Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
VIII ғасырдағы Йорк архиепископы Этельберт (8 қараша 780 жылы қайтыс болды) – VIII ғасырдағы ғалым, ұстаз және Йорк архиепископы. Йорк архиепископы болған алдыңғы иегерімен туысқандық байланысы бар, ол ерте жасында монах болып, архиепископ болғанға дейін собордың кітапханасы мен мектебіне жетекшілік етті. Ол мектепте Алкуин сияқты көптеген миссионерлер мен ғалымдарды оқытты. Архиепископтық қызметін атқару кезінде Этельберт континентке миссионерлер жіберді. Этельберт қайтыс болғанға дейін зейнетке шығып, зейнеткерлік жылдарында Йорк қаласында тағы бір шіркеуді қадірледі.
8th century Archbishop of York
Æthelbert (died 8 November 780) was an eighth century scholar, teacher, and Archbishop of York. Related to his predecessor at York, he became a monk at an early age and was in charge of the cathedral's library and school before becoming archbishop. He taught a number of missionaries and scholars, including Alcuin, at the school. While archbishop, Æthelbert sent missionaries to the Continent. Æthelbert retired before his death, and during his retirement consecrated another church in York.
Ерте өмір
Этельберт Алькуиннің ұстазы және жақын досы болды, оның Йорк шіркеуінің әулиелері мен прелаттары туралы поэмасы, Versus de Patribus Regibus et de Sanctis et Pontificibus Ecclesiæ Eboracensis, Этельберт өмірі туралы ақпараттың басты көзі болып табылады. Ол өзінің бұрынғы ізашары Эгберттің туысы еді, ол Нортумбрия королі Эдберттің бауыры болған. Этельберт Йорк қаласында кітапхана құруға мұрындық болды, бұл кітапхана, Римнен басқа, Еуропадағы сол замандағы ең ірі кітаптар жиынтығы саналды. Алкуин бірнеше латын және грек классиктерінің, сондай-ақ Әулиелер мен басқа христиан жазушыларының 8 ғасырдағы канонына енген еңбектерін атап көрсетті. Этельберт кітап іздеу үшін алыс сапарлар жасады және Римге де барғанын білеміз. Ол тривиум мен квадривиумды, сондай-ақ шіркеу мерекелерінің күндерін есептеу және табиғаттану ғылымын оқытты. Бұл, мүмкін, оның ізашары Уилфридтің мерекесімен байланысты болған, және Этельберт Уилфридтің архиепископтық таққа деген ұмтылысын қайта жаңғыртуды көздеген болуы мүмкін. Этельберт 773 жылы Папа Адриан I-ден паллиум алды. Этельберт сондай-ақ Эанбальд пен Алкуинге Йорк қаласында жаңа шіркеу, Алма София базиликасының, яғни Киелі Даналық шіркеуінің құрылысын қадағалауды тапсырды. Ол, мүмкін, Аахендегі франк патшалық капелласының немесе Равеннадағы Сан-Витале ротондасының үлгісімен салынған. Алкуиннің айтуынша, Альма-София биік, көптеген бағаналар мен аркалармен тұрғызылған, төбесі инкрустацияланған және терезелері шыныдан жасалған. Базиликаның ішкі жағы шағын шіркеулер мен галереялармен қоршалған, онда отызынша алтарь орналасқан. Альма-София туралы жазбаларда енді ешқандай мәлімет жоқ, және оның қалдықтары да табылған жоқ. Академиялық пікірталас оның Нормандық жаулап алудан бұрынғы собордың жанында орналасқан ба, әлде қаланың басқа бөлігінде, мүмкін, Оуз өзенінен ар жақта болған ба деген мәселені қамтиды. Ықтимал орындарға Бишопхилл немесе Киелі Үштік, Миклегейт жатады. Этельберт Солтүстік Еуропаның язычниктарына миссионерлер жіберді, олардың арасында Алуберт пен Лиудгер де болды, олар солтүстік Германияға барды. Лиудгер бұрын Йорк мектебінде оқыған, кейіннен Мюнстердің бірінші епископы болды. Этельберт миссионерлердің бірінен – Майнц архиепискобы Луллдан хат алды, Луллдың сұранысы бойынша «Коена» деген архиепископ Беданың еңбектерін жіберуге тиіс болған, және бұл «Коенаның» Этельберт екені болжануда. Кітапхана, мүмкін, 866 және 867 жылдары даниялықтар Йорк қаласын және соборды өртеп жіберген кезде жойылған. Тарихшы Д. П. Кирби Этельберттің Алхредтің биліктен шеттетілуіне дейін оны қолдамағанын айтады. Альхредтің орнына Этельред келді, ол 778 жылы Освульфтің ұлы Эльфвальдпен ауыстырылды. Кирби Этельберттің қолдауын кері тартуын Этельредтің биліктен шеттетілуіне ықпал еткен фактор деп санайды, өйткені Эльфвальд Альхред пен Этельредтен айырмашылығы Этельбертке жақын болған. Кирби сондай-ақ ортағасырлық жылнамашылардың Этельберт «жаман патшаларды аямағандығын» жазғанын атап өтеді.
