Кіріспе

Stearman (Boeing) Model 75 – 1934 жылдан Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін пайдаланылған американдық екіұшақты әскери оқу ұшағы, оның кем дегенде 10,626 данасы 1930 және 1940 жылдары АҚШ-та салынған. Stearman Aircraft компаниясы 1934 жылы Boeing компаниясының еншілес компаниясына айналды. Stearman, Boeing Stearman немесе Kaydet деп кеңінен танылған бұл ұшақ, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ Әуе күштері, АҚШ Әскери-теңіз күштері (NS және N2S ретінде) және Канада Корольдік Әуе күштері үшін бастапқы жаттықтырушы ұшақ ретінде қызмет етті. Соғыс аяқталғаннан кейін, мыңдаған пайдаланылмаған ұшақтар азаматтық нарықта сатылды. Соғыстан кейінгі жылдары олар егіс шаруашылығындағы жұмыстарға және спорттық ұшақтар ретінде танымал болды, сондай-ақ әуе шоуларында акробатикалық және қанат үстінде жүру көрсетулеріне пайдаланылды.

Жобалау және әзірлеу

1933 жылдың соңында Стирман инженерлері Мак Шорт, Гарольд В. Зипп және Дж. Джек Кларк 1931 жылғы Ллойд Стирманның дизайнын алып, 70-ші модельін жасау үшін консольдік қону шассиін және реттелетін лифт тримдерін қосты. +12g және 9g күшіне төтеп бере алатын ұшақ 210 а.к. Lycoming R 680 қозғалтқышымен жабдықталған. 1934 жылдың 1 қаңтарында алғаш рет ұшырылып, Wright Field, Naval Air Station Anacostia және Пенсаколада ұшу сынақтары жүргізілді. Содан кейін Әскери-теңіз күштері 200 а.к. Wright J 5 қозғалтқышын қоса алғанда, Әскери-теңіз күштерінің талаптарына сәйкес жасалған ұқсас модельді сұрады. Нәтижесінде пайда болған 73-ші модельді Әскери-теңіз күштері NS 1 деп атады, оның 41 данасына тапсырыс берілді, сонымен қатар тағы 20 ұшақ құрастыруға жеткілікті қосалқы бөлшектер де тапсырыс берілді. 1934 жылдың жазында Стирман инженерлері 73-ші модельді X75 моделіне жетілдірді. Әскери әуе корпусы сол күзде ұшақты 225 а.к. Wright R 760 немесе 225 а.к. Lycoming R 680 қозғалтқышымен бағалады. 1935 жылдың шілдесінде Армияның Әуе корпусы Лайкоминг қозғалтқышымен жабдықталған 26 дана PT 13A-ға тапсырыс берді, ал Әскери-теңіз күштері қосымша 20 данаға тапсырыс берді. 1936 жылдың тамызында Армия қосымша 50 PT 13A-ға тапсырыс берді, содан кейін қазан айында тағы 30 және желтоқсан айында тағы 28 данаға тапсырыс берді. Сонымен қатар, компания өзінің бастапқы оқу ұшағына Аргентина Әскери-теңіз күштерінен, Филиппин Армиясының Әуе корпусынан және Бразилия Әуе күштерінен тапсырыс алды. 1937 жылдың қаңтарында Армия тағы 26 PT 13A-ға тапсырыс берді. 1916 жылдан бері Boeing компаниясы 8584 модель 70, 75 және 76 ұшақтарын жасады, қосымша "қосалқы" ұшақтарымен саны кейде 10 346-ға дейін жетеді. N2S жалпы сары түсінен "Сары қауіп" деп аталды. N2S 1 Continental R 670 14 қозғалтқышы бар A75N1 моделі, 250 дана жеткізілді. N2S 2 Lycoming R 680 8 қозғалтқышы бар B75 моделі, 1941 жылы 125 дана жеткізілді. N2S 3 Continental R 670 4 қозғалтқышы бар B75N1 моделі, 1875 дана жеткізілді. N2S 4 Continental R 670 4 және 5 қозғалтқыштары бар A75N1 моделі, 579 дана тапсырылғанның 457-сі жеткізілді, оның ішінде АҚШ Армиясының тапсырысынан ауыстырылған 99 PT 17 ұшағы бар. N2S 5 Lycoming R 680 17 қозғалтқышы бар E75 моделі, 1450 дана жеткізілді.

