Кіріспе

Кастилия мен Леонның патшасы 1454 жылдан 1474 жылға дейін Генрих IV (кастилиялық: Enrique IV; 5 қаңтар 1425 – 11 желтоқсан 1474), «Тәуелсіз» деген лақап атымен белгілі, Кастилия мен Леонның патшасы және Кастилия мен Леонның соңғы әлсіз кеш ортағасырлық патшасы болды. Генрихтің билігі тұсында ақсүйектердің ықпалы күшейіп, елдің орталықтандырылуы әлсіреген.

Ерте өмір

Генрих 1425 жылы Вальядолид қаласындағы Тереза Гил көшесіндегі Каса-де-лас-Алдабаста (кейіннен бұзылған) дүниеге келді. Ол Кастилияның Иоанн II және Арагон королі Фердинанд I-нің қызы Марияның ұлы болды. Ол үлкен әпкесі Элеонораны ығыстырып, Астурияның ханзадасы ретінде Кастилия тағына мұрагер атанды. Генрих туған кезде Кастилияны Трюхильо герцогы Альваро де Луна басқарып, оның серіктерін таңдап, білімін бағыттайтын жоспары болды. Оның құрбыларының арасында оның ең жақын досы Хуан Пачеко да болды. Аристократия, Альваро де Луна және Арагон инфанттары арасындағы билік үшін күрес, келісімдер мен сындар тұрақты болатын. 1444 жылдың 10 қазанында ол Жаэннің бірінші және жалғыз ханзадасы болды. 1445 жылы Ольмедо шайқасының біріншісінде жеңіске жетіп, Арагон инфанттарын жеңді. Ольмедодағы жеңістен кейін Альваро де Лунаның ықпалы азайды, ал ханзада Генрих пен Хуан Пачеконың беделі артты.

Кiрiсу және басқару

Генрих IV-нің әкесі 1454 жылғы 20 шілдеде қайтыс болды, ал ертесі күні ол король деп жарияланды. Генрих корольдің басты міндеттерінің бірі Португалиямен одақтасу еді. Ол 1455 жылы Португалия королі Эдуардтың қызы Иоаннаға екінші рет үйленіп, 1456 жылы Эльваста Португалия королі Афонсо V-нің інісімен кездесті. Оның басқа да маңызды мәселелері – Наварра королі Иоанн II-нің араласу қаупі, Франция және Арагонмен бейбітшілік орнату, сондай-ақ түрлі аристократтарды кешіру болды. Генрих IV Гранада әмірлігіне қарсы жорық үшін Куэльяр кортестерін шақырды. 1458 жылы Арагон королі Альфонсо V қайтыс болды, оның орнына оның інісі Иоанн II Наварра королі болды. Иоанн II король Кастилия саясатына араласуын жалғастырды, Хуан Пачеконың амбицияларына қарсы аристократиялық оппозицияны қолдады. Генрих корольдің қолдауымен Пачеко Альваро де Лунаның мүлкін тартып алуға тырысты, бірақ оның әйелі Мендоса әулетімен одақтасып, аристократия арасында жарылыс тудырды. Бұл процестің нәтижесінде 1460 жылғы наурыз айында Ақсүйектер лигасы құрылды. Олар көптеген ақсүйектерді біріктіріп, шығындарды бақылауға алып, Генрих корольдің жартылай бауыры және Астурияның ханзадасы Кастилияның Альфонсосының қолдауын алды. Иоанн II корольдің саясатына қарсы тұру үшін Генрих IV Наварраға шабуыл жасап, Виананың ханзадасы Карлға көмек көрсетті. Карл Наварраның мұрагері болды және 1450 жылы әкесі Иоанн II Наварра тағын беруден бас тартқанда оған қарсы көтерілді. Иоанн II король Каталония княздығымен қақтығыста болды, ал үлкен ұлы Карл Вианский қайтыс болғаннан кейін княздық 1462 жылғы 11 тамызда Генрих IV-ті Барселона графы етіп сайлады. Генрих корольдің араласуы оның мен Иоанн II арасындағы бәсекелестік ретінде ұсынылды, бұл Каталонияны Арагон тәжінің тұрақсыз нүктесіне айналдырды. Бірақ ол сәтсіз аяқталды, ал Кастилия экономикасы Иоанн II-ге қолдау көрсеткен Франциямен жаулықтың салдарынан қиындыққа тап болды. Генрих IV патшалық құрған жылдары Мадридтегі Корольдік Алькасарды көп пайдаланды, онда ол ұзақ уақыт бойы тұратын. Кейіннен Испания билеушілері Корольдік Алькасарды Мадридтің Корольдік сарайымен алмастырды.

