Кіріспе

Бір жылдамдықты велосипед – бір берілістік қатынасы бар велосипед түрі. Мұндай велосипедтерде ауыстырғыш берілістер, кірпішті берілістер немесе велосипедтің беріліс қатынасын өзгертуге арналған басқа да тәсілдер болмайды. Қазіргі заманғы бір жылдамдықты велосипедтердің көптеген түрлері бар: BMX велосипедтері, балаларға арналған көптеген велосипедтер, крейсерлік велосипедтер, классикалық қалалық велосипедтер, моноциклдер, трекке жарысуға арналған велосипедтер, бекітілген дөңгелекті жол велосипедтері және бір жылдамдықты тау және циклокросс велосипедтері. Көптеген бекітілген берілісті велосипедтер (фиксилер) техникалық тұрғыдан бір жылдамдықты болғанымен, "бір жылдамдық" термині көбінесе бос жүру механизмі бар, бір берілістік қатынасы бар велосипедті білдіреді.

Артықшылықтар

Бір жылдамдықты велосипед, әдетте, көп жылдамдықты велосипедке қарағанда арзан, жеңіл және механикалық тұрғыдан қарапайым болады. Аудармалар немесе басқа да беріліс жүйелері болмағандықтан, велосипедте күтіп-жөндеуді қажет ететін бөлшектер азырақ, сондықтан бұл типтегі велосипед кез келген ауа райында қала ішінде жүруге қолайлы. Бір жылдамдықты велосипедтің қуат беру тиімділігі қазіргі көп жылдамдықты велосипедтерге қарағанда жоғары болуы мүмкін. Тікелей тізбек жолы, артқы аударманың дөңгелектерінен тізбек сүйрелуінің болмауы, тізбек сақиналарының, пандустардың және штифтердің жоқтығы тиімділікті арттырады. Бір артқы тіс доңғалағы көп жылдамдықты артқы кассеталардағы әдеттегі жетіден он екіге дейінгі тіс доңғалақтарына қарағанда аз орын алады, сондықтан артқы дөңгелектер минимал немесе ешқандай центрлеусіз жасалуы мүмкін.

Кемшіліктер

Бір жылдамдықты велосипедте баламалы беріліс қатынастары болмағандықтан, ол универсалдылығы төмен, себебі оны бір ғана беріліс диапазонынан тыс тиімді педальмен айдау мүмкін емес. Төменгі беріліс опцияларының болмауы бір жылдамдықты велосипедті көлденеңге көтеруді қиындатады. Керісінше, оның арнайы берілісі ең жоғары жылдамдықты шектейді және велосипед жылдамдығы велосипедшінің каденсті (минутына педаль айналысы) үнемі арттыру қабілетінен асып кеткенде, тегіс немесе төмен беткейде көп жылдамдықты велосипедке қарағанда баяу болады, әдетте 85–110 айналым. Қатты берілісті велосипедпен салыстырғанда, бір жылдамдықты велосипедпен төмен түсіп, бұрыштарда жүру оңайырақ (ішкі педальді жерге тигізбеу үшін жоғары ұстауға болады). Дегенмен, ол қатты берілістегідей өлі нүктелерде педальдеуге көмектеспейді, сондай-ақ қатты берілістегідей жылдамдықты дәл бақылауға немесе оңай тұрып қалуға мүмкіндік бермейді. Лас және күтімсіз еркін дөңгелектің құйрықтары бітіп, велосипедшіні қозғалтқышсыз қалдыруы мүмкін; мұндай жағдай "фикси" велосипедте болмайды.

