Кіріспе
Кеме ішіндегі тік қабырға – кеме корпусының, ұшақтың немесе автомобильдің фюзеляжының ішінде орналасқан тік қабырға. Кемедегі басқа да бөліктерге палубалар және палубаның жоғарғы жағы кіреді.
A bulkhead is an upright wall within the hull of a ship, within the fuselage of an airplane, or a car. Other kinds of partition elements within a ship are decks and deckheads.
Этимология
Бұл сөз ежелгі скандинав тілінде "жүк" деген мағынаны білдірген. 15 ғасырда Еуропадағы теңізшілер мен кеме құрылысшылары кеме ішіндегі қабырғалар жүктерді саяхат барысында ығысуынан сақтайтынын түсінді. Кеме жасау ісінде кез келген тік панель "бас" деп аталған. Сондықтан, кеме корпусының бойымен (жанама) орнатылған қабырғалар "бұғалар" деп аталды. Қазіргі кезде "бұғалар" термині кеменің корпусынан басқа барлық тік панельдеріне қолданылады.
Тарих
Қалқалы бөлімдер қытай жонкаларының ерекшелігі саналған. Сун әулетінің авторы Чжу Ю (12 ғасыр шамасында) 1119 жылы жазған кітабында қытай кемелерінің корпусында бөлімдер болғаны айтылған. V ғасырда Лю Цзиньшудың "Ақылға сыймас нәрселер бағы" атты кітабында кемеге су кірсе де батпайтыны жазылған. 1973 жылы Қытайдың оңтүстік жағалауынан судан шығарылған 24 метрлік (78 фут) Сун әулетінің кемесінен археологиялық дәлелдер табылды, кеменің корпусы су өткізбейтін он екі бөлікке бөлінген, ол шамамен 1277 жылы салынған. Марко Поло (1254–1324), Ибн Батута (1304–1369), Никколо Да Конти (1395–1469) және Бенджамин Франклин (1706–1790) сияқты жазушылардың еңбектерінде Шығыс Азия кеме құрылысындағы қалқалы бөлімдер сипатталған. 15 ғасырдың басындағы бір мәліметте үнді кемелері бөліктерге бөлініп жасалғаны, бір бөлігі зақымданса да, қалғаны бұзылмағандығы айтылады – бұл қазіргі су өткізбейтін бөлімдердің, қалқалы қабырғалардың алға басушысы. 19 ғасырдың басында қалқалы бөлімдер Батыс кеме құрылысында кеңінен қолданыла бастады. 19 ғасырдағы кеме жасау туралы кітапта су өткізбейтін қалқалы қабырғаларды алғаш рет бу кемелерімен танымал Чарльз Уай Уильямс енгізгені жазылған.
Өртке төзімділік
Өртке төзімділік классына ие бөлімдер мен палубалардағы тесіктер, егер олар жабылмаған болса, өртке қарсы тоқтаулармен жабылуы тиіс, осылайша өртке төзімділік классы жоғалмайды. Мұндай шараларды қадағалау құқығы кеменің туына байланысты әртүрлі мемлекеттік органдарға жүктеледі. Сауда кемелері әдетте туы бар елдің жағалау күзетінің қағидалары мен тексерулеріне бағынады. Әскери кемелер кемеге иелік ететін елдің әскери-теңіз күштері белгілеген қағидаларға бағынады.
Электромагниттік зақымданудың алдын алу
Соғыс кемелерінің қалқалары мен палубалары, жақын маңдағы ядролық немесе электромагниттік бомба жарылыстарынан туындайтын электромагниттік кедергілер мен электромагниттік импульстардың салдарынан болатын зақымдануға қарсы шара ретінде толығымен жерге тұйықталған болуы мүмкін, бұл кеменің өмірлік маңызды электрондық жүйелеріне ауыр зақым келтіруі мүмкін. Өртке қарсы тосқауштарда кабельдің қаптамасы мөрдің ішінде әдетте алынып тасталады, ал өртке қарсы резеңке модульдердің ішкі жағы мыс қалқандармен жабдықталады, олар мөрді жерге қосу үшін кабельдің бронясына жанасады.
Автомобильдік
Көбінесе жолаушылар көліктері мен кейбір жүк көліктерінде қозғалтқыш бөлімі мен жолаушылар бөлімі немесе кабинаны бөлетін қалқан болады; автомобильдегі қолданылуы теңіз терминімен салыстырылады, себебі қалқан – көліктің әртүрлі бөлімдерін бөліп тұратын ішкі қабырға. Кейбір жолаушылар көліктерінде (әсіресе седан түріндегі көліктерде) жолаушылар бөлімі мен багаж бөлімін бөліп тұратын артқы қалқан да болады.
Терминнің басқа қолданылуы
Кейін бұл термин басқа көліктерге, мысалы теміржол вагондарына, хопперлік вагондарға, трамвайларға, автомобильдерге, ұшақтарға немесе ғарыш кемелеріне, сондай-ақ контейнерлерге, аралық көлемді контейнерлерге және отын бактарына қолданылды. Кейбір жағдайларда, ауаның ағып кетуіне немесе өрттің таралуына жол бермеу үшін, қалқалар ауа өткізбейтін болады. Бұл термин сондай-ақ қалқалы вагондардың "соңғы қабырғалары" үшін де қолданылуы мүмкін. Механикалық тұрғыдан, коннекторлар өтетін бөлік немесе панель, немесе бөліктен өтуге арналған коннектор. Сәулетте бұл термин көбінесе төбеден қоршалған арқалық немесе басқа төмен түсетін элементті, тіпті төменгі төбеден тыс аймақтың тік төменгі бетін білдіреді. Бұл қолданыс, әдетте, кемедегі тәжірибеден туындаған, онда конструкциялық функцияны сақтау үшін, қалқа арқылы жасалған персоналдық ашылулар әрқашан қалқаның басынан өтетін бөлігін сақтайды. Бұл төменгі элементтерге басты соққылар жиі кездеседі, сондықтан сәулетте кез келген жоғарыдан төмен түсетін элемент қалқа деп аталады. Қалқа дегеніміз, сондай-ақ, көбінесе ((Олимпиадалық жүзу бассейнінде)) кездесетін, бассейнді "қос аяқты қысқа дистанция" немесе жарыс түріне байланысты ұзақ дистанция конфигурациясына келтіруге арналған жылжымалы құрылыс. Бассейнге арналған қалқалар көбінесе ауамен толтырылады, бірақ электрмен жұмыс істейтін нұсқалары да бар. Бұл термин сондай-ақ уақытша немесе тұрақты пайдалану үшін, көбінесе техникалық қызмет көрсету немесе құрылыс жұмыстары кезінде орнатылатын үлкен қысымды тосқауылдарды білдіруге де қолданылады.