Наварраның Бланш II

Генрих ханзада 1440 жылы 15 жасында Наварралық Бланшамен үйленді. Кардинал Хуан де Сервантес ресми рәсімді өткізді. Оның ата-анасы Наварраның Бланша I және Наварраның Иоанн II болды. Бұл неке 1436 жылы Кастилия мен Наварра арасындағы бейбіт келіссөздердің бөлігі ретінде келісілген. Салымға бұрын Наварраға тиесілі болған, бірақ соғыс барысында Кастилия жеңіп алған жерлер мен қалалар кірді, ал кастилиялықтар осы салымның құрамында қайтарылса, оларды қайтаруға келісті. Бұл жаңа саяси өзгерістерді көрнекті бейнеледі: Кастилия 1451 жылдан бері Наварра тағы үшін Арагонның Иоанн II-ге қарсы Виана ханзадасы Карлдың күресін қолдады, ал Трухильо герцогы Альваро де Луна 1453 жылдың мамырында өлімге кесілді, осылайша Генрих Кастилияны толық бақылауға алды. Генрихтің қарсыластарының бірі, тарихшы Альфонсо де Паленсия, бұл некені жалған деп жазды және Генрихті әйеліне немқұрайлы қарап, бала тудыру үшін неке адалдығын бұзуды жоспарлап отыр деп айыптады. Паленсияның сөзіне қарағанда, Генрих әйеліне "шектен тыс жек көрініш" танытып, неке шектеулеріне бейжай қарады. Дегенмен, бұл келісім ұзаққа созылмады.

Азаматтық соғыс

Қызы дүниеге келмес бұрын Генрих Мадридте кеңес шақырды, және Жоанна Астурия ханшайымы ретінде ант берді. Бірақ Белтран де ла Куева Вилена маркизі Хуан Пачеконы және оның інісі Педро Жиронды, Калатрава орденінің басшысын Генрихтің сарайынан қуғанда аристократиямен қақтығыс туды. Бұл одақтардың өзгеруіне себеп болды: Мендоса патшаны қолдауға көшті, ал Пачеко Белтран де ла Куеваның ықпалын жою мақсатындағы Аристократтар лигасының қызметін қайта жандандырды. Олар Генрихтің қызының тегін күмәндандырып, оның жаңа сүйіктісінің қызы екенін айтып, оны "ла Белтранея" деп атады. Франция бастапқыда Жоаннаны қолдағанмен, 1476 жылы Торо шайқасында жеңілгеннен кейін Жоаннаға көмектесуден бас тартып, 1478 жылы Изабелламен бейбіт келісімге келді.

Денсаулығы мен жыныстық қатынасы туралы пікірталас

1440 жылы он бес жасында Наварраның Бланша II-ге үйленді. Неке ешқашан толыққанды болған жоқ. 1453 жылы Генрих он үш жылдан кейін некені бұзуға тырысты. Ресми сараптама Бланшаның тазалығын растады, ал дін қызметкері Сеговияның әйелдерінен сұрақ қойды, олар Генрихтың жыныстық қатынасқа қабілетті екенін куәландырды. Бланша үйіне қайтарылды; сегіз жылдан кейін ол заң жүзінде Наварра королевасы болды және түсініксіз жағдайларда қайтыс болды. 1455 жылы Генрих Португалияның Афонсу V-нің қарындасы Жоанна Португалиялыққа үйленді. Алты жыл үйленген соң, 1462 жылы ол "Ла Белтранеха" деген лақап атымен белгілі болған Джоанна есімді қызды дүниеге әкелді. Тақтың мұрагері туғаннан кейін алты жыл өткен соң, Кастилия ақсүйектерінің бір бөлігі патшаға қарсы бүлік көтерді. Бүлікшілер ханшайымның патшаның қызы емес, шын мәнінде Альбуркерк герцогы Белтран де ла Куэваның қызы екенін (содан "Белтранеха" лақап аты шықты) мәлімдеді. Королева епископтың немере інісінен тағы екі бала туғанда бұл болжам күшейді. Көптеген заманауи тарихшылар мен жылнамашылар Генрихтың бедеу немесе гомосексуалды болғанына сенсе де, оның билік ету кезеңінің патшалық жылнамалары оның жартылай қарындасы және соңғы мұрагері Изабелла I билік еткен кезеңде (және оның ықпалымен) жазылған немесе қайта қарастырылған. Сондықтан Джоаннаның әкесі кім екені және таққа құқығы туралы мәселеге сенімді деректердің жетіспеуіне байланысты нақты жауап беру мүмкін емес. Оның мұрагерлік құқығына күмән, корольдің әлсіздігі, королеваның адалдығын бұзуы және ақсүйектердің тәртіпсіздігі Генрихтің өлімінен кейін мұрагерлік үшін күреске жағдай жасады. Генрих әйелі Епископ Фонсеканың немере інісімен жасаған ұятты ісінен кейін ажырасты. Ұзақ сонардан кейін, Генрих Изабелланы өзінің мұрагері етіп тағайындауға келісті, егер ол оған оның стратегиялық некесін ұйымдастыруға рұқсат берсе. Изабелла бұл келісім шартын бұзды. Генрих 1474 жылы қайтыс болып, анасының қасына Санта-Мария-де-Гуадалупеде жерленді.

Сыртқы келбеті

Генри есімді адам көзге түсетін, әдемі жігіт еді. Ұзын бойлы, сары шашты және денелі болған ол бала кезінде мұрнын сындырып алған. Сол оқиғадан кейін оның беті ересек адамға тән болды, және кімге сенеріңізге байланысты, ол қорқынышты арыстанға немесе ақымақ маймылға ұқсаған.