Бір жылдамдықты велосипедтердің түрлері

Трассалық велосипедтер әрқашан бір жылдамдықты болса, тау велосипедтері, жол велосипедтері, циклокросс велосипедтері және гибридтік велосипедтер бір жылдамдықты ретінде жасалуы немесе сол сияқты өзгертілуі мүмкін. Тау велосипедтерінің жолмен жүруге арналған бір жылдамдықты нұсқалары көбінесе салыстырмалы түрде төмен немесе жеңіл және баяу беріліс қатынасына ие болады. Бұл оларға төбелерге көтерілуге және түрлі кедергілер мен еңістерді жеңуге мүмкіндік береді. Мұндай велосипедтермен бірдей маршрутты жүріп өту үшін, әдетте, жүргізушінің орташа деңгейдегіден жақсы физикалық жағдайда немесе білікті болуы қажет. Жолда жүруге арналған бір жылдамдықты велосипедтерде әдетте жоғарырақ немесе қаттырақ және жылдам беріліс қатынастары қолданылады. Бір жылдамдықты және бекітілген дөңгелекті велосипедтер сенімділігі мен беріктігі үшін велосипед курьерлері арасында танымал. Көрсетілген жағдайға қарай, курьер көптеген кедергілерден өте алатын тау велосипедінің бір жылдамдықты нұсқасын немесе жылдам әрі жеңіл жол велосипедінің бір жылдамдықты нұсқасын таңдауы мүмкін. АҚШ нарығында Bianchi, Cannondale, Fuji Bike, KHS, Kona, Raleigh, Giant, Specialized, Swobo, Felt, Trek және Niner сияқты велосипед компаниялары бір жылдамдықты велосипедтерді өндіріп, сатқан. Көптеген толық аспалы рама конструкцияларында төменгі қабырғамен концентрикалық емес бір білік немесе өзгеретін орталыққа ие байланыс болады, сондықтан төменгі қабырға мен артқы білік арасындағы қашықтық аспаның қозғалысы кезінде өзгереді. Бұл артқы жылдамдық ауыстырғышына ұқсас серіппелі тізбекті кернеуішті пайдалануды қажет етеді. Тек төменгі қабырғасы концентрикалық болатын және салыстырмалы түрде сирек кездесетін рама конструкциялары ғана статикалық тізбекті кернеуіштерді қолдануға мүмкіндік береді. Тағы бір фактор – бір жылдамдықты тау велосипедімен жүргенде тұрып педальмен айналдырудың көбінесе артуы, бұл аспаның серпілісінен және қысылуынан туындайтын шығындарды арттырады. Сондықтан толық аспалы тау велосипедтері сирек кездеседі, ал қатты және қатаң велосипедтер көбірек таралған.

Тізбекті кернеулеу

Бір жылдамдықты велосипед жасаушылар тізбектің дұрыс тартылуын қамтамасыз ету және сақтау үшін әртүрлі әдістер ойлап тапты. Ең көп таралған әдіс – көлденең артқы құлатулар немесе жолдың соңы. Бұл артқы дөңгелекті қажет болған жағдайда алға немесе артқа жылжытуға мүмкіндік береді. Жолдың соңы бар тізбекті тартып тұратын құрылғыларды пайдалану дөңгелектің ортасында қалып, тізбектің оңтайлы кернеуін қамтамасыз етеді. Осыған ұқсас конструкция – жылғатын құлатулар, олар горизонтальды ойықтар арқылы рамаға бекітілетін ажыратылатын құлатуларды қолданады. Бұл жылдам босату немесе гайкалы ступицаларды, немесе тиісті құлатулары бар осьті ступицаларды пайдалануға мүмкіндік береді. Жылғатын құлатулар әдетте, тізбекті кернеу және дөңгелекті туралау үшін олардың орнын реттеу үшін рама арқылы басылатын бұрандалармен жабдықталады. Жылғатын құлатулардың жолдың соңына қарағанда басты артықшылығы – дискілі тежегіштермен қолданғанда байқалады, себебі тежегіш калипері сол жақ құлатудың бөлігі болып табылады және құлатумен бірге қозғалады, ступица мен калипер арасындағы қашықтықты сақтайды. Жылғатын құлатулар көп жылдамдықты пайдалану қажет болған жағдайда дерайлер ілмегін де қамти алады. Тағы бір әдіс – төменгі қақпақта немесе артқы ступицада эксцентрикалық механизмді қолдану. Егер бұл екеуі де мүмкін болмаса, мысалы, бастапқыда бір жылдамдықты пайдалану үшін жобаланбаған қолданыстағы рамамен жұмыс істегенде, тізбектің бос уақытын іске қосу үшін Surly Singleator сияқты бос жүргінші шкив немесе қысқа қақпақты артқы дерайлерді пайдалануға болады. Сонымен қатар, тізбектің айтарлықтай тозуы пайда болғанға дейін тізбектің, тіректің және тізбектің ұзындығының үйлесімін жақсарту жеткілікті болуы мүмкін. Биылдар бойы велосипед жасаушылар белдікпен қозғалатын велосипедтер шығарды. Бұл белдіктерді тізбек сияқты берілістер арасында ауыстыруға болмайды, бірақ олар бір жылдамдықты немесе ступицалық берілісті ұсынады, тозуға төзімділігі жоғары, жұмысы тыныш және майлауды қажет етпейтін таза. Белдіктер тізбектер сияқты өмірі бойы ұзындығын өзгертпейді, ал тізбектер «созылады» немесе олардың буынды білігі тозған кезде биіктігі артады. Бұл белдіктің тістерінің қадамын тұрақты ұстайды және тісті дөңгелектердің тозуын күрт азайтады. Белдіктер велосипедтерде тізбектерді басып озуға қол жеткізе алмады, себебі олар тарихи тұрғыдан тиімділігі төмен болды. Сонымен қатар, бір бөліктен тұратын белдікті ауыстыру үшін дәстүрлі ромб тәрізді велосипед рамаларының тізбектік немесе орындық құбырының бөлінуі қажет.