Æthelbert was the teacher and intimate friend of Alcuin, whose poem on the saints and prelates of the Church of York, Versus de Patribus Regibus et de Sanctis et Pontificibus Ecclesiæ Eboracensis, is the principal source of information concerning Æthelbert's life. He was a kinsman of his predecessor Ecgbert, who was brother to Eadberht, King of Northumbria. Æthelbert was instrumental in forming a library at York, which was probably the largest contemporary collection of books to be found in Europe outside of Rome. Alcuin mentions several Latin and Greek classical authors, as well as the Fathers and other Christian writers that formed the 8th century canon. Æthelbert, in his search for books, travelled far, and we know that he visited Rome among other places. He taught both the trivium as well as the quadrivium, plus how to figure the dates of church festivals and natural science. the feast day of his predecessor Wilfrid. This may have been deliberate and a sign that Æthelbert wished to revive Wilfrid's ambitions for the archiepiscopal see. Æthelbert received his pallium from Pope Adrian I in 773. Æthelbert also commissioned Eanbald and Alcuin the job of overseeing the construction of a new church in York, the basilica of Alma Sophia, the Church of Holy Wisdom. It was possibly modelled on the Frankish royal chapel of Aachen, or the rotunda of San Vitale in Ravenna. According to Alcuin, Alma Sophia was lofty, supported by many columns and arches, with inlaid ceilings and glazed windows. The core church was surrounded by chapels and galleries, and it boasted thirty altars. Alma Sophia was never mentioned again in written records, and no remains have ever been found. Academic debate is split on whether it was next door to the pre Norman Conquest cathedral, or whether it was elsewhere in the city, perhaps across the river Ouse: possible sites include Bishopshill, or Holy Trinity, Micklegate. Æthelbert sent out missionaries to the pagans of Northern Europe, among them Alubert and Liudger, who went to northern Germany. Liudger had earlier been a pupil at the school in York, and went on to become the first Bishop of Munster. Æthelbert was the recipient of letters from one of the missionaries – Lull, the Archbishop of Mainz, assuming that Lull's correspondent "Coena", who is an archbishop and who was being asked for the works of Bede, is actually Æthelbert,efn|The library was likely destroyed in 866 and 867 when the Danes burnt the city of York and the cathedral. The historian D. P. Kirby feels that Æthelbert was not a supporter of Alhred prior to his deposition. Alhred was replaced with Æthelred, who was replaced in 778 by Ælfwald, the son of Oswulf. Kirby sees Æthelbert's withdrawal of support as instrumental in the deposition of Æthelred, noting that Ælfwald was closely related to Æthelbert, unlike both Alhred and Æthelred. Kirby also notes that medieval chroniclers noted that Æthelbert is said to have not "spared evil kings".
Зейнеткерлік және өлім
Этельберт қайтыс болғанға дейін зейнетке шығып, Эанбальдты ізбасары ретінде бекітті. Бұл оқиғаның нақты күні белгісіз. Алкуин 778 жылдың шілде айына сәйкес келетін күнді көрсетеді, бірақ 777 жыл да болуы мүмкін. Эанбальдтың лауазымы, мүмкін, тек қосалқы епископтық болған, Этельберт өмірінің соңына дейін қызметте қалып, Эанбальдпен бірге міндетін атқарған.
Æthelbert retired some time before his death, consecrating Eanbald as his successor. The exact date this occurred is unclear. Alcuin gives a date corresponding to July 778, but it could be 777 too. Eanbald's position may have just been as an associate bishop, with Æthelbert remaining in office until his death while sharing the office with Eanbald.