Кіріспе

Махаяна буддизміндегі танымал сутра

Ұзын Сухавативуха сутрасы (санскрит),; Вьетнам тілінде: Phật Thuyết Kinh Vô Lượng Thọ; Жапон тілінде: Taisho Tripitaka # 360) – Амитабханың таза елінің сипаттамасын беретін екі үнді Махаяна сутрасының бірі. Қысқа Сухавативуха сутрасымен бірге, бұл мәтін Қытай мен Жапонияда зор ықпалға ие, онда оны Жодо-сю және Жодо Шинсю қауымдары құрметтейді. Бұл атау ағылшын тілінде көбінесе «Шексіз өмір сутрасы» [Будда туралы] немесе жай ғана «Шексіз өмір сутрасы» деп аударылады.

Тарих және аудармалар

Кейбір ғалымдар Ұзын Сухавативуха Сутраны бірінші және екінші ғасырларда Кушан империясы кезінде Гандхара аймағында гүлденген Махисасака монахтарының ордені құрастырған деп санайды. Ұзақ Сухавативуханың құрастыруы Локоттаравада сектасының да ықпалында болуы мүмкін, және бұл сутрада Махавастумен ортақ көптеген элементтер бар. Сондай-ақ, осы кезеңде Қытайда хароштхи жазуындағы қолжазбалар болғандығы белгілі. Бұл мәтінді 252 жылы Үш патшалық дәуірінде Луоянгтағы Ақ ат ғибадатханасында аударған. Алайда, қазіргі кезде бұл кітаптың кейіннен өмір сүрген үнділік монах және аудармашы Буддабхадраның (359-429 жж.) еңбегі екендігіне көпшілік сенеді. Қытай аудармаларынан басқа, Ұзын Сухавативуха Сутрасы санскрит тілінде де сақталған. Санскрит тілінен тікелей ағылшын тіліне аударма жасалған, оның ішінде Ф. Макс Мюллердің еңбегі ерекше аталады. Жапон канджиі (жазба идеографиялық таңбалар) қытай тілінен шыққан және мағыналары көбінесе бірдей болғандықтан, жапон тіліне одан әрі аударудың қажеті жоқ (дегенмен хирагана мәтіндері кеңінен қолданылады).

Мазмұны

Ұзақ Сухавативуха сутрасында Будда өзінің жанындағы Анандаға Будда Амитабханың бұрынғы өмірін баяндаудан бастайды. Ол бұрынғы өмірінде Амитабханың бір кезде патша болғанын, бірақ патшалығынан бас тартып, "Дхарма қоймасы" ("Дхармакара") деген атпен бодхисаттва монахқа айналғанын айтады. Будда Локешварраджаның ("Әлемнің Егемен Патшасы") басшылығымен оған он бағыттағы сансыз буддалық жерлер ашылды. Бес калпа бойы бодхисаттва ретінде медитация жасағаннан кейін, ол барлық сезімтал жандарды құтқару үшін зор серт берді және үлкен құрметінің арқасында Сухавати ("Жоғары бақыт") әлемін құрды. Бұл Сухавати жері кейіннен қытай тіліне аударғанда "таза жер" (Ch. 淨土) деп аталды. Сутра Сухаватиді және оның тұрғындарын, сондай-ақ олардың қалай қайта туатындарын егжей-тегжейлі сипаттайды. Мәтін Махаяна буддизмінің космологиясындағы әртүрлі деңгейлер мен жандар туралы толық мәлімет береді. Сүреде Амитабханың барлық сезімтал жандарды құтқаруға берген қырық сегіз серті де бар. Он сегізінші серт – Таза Жер буддизмінің негізгі қағидаларының бірі. Бұл серт бойынша, егер сезімтал жан Амитабханың есімін (нианфо) он рет қайталаса, ол Амитабханың таза жеріне міндетті түрде қайта туады. Соңында сутрада Будданың болашақ Будда Майтреяға ұзақ сөздер айтқаны, Майтреяның Будда болу мақсатына жету үшін қандай жамандықтардан сақтану керектігі және басқа да ескертулер мен кеңестер баяндалады.

Ағылшынша аудармалар

Гомес, Луис, ауд. (1996), Бәпағат елі: Шексіз нұрлы Будданың жұмағы: Сухавативьюха сутраларының санскрит және қытай тілдеріндегі нұсқалары, Гонолулу: Гавай университетінің баспасы.

Мюллер, Макс, ауд. (1894), Үлкен Сухавати вьюха. «Шығыстың қасиетті кітаптары», XLIX том: Буддистік Махаяна мәтіндері, ІІ бөлім. Оксфорд: Кларендон баспасы.