Бір жылдамдықты цикл түрлендірулері

Бір жылдамдықты велосипед жасаушылар көптеген бұрынғы көп жылдамдықты велосипедтерді бір немесе бекітілген беріліске түрлендірді, ауыстырғыштарды және олармен байланысты жабдықтарды алып тастау арқылы. Ең қарапайым түрлендіруде қолданыстағы бос дөңгелек/кассета және жетек тісті доңғалағы қолданылады, тізбек қажетті беріліс қатынасына сәйкес кесіледі. Дегенмен, бұл қажетсіз салмақты сақтайды және тізбек желісі кемшіліксіз болмауы мүмкін. Көбірек жұмыс жасалған түрлендіруде бос дөңгелек бір жылдамдықты дөңгелекпен ауыстырылады және артқы дөңгелек қайта ортаға келтіріледі. Тік құбырлы велосипедтерде, тізбекке дұрыс тартылыс беру үшін тізбек тартылысын реттегіш қажет болады. 26 дюймдік дөңгелек үшін танымал "жолдан тыс" тау велосипедінің берілісі 39:18, шамамен 2:1 беріліс қатынасы және 56,35 дюймдік беріліс, әмбебап жол жүру үшін. 26 дюймдік дөңгелек үшін "жолдағы" беріліс қатынасы 42:17, шамамен 2,5:1 қатынасы және 64,2 дюймдік беріліс, әмбебап саяхат жүру үшін. Көптеген британдық жанкүйерлер бұрын 69 дюймдік бір бекітілген берілісте 27 дюймдік дөңгелекті жеңіл велосипедтермен саяхаттап жүрген, бірақ бұл, әрине, қиын жұмыс болды. 700 × 28c дөңгелек өлшемі үшін лайықты "жол" беріліс қатынасы 46:17, шамамен 2,7:1 қатынасы және 71,75 дюймдік беріліс, асфальтта әмбебап жүру үшін және жақсы жол жағдайында ұзақ қызмет ету үшін. Бекітілген беріліс жүйелері жоғары 40-тан аспайтын тісті доңғалақтармен жақсы жұмыс істейді, айналу қатынасы кеңірек 3:1-ге жақын болады, тығыз қатынастардан аулақ болады, әсіресе тік төбелерден түсетінде тым жылдам айналудан сақтайды. Еске сала кетейік, үлкен диаметрлі дөңгелек және тізбек доңғалағы, әрине, ең ұзақ қызмет етеді, кішкентай дөңгелек және тізбек доңғалағына қарағанда жақсы тозу сипаттамаларына ие және тістер уақыт өте келе аз дөңгеленеді.

Флип-флоптық хабтар

Флип-флоп немесе екі жақты хабтар екі жағында да бұрандалы жиектері болады. Әдетте, бір жағында трек типті бұрандалы жиек (бұғау сақинасымен) және екінші жағында бір жылдамдықты стандартты бос дөңгелек үшін бұрандалы жиек болады. Екі жағынан да трек типті бұрандалы жиектері барларын табуға да болады, бірақ бұл оңай емес. Велосипедші айдау дөңгелегін кері бұрып, жылдамдықты қолмен өзгерте алады. Флип-флоп хабты пайдаланудың ең көп таралған тәсілі – бір жағында бекітілген беріліс, ал екінші жағында бір жылдамдықты бос дөңгелек болуы. Ең жақсысы, бос дөңгелектің тісшесі бекітілген тісшеден бір немесе екі тіс үлкен болуы керек. Бұл бекітілген беріліске қарағанда төменгі қатынаста ұзаққа созылған көтерілуге мүмкіндік береді. Сондай-ақ, бұл жағдайдағы бос дөңгелек велосипедшіге тік төмен құлау кезінде аялдап тұруға мүмкіндік береді.