерекшеліктері бар екенін айтады. Ратгерс университетінің профессоры Р. Дэниел Келемен осы мәселеге қатысты ғалымдардың көзқарастары туралы былай деді: «ЕО sui generis және оны салыстыру мүмкін емес деген пікірден құтылып, федерализмді зерттейтін ғалымдар енді оны салыстырмалы зерттеулеріндегі үлгі ретінде қарастырады (Фридман Голдштейн, 2001; Филиппов, Ордешук, Шевцова, 2004; Роден, 2005; Беднар, 2006). Осы талдау мақсатында ЕО федеративтік жүйеге тән минималды қасиеттерге ие және, ең бастысы, федеративтік жүйелерге тән керістіктермен күресіп жатыр». Жан Мишель Жоселин мен Ален Марчиано Еуропалық сотты Одақта федеративтік құқықтық тәртіпті құрудың басты күші деп санайды. Жоселиннің айтуынша: «Конфедерациядан федерацияға толық көшу үшін мүше мемлекеттердің Одаққа қатысты үстемдігін Еуропа азаматтарының үстемдігімен тікелей алмастыру қажет еді. Осының салдарынан сот жүйесінде конфедеративтік және федеративтік ерекшеліктер бірге өмір сүреді». Томас Риссе мен Таня А. Бёрцель: «Еуропалық Одақ федерацияның екі маңызды белгісінен қағылады. Біріншіден, мүше мемлекеттер келісімшарттардың «иелері» болып қала береді, яғни ЕО-ның құрылтайлық келісімшарттарын өзгерту немесе толықтыру құқығына ие. Екіншіден, ЕО-да нақты «салық жинау және жұмсау» мүмкіндігі жоқ, яғни фискалдық федерализм құрылмаған». Басқа ғалымдар Еуропалық Одақтың біртұтас федеративтік мемлекетке айналуы күмәнді екенін айтады. Келемен Энди Таррантпен бірлесіп жазған мақаласында осы пікірді қолдайды, оның ойынша, Еуропалық институттардың бюрократиялық қуатына қойылған шектеулер – мысалы, Еуропалық комиссияның салыстырмалы түрде шағын мөлшері – федеративтік Еуропа мемлекетін құруға кедергі келтіреді. Олардың сөзімен айтқанда: «Брюссельде үлкен, біртұтас атқарушы бюрократия құруға қарсылық күшті болғандықтан, оны құруға үміттенгендердің үміті ұзақ бұрын жойылды». Осы орайда, бірнеше ортақ пікірлер бар: Еуропалық бюджет өте кішкентай және Еуропалық Одақтың экономикалық қызметіне көп қаржы бөлмейді; Еуропалық Одақтың әрбір мүшесінің жеке сыртқы саясаты және әскері бар; Еуропалық Одақтың мүше мемлекеттері өздеріне ұнамайтын келісімдерден бас тартуы мүмкін; және мүше мемлекеттер федеративтік жүйеде федеративтік органға берілуі мүмкін көптеген салаларда егемендікті сақтайды. Маңызды факт – барлық мүше мемлекеттердің келісімімен ғана келісімшарттар бекітілуі керек, тіпті егер осы келісімшарт Еуропалық Одақ халқының көп бөлігінің қолдауына ие болса да. Мүше мемлекеттер белгілі бір келісімшарттың елдің белгілі бір мәселелердегі ұстанымына әсер етпейтініне заңдық кепілдік беруді талап етуі мүмкін. «Федералды» терминін қолдану да дау тудыруы мүмкін. Валери Жискар д’Эстен Еуропалық Конституцияға «федералды» сөзін қосуға Ұлыбританияның қарсылығына тап болды, сондықтан оны «қауымдастық» сөзімен ауыстырды. 2021 жылдың қарашасында Германияның жаңа үкіметі, Шолц кабинеті коалициялық келісімде еуропалық федерализмді қолдады және оны іске асыруға көмектесуді көздеді.
The European Union (EU) is not legally (de jure) a federation, although various academics have argued that it contains some federal characteristics. About how various scholars approach the issue, R. Daniel Kelemen of Rutgers University said: "Unencumbered by the prejudice that the EU is sui generis and incomparable, federalism scholars now regularly treat the EU as a case in their comparative studies (Friedman Goldstein, 2001; Filippov, Ordeshook, Shevtsova, 2004; Roden, 2005; Bednar, 2006). For the purposes of the present analysis, the EU has the necessary minimal attributes of a federal system and crucially the EU is riven with many of the same tensions that afflict federal systems." Jean Michel Josselin and Alain Marciano see the European Court of Justice as being a primary force behind building a federal legal order in the Union with Josselin stating that "A complete shift from a confederation to a federation would have required to straightforwardly replace the principality of the member states vis à vis the Union by that of the European citizens. As a consequence, both confederate and federate features coexist in the judicial landscape." Thomas Risse and Tanja A. Börzel wrote: "The EU only lacks two significant features of a federation. First, the Member States remain the 'masters' of the treaties, i. e., they have the exclusive power to amend or change the constitutive treaties of the EU. Second, the EU lacks a real 'tax and spend' capacity, in other words, there is no fiscal federalism." Other academics have argued that the EU is unlikely to evolve into a unified federal state. Kelemen has taken this view himself in a paper co written with Andy Tarrant, arguing that limits placed on the bureaucratic capacity of the European institutions – such as the relatively small size of the European Commission – form a barrier to the creation of a federal European state. In their words: "widespread political opposition to the creation of anything approximating a large, unified executive bureaucracy in Brussels has long since ended hopes, for the few who harboured them, of creating a European superstate." Some common points in this context are that the European budget is very small and does not finance a lot of the economic activity of the European Union; that each member state of the European Union has its own foreign relations and has its own military; that it is often the case that European Union member states decide to opt out of agreements which they oppose; and that member states still retain sovereignty over a large number of areas which might be expected to be transferred to a federal authority under a federal system. One important fact is that treaties must be agreed by all member states even if a particular treaty has support among the vast majority of the population of the European Union. Member states may also want legally binding guarantees that a particular treaty will not affect a nation's position on certain issues. Use of the word 'federal' is itself the cause of some disagreement. Valéry Giscard d'Estaing found opposition from the United Kingdom towards including the word "federal" in the proposed European Constitution, and hence replaced the word with "Community". In November 2021, the incoming German government, the Scholz cabinet, called for European federalism in the coalition agreement and wanted to help achieve this.