Кіріспе
Топтағы мал тобына ұқсас, бұл бір түрдегі жануарлардың әлеуметтік тобы, олар жабайы немесе үй жануарлары болуы мүмкін. Осыған байланысты жануарлардың ұжымдық мінез-құлқы – отарлау деп аталады. Мұндай жануарлар қауымдық жануарлар деп белгіленеді. "Топ" термині көбінесе сүтқоректілерге, әсіресе, осы мінез-құлықты классикалық түрде көрсететін жайылымдық тұяқты жануарларға қолданылады. Басқа түрлердегі ұқсас топтарға қатысты әртүрлі терминдер қолданылады; мысалы, құстар үшін "үйір" сөзі қолданылады, бірақ "үйір" сөзі сүтқоректілерге, әсіресе қойлар мен ешкілерге де қатысты болуы мүмкін. Ірі етқоректілер тобы әдетте "үйірме" деп аталады, ал табиғатта топтар көбінесе үйірмелердің аңшылығына ұшырайды. Белгілі бір таксондар үшін арнайы жинақ есімдер қолданылуы мүмкін (мысалы, қаздардың үйірі, егер ұшпаса, кейде "қаз" деп аталады), бірақ мінез-құлық экологиясы туралы теориялық талқылауларда "топ" терминінің өзі осындай жиналыстардың барлық түрлері үшін қолданылуы мүмкін. "Топ" сөзі, есім ретінде, үй жануарлары болғанда, мұндай жануарлар тобын бағып, иеленуші және күтімші болып табылатын адамды да білдіруі мүмкін. Осы мағынадағы топтарға қойшылар (қойларды бағатын), ешкі бағушылар (ешкілерді бағатын) және сиыр бағушылар (мал бағатын) жатады.
A herd is a social group of certain animals of the same species, either wild or domestic. The form of collective animal behavior associated with this is called herding. These animals are known as gregarious animals. The term herd is generally applied to mammals, and most particularly to the grazing ungulates that classically display this behaviour. Different terms are used for similar groupings in other species; in the case of birds, for example, the word is flocking, but flock may also be used for mammals, particularly sheep or goats. Large groups of carnivores are usually called packs, and in nature a herd is classically subject to predation from pack hunters. Special collective nouns may be used for particular taxa (for example a flock of geese, if not in flight, is sometimes called a gaggle) but for theoretical discussions of behavioural ecology, the generic term herd can be used for all such kinds of assemblage. The word herd, as a noun, can also refer to one who controls, possesses and has care for such groups of animals when they are domesticated. Examples of herds in this sense include shepherds (who tend to sheep), goatherds (who tend to goats), and cowherds (who tend to cattle).
Мал қорасының құрылымы мен көлемі
Жануарлардың (немесе, кеңейтілген мағынада, адамдардың) қауымдастығы үйір ретінде сипатталғанда, топтың бірлесіп әрекет етуге бейім екендігі білдіріледі (мысалы, белгілі бір уақытта барлығы бір бағытта қозғалады), бірақ бұл жоспарлау немесе үйлестіру нәтижесінде болмайды. Керісінше, әрбір жеке тұлға көптеген басқа мүшелермен сәйкес келетін мінез-құлықты таңдайды, мүмкін еліктеу арқылы, немесе мүмкін барлығы да бірдей сыртқы жағдайларға жауап береді. Үйірді, мүшелерінің әрқайсысының нақты рөлі бар үйлестірілген топтан ажыратуға болады. Көптеген адамдар тобы, мысалы, әскерлік бөлімдер немесе спорт командалары, осындай үйлестіруді және рөлдердің бөлінуін көрсетеді, бірақ осыған ұқсас үйлестіруді феромондар мен жануарлардың басқа да байланыс түрлері арқылы үйлестірілетін еуроқоғамдық жәндіктердің топтарында да кездестіруге болады. Үйір, анықтама бойынша, салыстырмалы түрде құрылымсыз болып табылады. Дегенмен, үйірдің көп бөлігі басқаларына қарағанда көбірек еліктейтін екі немесе бірнеше жануар болуы мүмкін. Осындай рөлді атқаратын жануар "бақылаушы жануар" деп аталады, себебі оның мінез-құлқы үйірдің жалпы мінез-құлқының болжамын береді. Алайда, бақылаушы жануардың қасақана басшылық рөл атқаруы деп есептеуге болмайды; бақылаушы жануарлар қақтығыс жағдайларында міндетті түрде әлеуметтік үстемдікке ие бола бермейді, бірақ көбінесе болады. Топтың мөлшері – әлеуметтік өмір сүретін түрлердің әлеуметтік ортасының маңызды сипаттамасы.
