Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Дагомея королі 1740–1774 жылдары Тегбесу (фр. Tegbessou) немесе Босса Ахади 1740 жылдан 1774 жылға дейін қазіргі Бениндегі Дагомея Корольдігінің королі болды. Ол Ағая патшаның (1718–1740) үлкен ұлы болмаса да, Ағаяның өлімінен кейін, бауырларымен болған мұрагерлік күрестен соң патша атанды.
King of Dahomey from 1740 to 1774
Tegbesu (French: Tegbessou) or Bossa Ahadee was a king of the Kingdom of Dahomey, in present day Benin, from 1740 until 1774. While not the oldest son of King Agaja (1718 1740), he became king after Agaja's death following a succession struggle with a brother.
Билікке көтерілу
Ауызша дәстүрлерге сәйкес, Тегбесу – Ағая мен Хванжиленің ұлы, ол патшалыққа Водун дінін әкелген әйел ретінде танылады. Ағая патша өзінің билігі тұсында Дагомея патшалығын едәуір кеңейтті, әсіресе 1724 жылы Алладаны, ал 1727 жылы Уайданы жаулап алды. Бұл патшалықтың аумағын ұлғайтты және ішкі наразылықты күшейтті (Аллада мен Уайданың патша аристократтары жағалаудағы бекіністі аралдардан Дагомеяға қарсы тұрды), сонымен қатар аймақтық қарсылықты да арттырды (көбінесе Дагомея мен Ойо империясы арасындағы үзіліссіз соғыстар). Бір ауызша дәстүр бойынша, Дагомея Ойоға төлеуге тиіс борыш ретінде Ағая өз ұлдарының біреуін Ойоға беруге міндетті болды. Әңгімеде Ағаяның барлық әйелдерінің ішінде тек Хванжиле ғана ұлына Ойоға баруға рұқсат бергені айтылады. Бұл құрбандық Тегбесуды Ағаяның көңілінен шығарды. Ағая Тегбесуге болашақ патшаның өзі екенін айтқанмен, оның інісі Зинга әлі де ресми мұрагер болып саналды. Бір ауызша тарихқа сәйкес, Ағаяның қайтысымен Тегбесудің бауырлары оны өлтіруге асықты. Олар оның үйін қоршап, сарайға жетіп, таққа таласуына кедергі келтірмек болды, бірақ ол керемет түрде құтылып, сарайға жетіп үлкерді. Тарихшы Эдна Бейдің сөзіне қарағанда, ауызша тарихтар Тегбесуды жаңа патша етіп кім тағайындағаны туралы нақты келісім таппайды. Сонымен қатар, Тегбесудың билігі кезінде алғашқы маңызды қожито, яғни леопардтың анасы пайда болды, осы рөлді Хванжиле атқарды. Қожито Дагомея патшалығында өте маңызды тұлғаға айналды. Әсіресе, Хванжиле Дагомеяның діни тәжірибелерін екі жаңа құдайды құру арқылы және құдайылықты патшаға жақындату арқылы түбегейлі өзгертті делінеді.
Oral traditions hold that Tegbesu was the son of Agaja and Hwanjile, a woman reported to have brought Vodun to the kingdom. King Agaja had significantly expanded the Kingdom of Dahomey during his reign, notably conquering Allada in 1724 and Whydah in 1727. This increased the size of the kingdom and increased both domestic dissent (with the royal aristocrats of both Allada and Whydah opposing Dahomey from fortified islands off the coast) and regional opposition (mainly with semi regular warfare between Dahomey and the Oyo Empire). According to one oral tradition, as part of the tribute owed by Dahomey to Oyo, Agaja had to give to Oyo one of his sons. The story claims that only Hwanjile of all of Agaja's wives was willing to allow her son to go to Oyo. This act of sacrifice, according to the oral tradition made Tegbesu favored by Agaja. Agaja reportedly tells Tegbesu that he is the future king, but his brother Zinga is still the official heir. One oral history contends that with the death of Agaja, Tegbesu's brothers quickly plot to kill him. His brothers surrounded his house to prevent him from reaching the Palace and claiming the throne, but he miraculously escapes and reaches the palace. Historian Edna Bay notes that oral histories disagree about precisely who appointed Tegbesu as the new king. In addition, Tegbesu's rule is the one with the first significant kpojito or mother of the leopard with Hwanjile in that role. The kpojito became a prominently important person in Dahomey royalty. Hwanjile, in particular, is said to have changed dramatically the religious practices of Dahomey by creating two new deities and more closely tying worship to that of the king.