Кіріспе

VIII ғасырдағы Йорк архиепископы Этельберт (8 қараша 780 жылы қайтыс болды) – VIII ғасырдағы ғалым, ұстаз және Йорк архиепископы. Йорк архиепископы болған алдыңғы иегерімен туысқандық байланысы бар, ол ерте жасында монах болып, архиепископ болғанға дейін собордың кітапханасы мен мектебіне жетекшілік етті. Ол мектепте Алкуин сияқты көптеген миссионерлер мен ғалымдарды оқытты. Архиепископтық қызметін атқару кезінде Этельберт континентке миссионерлер жіберді. Этельберт қайтыс болғанға дейін зейнетке шығып, зейнеткерлік жылдарында Йорк қаласында тағы бір шіркеуді қадірледі.

Ерте өмір

Этельберт Алькуиннің ұстазы және жақын досы болды, оның Йорк шіркеуінің әулиелері мен прелаттары туралы поэмасы, Versus de Patribus Regibus et de Sanctis et Pontificibus Ecclesiæ Eboracensis, Этельберт өмірі туралы ақпараттың басты көзі болып табылады. Ол өзінің бұрынғы ізашары Эгберттің туысы еді, ол Нортумбрия королі Эдберттің бауыры болған. Этельберт Йорк қаласында кітапхана құруға мұрындық болды, бұл кітапхана, Римнен басқа, Еуропадағы сол замандағы ең ірі кітаптар жиынтығы саналды. Алкуин бірнеше латын және грек классиктерінің, сондай-ақ Әулиелер мен басқа христиан жазушыларының 8 ғасырдағы канонына енген еңбектерін атап көрсетті. Этельберт кітап іздеу үшін алыс сапарлар жасады және Римге де барғанын білеміз. Ол тривиум мен квадривиумды, сондай-ақ шіркеу мерекелерінің күндерін есептеу және табиғаттану ғылымын оқытты. Бұл, мүмкін, оның ізашары Уилфридтің мерекесімен байланысты болған, және Этельберт Уилфридтің архиепископтық таққа деген ұмтылысын қайта жаңғыртуды көздеген болуы мүмкін. Этельберт 773 жылы Папа Адриан I-ден паллиум алды. Этельберт сондай-ақ Эанбальд пен Алкуинге Йорк қаласында жаңа шіркеу, Алма София базиликасының, яғни Киелі Даналық шіркеуінің құрылысын қадағалауды тапсырды. Ол, мүмкін, Аахендегі франк патшалық капелласының немесе Равеннадағы Сан-Витале ротондасының үлгісімен салынған. Алкуиннің айтуынша, Альма-София биік, көптеген бағаналар мен аркалармен тұрғызылған, төбесі инкрустацияланған және терезелері шыныдан жасалған. Базиликаның ішкі жағы шағын шіркеулер мен галереялармен қоршалған, онда отызынша алтарь орналасқан. Альма-София туралы жазбаларда енді ешқандай мәлімет жоқ, және оның қалдықтары да табылған жоқ. Академиялық пікірталас оның Нормандық жаулап алудан бұрынғы собордың жанында орналасқан ба, әлде қаланың басқа бөлігінде, мүмкін, Оуз өзенінен ар жақта болған ба деген мәселені қамтиды. Ықтимал орындарға Бишопхилл немесе Киелі Үштік, Миклегейт жатады. Этельберт Солтүстік Еуропаның язычниктарына миссионерлер жіберді, олардың арасында Алуберт пен Лиудгер де болды, олар солтүстік Германияға барды. Лиудгер бұрын Йорк мектебінде оқыған, кейіннен Мюнстердің бірінші епископы болды. Этельберт миссионерлердің бірінен – Майнц архиепискобы Луллдан хат алды, Луллдың сұранысы бойынша «Коена» деген архиепископ Беданың еңбектерін жіберуге тиіс болған, және бұл «Коенаның» Этельберт екені болжануда. Кітапхана, мүмкін, 866 және 867 жылдары даниялықтар Йорк қаласын және соборды өртеп жіберген кезде жойылған. Тарихшы Д. П. Кирби Этельберттің Алхредтің биліктен шеттетілуіне дейін оны қолдамағанын айтады. Альхредтің орнына Этельред келді, ол 778 жылы Освульфтің ұлы Эльфвальдпен ауыстырылды. Кирби Этельберттің қолдауын кері тартуын Этельредтің биліктен шеттетілуіне ықпал еткен фактор деп санайды, өйткені Эльфвальд Альхред пен Этельредтен айырмашылығы Этельбертке жақын болған. Кирби сондай-ақ ортағасырлық жылнамашылардың Этельберт «жаман патшаларды аямағандығын» жазғанын атап өтеді.

Зейнеткерлік және өлім

Этельберт қайтыс болғанға дейін зейнетке шығып, Эанбальдты ізбасары ретінде бекітті. Бұл оқиғаның нақты күні белгісіз. Алкуин 778 жылдың шілде айына сәйкес келетін күнді көрсетеді, бірақ 777 жыл да болуы мүмкін. Эанбальдтың лауазымы, мүмкін, тек қосалқы епископтық болған, Этельберт өмірінің соңына дейін қызметте қалып, Эанбальдпен бірге міндетін атқарған.