Исландия

T5 1556 – PT 17 Эрлинг Петур Эрлингссонмен бірге Хафнарфьёрдурда, Астана аймағында ұшуға жарамды. Бұл Исландиядағы ең көне ұшақ. 1941 жылы "Wasp" ұшақ тасымалдаушы кемесімен елге әкелінген, ал 1943 жылы апатта зақымданған.

Индонезия

PT 13D Йогьякартадағы Диргантара Мандала мұражайында қойылған. Ұшақ Талоа авиация академиясының түс схемасымен боялған.

Израиль

2752 – PT 17 Хацеримдегі Израиль әуе күштері мұражайында ұшуға дайын.

Мексика

EPS 6084 – PT 17 Санта-Люсиядағы, Зумпангодағы көрмеде статикалық түрде көрсетілуде.

Жаңа Зеландия

75 647 – PT 17 Артмордағы R. J. S. Jenkins-пен ұшуға жарамды. 75 2055 – PT 17 Милфордтағы Р. Б. Макклимен ұшуға жарамды. 75 2100 – PT 17 Бленхаймдегі Classic Aircraft Sales Limited компаниясымен ұшуға жарамды. 75 2724 – PT 17 Гастингстегі Б. Л. Говенлокпен ұшуға жарамды. 75 3132 – PT 17 Пукехогедегі Антониевичтер отбасылық қорымен ұшуға жарамды. 75 3655 – PT 17 Маунт-Маунгнуидегі М. П. Кантлонмен ұшуға жарамды. 75 4245 – PT 17 Дрюридегі Strome Farm Trust-пен ұшуға жарамды. 75 5064 – PT 13D Дрюридегі Stearman Syndicate-пен ұшуға жарамды. 75 5907 – PT 13D Маунт-Маунгнуидегі Stearman 03 Limited компаниясымен ұшуға жарамды. 75 8025A – N2S 3 Маунт-Маунгнуидегі М. Ж. Диінмен ұшуға жарамды.

Перу

PT 17 Перудің тарихи-аэроғарыштық зерттеулер институтында, Мирафлорес, Лимада көрсетілуде.

Испания

PT 13 Мадридтің Куатро-Винтос қаласындағы көрмеде көрсетілді. PT 17 Мадридтің Куатро-Винтос қаласындағы Fundación Infante de Orleans қорында көрсетілді.

Швейцария

75 5436 – PT 13D әуеге лайықты, HB RBG тіркеу нөмірімен тіркелген және Fliegermuseum Altenrhein-де орналасқан. 1943 жылы салынған, ал 1989 жылы қозғалтқыш бұзылуынан Стадлер теміржол зауытының аумағына шұғыл қонғанда ауыр зақымдар алғаннан кейін қайта жарамдылыққа келтірілген.

Тайвань

PT 17 Каосиун қаласының Гангшан ауданындағы Авиациялық білім беру көрме залында тоқтап тұр.

Танымал мәдениетте

Кинодағы танымал кадр – Кари Грантты «Солтүстік-Солтүстік-Батыс» фильміндегі дала арқылы қуатын Стирман егін шашу ұшағы (Грантты қуған ұшақ іс жүзінде Әскери Ұшақ Зауытының N3N Канар ұшағы болды; жүк көлігіне шабуыл жасаған ұшақ – Стирман). «Sonic The Hedgehog 2» фильмінде Tornado рөлінде ауыр модификацияланған PT 17 нұсқасы қолданылды.

Видео түсіру

Стирман, Ллойд. «Стирман ұшақтары, оларды жақсы көру керек». «Лап рекорды», 2005 жыл. (NTSC форматы)