Топпен бірге жануарларды ұстаудың шығыны мен пайдасы
Жануарлардың үйір құру себептерін әрдайым оңай түсіндіру мүмкін емес, себебі жатқан негізгі механизмдер әртүрлі және күрделі. Жануарлардың әлеуметтік мінез-құлқын және топтардың қалыптасуын түсіну социобиология және мінез-құлық экологиясы салаларындағы маңызды мақсат болып табылады. Теориялық негіз әрбір жеке тұлғаның эволюциялық сәйкестігі тұрғысынан топта өмір сүрудің жеке өмір сүрумен салыстырғандағы артықшылықтары мен кемшіліктеріне бағытталған. Топтарда өмір сүру әртүрлі таксондарда бірнеше рет тәуелсіз түрде пайда болды және оның артықшылықтары эволюциялық уақыт шеңберінде кемшіліктерден басып өтетін жағдайда ғана мүмкін. Осылайша, жануарлар үйір құрайды, егер бұл олардың жеке өмір сүруге қарағанда эволюциялық сәйкестігін арттырса. Келесі бөлім топта өмір сүрудің пайдасы мен зиянын анықтайтын негізгі факторлар туралы мәліметтерді қамтиды.
Суару әсері
Бәлкім, ең көп зерттелген әсер – сұйылу әсері. Басты аргумент – белгілі бір жеке тұлға үшін жыртқышқа түсу қаупі үлкен топта кішірек болады, себебі жыртқыш қай жеке тұлғаға шабуыл жасау керектігін шешуге мәжбүр. Сұйылу әсеріне эгоистік үйірлеудің де әсері болғанымен, ол негізінен үйірдегі орынға емес, топтың мөлшеріне тікелей байланысты. Топтың үлкенірек болуы жыртқыштардың көру және анықтау мүмкіндігін арттырады, бірақ бұл қатынас тікелей пропорционалды емес және белгілі бір деңгейде толыққанды болады, ал жеке тұлғаға шабуыл жасау қаупі топтың мөлшеріне тікелей пропорционалды. Осылайша, топтағы жануардың жыртқышқа түсу қаупіне қатысты жалпы әсері пайдалы. Мысалы, балықтардың үйірлері сияқты топтар бірдей қозғалғанда, жыртқыштарға нақты жеке тұлғаға назар аудару қиындайды. Дегенмен, әлсіз және баяу немесе шеттегі жануарларды жыртқыштар көбірек таңдайды, сондықтан топтағы кейбір орындар басқаларынан жақсы (эгоистік үйір теориясын қараңыз). Сау жануарлар үшін мұндай осал тұлғалармен бірге болу жыртқышқа түсу мүмкіндігін одан да азайтуы мүмкін. Алайда, бұл ұғымдарға қатысты кейбір мәліметтер әлі де нақты емес. Жыртқыштарды бірінші болып байқап, тиісінше әрекет ету тиімді болуы мүмкін, яғни жеке тұлғалар толыққанды түрде тек топқа ғана сенуге қабілетсіз. Сонымен қатар, тамақ үшін бәсекелестік ескерту сигналдарын дұрыс пайдаланбауға әкелуі мүмкін, мысалы, үлкен сиськелерде байқалғандай: егер тамақ аз болса немесе үстем құстар монополияласа, басқа құстар (көбінесе бағыныштылар) тамақтануды тоқтату үшін және ресурстарға қол жеткізу үшін жыртқышқа қарсы ескерту сигналдарын пайдаланады. Қаздардың үйірін зерттеудің тағы бір нәтижесі бойынша, төмендетілген ояулық тек орталық орындағыларға ғана тиімді, себебі үйірдің шетіндегі осал тұлғалардың көбірек сақ болу қажеттілігі бар. Бұл жалпы ояулықтың төмендеуі үйірдің шетіндегі қаздар үлкен топқа айналғанда кішірек топты құрайтындықтан туындайды. Тамақ іздеу энергияны көп жұмсауы мүмкін (іздеу, аң аулау, өңдеу және т.