Дахомей патшасы Кпенгла: Құл саудасы мен билік күресі
Kpengla
Кпенгла, Дахоме патшасы (1774-1789), құл саудасы мен аймақтық бәсекелестікке қатысты. Саясаты сәтсіз аяқталып, ұлы Агонгло оны тоқтатты. Дахоме мемлекетінің тарихы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Дагомея королі 1774 жылдан 1789 жылға дейін
King of Dahomey from 1774 to 1789
Кпенгла 1774 жылдан 1789 жылға дейін қазіргі Бенин мемлекетінің Дагомея Корольдігінің королі болды. Кпенгла әкесі Тегбессудан кейін таққа отырды, ал оның басқаруының көп бөлігі Атлантика мұхитындағы құл саудасының күшеюімен және осы саудадан түскен пайда үшін аймақтық бәсекелестікпен сипатталды. Оның құл саудасын бақылауға жасаған әрекеттері көбінесе сәтсіз аяқталды, ал 1789 жылы шешек ауруынан қайтыс болғаннан кейін, оның ұлы Агонгло таққа отырып, оның көптеген саясатын тоқтатты.
Kpengla was a King of the Kingdom of Dahomey, in present day Benin, from 1774 until 1789. Kpengla followed his father Tegbessou to the throne and much of his administration was defined by the increasing Atlantic slave trade and regional rivalry over the profits from this trade. His attempts to control the slave trade generally failed, and when he died of smallpox in 1789, his son Agonglo came to the throne and ended many of his policies.
Билікке көтерілу
Дагоме Корольдігі 1720 жылдан бастап күш-қуаты айтарлықтай өсті. Ағажа патша (1718-1740 жж.) өз патшалығын Атлантикадағы Уида және Аллада порттарына дейін кеңейтті. Ағажаның ұлы Тегбессу (1740-1774) патшалық билігін де кеңейтті. Алайда, патшалық Ойо империясына жыл сайын сыйлықтар төлеп, тәуелді болып қала берді. Еуропалық саудагерлермен жағалаудағы құл саудасы едәуір өсті. Тегбессудың билігінің соңғы жылдарында Ойо империясы Дагомея арқылы құл саудасын шектеуге кірісіп, құлдарды басқа порттарға бағыттап немесе Дагомея арқылы олар үшін жоғары баға сұрады. Бұл тапшылыққа айналып, Тегбессу сауданы жалғастыру үшін өз құлдарын сатуға мәжбүр болды. Тегбессудың тағына мұрагері Кпенгла болғаны толық анық емес; дегенмен, Тегбессу қайтыс болғаннан кейін ол қарулы серіктерімен бірге патша сарайына барып, таққа талап етті. Сарайда ірі қақтығыс болды, нәтижесінде 285 әйел қаза тапты деген хабар бар. Осы күрес салдарынан Кпенгла патша болып жарияланды. Кпенгла Ашанти империясымен қарым-қатынасты жақсартуға тырысты. Асантехен Осей Квадво мен Кпенгла арасында дипломатиялық миссиялар алмасылды. Осы миссиялар арқылы Того таулы аймағы екі мемлекет арасындағы бейтарап аймақ ретінде мойындалған болуы мүмкін.
The Kingdom of Dahomey had increased significantly in power since the 1720s. King Agaja (1718 1740) had expanded the kingdom to the key Atlantic ports of Whydah and Allada. Agaja's son King Tegbessou (1740 1774) had similarly expanded the kingdom. However, the kingdom remained a tributary to the Oyo Empire, owing yearly gifts to the Oyo Empire. The slave trade had increased substantially along the coast with European traders. During the last years of Tegbessou's reign, the Oyo Empire began restricting the slave trade through Dahomey and channeling slaves to other ports or to charge high prices through Dahomey. The shortage became so problematic that Tegbessou was forced to sell his own slaves to keep the trade going. It is not entirely clear whether Kpengla was the named heir of Tegbessou; regardless, upon Tegbessou's death, he rushed with armed companions to the Royal Palace to make a claim to the throne. Large scale fighting occurred in the palace and it is reported that 285 women in the palace fighting died. Following this struggle, Kpengla was named king. Kpengla made attempts to improve relations with the Ashanti Empire. Diplomatic missions were exchanged between Asantehene Osei Kwadwo and Kpengla. It may have been through these missions that the Togo hills became recognized as the neutral zone between both states.
Құл саудасы саясаты
Кпенгла патшалықтың тарихындағы аса қиын кезеңде патша болды. Құл саудасы патшалықтың және патшаның жеке қаржысының басты экономикалық көзі болды, бірақ Ойо және басқа да ішкі саудагерлер бағаларды көтеруге және портылық қалаларды бір-біріне қарсы қоюға кірісті. Кпенгла Дагомеяның патшалық жолын – Уайдадан Канаға, содан кейін Абомеяға дейінгі кең жолды салған патша болуы мүмкін. Сол кездегі Батыс Африка үшін осы жолдың ені және күтімі ерекше болды, ал Канадан Абомеяға дейінгі бөлігі сақталды және келесі ғасыр бойы еуропалықтарды таң қалдырды. 18 ғасырда Уайдадағы ағылшын бекінісінің басшысы Лайонел Абсон бұл жоба туралы алғаш хабарлады. Абсонның сөзіне қарағанда, 1779 жылы патша барлық поддандыларына жолдарды тазалауға бұйрық берді, әр басшыға (кабосер) он метрлік өлшегіш жіп берді, ол жолдың қажетті енін көрсететін. Осылайша, әр қала мен астана арасында ғана емес, тіпті жағажайға дейін [Уай-Дах] кең байланыс орнатылды. Апойдағы орманды үлкен еңбек пен шаршаумен кесіп өтті, шатқалдарды толтырды және батпақтардағы көпірлерді кеңейтті. Жұмыс аяқталғаннан кейін патша мақтанышпен: «Егер біреу маған келгісі келсе, оның жолына тікен мен бұта тосқауыл қоймайды» деді. Абсонның айтуынша. Агонгло Кпенгланың құл саудасына қатысты шектеулерін жойды және құл саудагерлеріне өз бағаларын белгілеуге рұхсат берді.
Kpengla became king at a particularly difficult period of history for the kingdom. The slave trade was the major economic resource for the kingdom and the king's personal finances, but Oyo and other inland traders had begun raising rates and playing port cities against one another. Kpengla may have been the king to establish the royal road of Dahomey, a wide road from Whydah to Cana and then to Abomey. This width of this road and its maintenance were unique in West Africa for the time and the Cana to Abomey stretch was maintained and impressed European visitors for the next century. Lionel Abson, head of the English fort at Whydah, first reported of the project in the 18th century. According to Abson, in 1779 the king;
quote|ordered all his subjects to set about clearing the paths, giving each caboceer (chief) a string, measuring ten yards, the intended width of roads. Thus a spacious communication was opened, not only between each town and the capital, but all the way down to the beach [at Why dah]. With incredible labour and fatigue, a passage was cut through the wood at Apoy; the gullies were filled up, and the hurdle bridges, over the swamps, were widened. When this work was completed, the King said, with a vainglorious air, If any one be desirous of paying me a visit, he shall not have it to say, that thorns or briars impede his march |Abson. Agonglo largely ended Kpengla's slave trade restrictions and allowed slave traders to set their own rate.