Кіріспе

Төртбұрышты мұз

Мұз текшесі – көбінесе жоғарыдан қарағанда тіктөртбұрышты, ал бүйірден қарағанда трапеция пішіндес мұздың кішкентай бөлігі. Мұз текшелері механикалық салқындатудың өнімдері болып табылады және көбінесе сусындарды суыту үшін жасалады. Оларды үйде мұздатқышта мұз сақтағышымен немесе автоматты мұз жасау құрылғысы арқылы дайындауға болады. Сондай-ақ, олар өнеркәсіптік түрде өндіріліп, коммерциялық саудаға түсіріледі.

Өндірістің шығу тегі

Америкалық дәрігер және өнертапқыш Джон Горри 1844 жылы ауаны салқындату үшін мұз жасау мақсатында тоңазытқыш құрылғысын жасады. Оның тоңазытқышы төбеден ілініп тұратын ыдыста мұз шығарып, бөлме температурасын төмендетуге көмектесті. Оның заманында нашар ауа сапасы аурудың себебі деп есептелген. Сондықтан, аурулардың алдын алу және емдеу үшін ол батпақтарды кептіруді және науқастар жататын бөлмелерді салқындатуды қолдады.

Сауыт-саймандар мен қаптар

Мұз түйіршіктерін жасауға арналған формалар сумен толтырылып, су мұзға айналғанша тоңазытқышқа қойылады, нәтижесінде мұз түйіршіктері пайда болады. Автоматты мұз жасау тоңазытқыштарында мұның моторлы нұсқасын кездестіруге болады. Мұз түйіршігінің әдеттегі пішіні куб тәрізді болғанымен, кейбір формалар жарты шар немесе цилиндр пішіндес мұз шығарады; ал кейбіреулері маусымдық, мерекелік немесе басқа да әртүрлі пішіндердегі мұз блоктарын жасауға мүмкіндік береді. Үйде де, коммерциялық өндірісте де мұздың ішіне жеуге жарамды заттарды салған кездері де болады. Гай Л. Тинкхэм 1933 жылы тұңғыш икемді, тот баспайтын болаттан жасалған, толығымен металлдан жасалған мұз формасын ойлап тапты. Форманы мұзды алу үшін бүйінен иілтіп жіберуге болатын. Даниялық өнертапқыш Эрлинг Вангедал Нильсен 1978 жылы бір рет қолданылатын мұз қаптарына патент алды. Оған мұндай қадамға түртуге себеп болған – достарымен өткізген түні, онда мұзға деген қажеттілік мұз формаларының шығара алатынынан асып кеткен. Сондықтан ол қарапайым пластик қаптарды сумен толтырып тоңазытты, ал мұзды кейін балғамен сындырып алды. Кейіннен дизайн өзгертіліп, әр мұз түйіршігі үшін жеке бөлімдер жасалды және қаптың жабылатын жеріне тығыздағыш қосылды. Мұз қаптары кейіннен бүкіл әлемде сатылып, қолданысқа енді.

Механикалық

Арнайы мұз жасау машиналары зертханалар, үй және оқу орындарында пайдалану үшін мұз кубиктерін жасауға қолданылады. Мұз кубиктері коммерциялық түрде де өндіріліп, көтерме саудада сатылады.

Жарық және бұлтты

Коммерциялық түрде жасалған мұз түйіршіктері, үй жағдайында жасалған мұз түйіршіктерімен салыстырғанда, мөлдір болуы мүмкін. Мұздың бұлтты болуы судың тез қатып қалуына немесе суда еріген заттардың көп болуына байланысты. Су тоңазу температурасына дейін салқындатылғанда және мұз пайда бола бастағанда, еріген газдар ерітіндіде тұра алмайды және микроскопиялық көпіршіктер түрінде шығады. Бірақ, мұз суда жүзіп отырғандықтан, мұздың бетінде қабат пайда болатынша, мұз қабаты осы көпіршіктерді мұздың ішінде тұтқындап қояды. Коммерциялық мұз жасағыштар тазартылған судың үздіксіз ағынын пайдаланады, мұзды төменгі жағында салқындатқыш элементтер арқылы жасап, куб өскен сайын көпіршіктерді жоғарыдан шайып тастауға мүмкіндік береді.

Қырылған мұз

Қырылған мұз – коктейльдерге эстетикалық әсер беру үшін ұсатылып немесе кесіліп, дөңгелек емес пішіндес жаңқаларға айналған мұз кесектеріне берілген термин. Жылдам салқындау қажет болғанда қырылған мұз да қолданылады, себебі салқындау жылдамдығы мұз бөлшектерінің саны мен орташа радиусына байланысты болады. Мұз көбінесе алкогольді және алкогольсіз сусындар жасау үшін ұсатылады. Қырылған мұз, қатты мұздан гөрі тез ериді: оның бетінің ауданы үлкен болғандықтан, жылу алмасу қатты мұзға қарағанда жылдамдатылады. Мұз түйіршіктері – мұздың кішкентай бөліктері, оларды мұз кесектерін ұсату арқылы алуға болады. Олар көбінесе операция жасау немесе инвазивті медициналық процедуралардан бұрын қолданылады. Олар ауыз қуысының қабынуын (оральды мукозит) және жоғары дозалы химиотерапиямен байланысты ауыздағы жаралардың пайда болуын болдырмауға көмектеседі.

Баламалар

Вискиге мұздың орнына виски тастары немесе тастар деп аталатын арнайы тастарды қолдануға болады.