б.) және жыртқышқа түсу қаупін тудыруы мүмкін, сондықтан топтағы жануарлардың артықшылығы болуы мүмкін, себебі тамақ табу және өңдеудегі бірлескен күш-жігері жеткілікті тамақ іздеуге қажетті уақытты қысқартады. Осылайша, топтағы жануарлардың іздеу және өңдеу уақыты қысқа болуы мүмкін, сондай-ақ өте пайдалы тамақты табу (немесе монополиялау) мүмкіндігі артады, бұл топта тамақ іздеуді уақытты азайтушылар мен энергияны максимизациялаушылар үшін пайдалы етеді. Балықтар бір-бірімен бірге белгілі бір формацияда жүзгенде де ұқсас әсер байқалады. Топпен өмір сүрудің тағы бір пайдасы қатал және суық климатта пайда болады: Жануарлар бір-біріне жақын тұрып, жақсырақ терморегуляцияны сезінеді, себебі олардың жалпы беттік және көлем арақатынасы төмендейді. Нәтижесінде, қажетті дене температурасын сақтау энергияны аз жұмсауға мүмкіндік береді.
Жыртқышқа қарсы мінез-құлық
Жануарлардың бірігіп, жыртқыштарды қууының күші, жыртқыштық қаупін айтарлықтай төмендетуге мүмкіндік береді. Қарғалардың үйірлері өздерін бүркіттерден белсенді түрде қорғай алады, ал бабуиндер арыстанға бірлесіп қарсы тұрады, мұндай әрекет жеке жануар үшін мүмкін емес. Бұл мінез-құлық өзара көмекке негізделуі мүмкін, яғни жануарлар өз тегінің өкілдері бұрын көмектессе, бір-біріне көмектесуге бейім болады.
Жұптасу
Топтасып өмір сүретін жануарлар жалғыз өмір сүретін жануарларға қарағанда жұптасу мүмкіндігі жоғары, сонымен қатар ұрпақтарының генетикалық сапасын жақсарту үшін мүмкін серіктестерді салыстырып бағалай алады.
Үй шаруашылығындағы малдар
Үй жануарларының үйірлерін адамдар оларды өсіру және бақылаудың ыңғайлылығы үшін құрастырады. Олардың мінез-құлқы сол немесе туысқан түрлердің жабайы үйірлерінің мінез-құлқынан айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін, себебі олардың құрамы (үйірдегі жас және жыныстың үлесі бойынша) және тарихы (үйірге қашан және қалай қосылғандары тұрғысынан) мүлдем басқаша болуы ықтимал.
Адамның ұқсастығы
Топтық деген термин әлеуметтік психологияда адамдарға да метафоралық түрде қолданылады, топтық мінез-құлық ұғымымен байланысты. Дегенмен, терминнің өзі де, оны қолдануға негіз болатын ұғымдар да әртүрлі пікір тудырады. Бұл термин мінез-құлықтық қаржыда белгілі бір мамандыққа ие қолданысқа енген, ол нарықтық инвесторлардың немесе нарықтық спекулянттардың ең ірі тобын сипаттау үшін пайдаланылады, олар "нарықпен бірге қозғалуға" немесе "жалпы нарықтық тенденцияны" ұстануға бейім. Бұл, кем дегенде, нағыз топтық әрекеттің мүмкін мысалы, бірақ кейбір зерттеушілердің пікірінше, бұл ақпараттық тізбек және рационалды күтулер сияқты процестер арқылы қабылданатын логикалық шешімдердің нәтижесі. Алайда, басқа зерттеушілер мұны еліктеу, қорқу және ашкөздік сияқты иррационалды процестерге байланыстырады. "Қарсыластар" немесе қарсыласушы инвесторлар – бұл "топтың" бағытына қарсы инвестиция жасауды немесе болжам жасауды қасады түрде таңдайтын адамдар.