Кіріспе

Антарктидадағы арал. Бут аралы (немесе Вандель аралы) – Антарктиданың Грэм жеріндегі Киев түбегінің солтүстік-батыс жағалауынан 5 миль (8 км) қашықтықта көтеріліп тұратын, Y пішінді, тік беткейлі арал. Арал мен материк арасындағы тар бұғаз – Лемар каналы.

Тарих

Арал 1873-74 жылдары Едуард Дальман басқарған неміс экспедициясымен ашылып, сол кездегі Гамбург географиялық қоғамының мүшелері Оскар Бут немесе Стэнли Бут, немесе екеуінің құрметіне аталған. 1897-1899 жылғы бельгиялық Антарктика экспедициясы Даниялық полярлық зерттеуші және гидрограф Карл Фредерик Вандельдің құрметіне "Вандель аралы" деген атты қолданды, бірақ Антарктика атаулары жөніндегі АҚШ консультативтік комитеті бұл атауды қабылдамай, бұрынғы Бут аралы атауын қолдады. Вандель есімі аралдың ең биік нүктесіне берілді. Аралдың көптеген ерекшеліктері алғаш рет Дальман экспедициясымен көрілгенімен, арал 1903-1905 жылдардағы үшінші француз Антарктика экспедициясына дейін толыққанды картаға түсірілмеген. Аралдың көптеген нысандарына экспедиция жетекшісі Жан Батист Шарко ат қойды. Ол берген аттар көбінесе экспедиция мүшелеріне, белгілі француз ғалымдарына немесе Шарконың достары мен туыстарына арналған. Теңіз жұмсақ денелісі Curnon granulosa 1906 жылы Бут аралынан 40 метр тереңдікте табылған бір ғана мысалынан тұңғыш рет сипатталған.

География

Бут аралының пішіні Y әрпіне ұқсас, бірақ дұрыс емес. Аралдың негізгі бөлігінен солтүстікке қарай созылған ұзын, тар түбегі бар, оның батыс жағалауында Порт Шарко деп аталатын үлкен шығанақ орналасқан, сондай-ақ батысқа қарай қысқа, жартасты түбегі де бар. Ол материктен шығысқа қарай Лемер каналы деп аталатын тар бұғазбен бөлінген.

Жағалау ерекшеліктері

Туркет нүктесі аралдың солтүстік шегін көрсетеді, ұзын, тар түбектің ұшында, кейде оны биік тауы үшін Лакруа түбегі деп атайды. Батысқа қарай, жағалау бойында, Порт-Шарконың солтүстігінде Бруардель нүктесі орналасқан. Порт-Шаркодағы ағаш тіреуі мен француз экспедициясының мүшелерінің аттары жазылған тақташасы бар тас үйіндісі, Аргентинаның Антарктика шарты консультативтік жиналысына ұсынған ұсынысы бойынша Тарихи орын немесе ескерткіш (HSM 28) деп белгіленді. Порт-Шарконың оңтүстік жағалауында Вансей нүктесі, порт суларына қарай солтүстікке қарай созылатын кішкентай түбектің шегін көрсетеді. Батыста, Шарко портының оңтүстік жағалауына еніп жатқан Франсуа шығанағы, Шарконың кемелерінің бірінің құрметіне аталған. Франсуа шығанағының шығыс жағында шағын Сёген аралы орналасқан. Паумель нүктесі Либуа шығанағына кіреберісінің оңтүстік жағын және аралдың батыс шегін құрайтын түбектің солтүстік-батыс шегін көрсетеді. Түбектің батыс жағында Роланд шығанағы деп аталатын шағын шығанақ бар, оның оңтүстік жағында түбектің батыс шегіндегі Гервеу нүктесі орналасқан. Сальпетриер шығанағы батыс түбегінің оңтүстік жағалауын Гервеу нүктесі мен шығысқа қарай Посте нүктесі аралығында ойып жатыр. Шарко бұл шығанақты әкесі, невролог Жан Мартин Шарко клиника ашқан Париж ауруханасы – Сальпетриер ауруханасының құрметіне атады. Роулин нүктесі аралдың оңтүстік ұшын көрсетеді. Клери шыңы – Лакруа тауының солтүстік беткейіндегі шың. Аралдың солтүстік-оңтүстік бағыттағы қырқасында бірнеше биік шыңдар бар. Гюген тауы – аралдың негізгі бөлігінің солтүстік жағында Порт-Шаркоға қадағалап тұрған тік жартасты шың. Оңтүстікке қарай Жанна төбесі орналасқан, ол биік және Шарконың қарындасының құрметіне аталған. Одан оңтүстікке қарай биік тұрған Луиза шыңы орналасқан. Гурдоннан оңтүстікке қарай аралдың ең биік нүктесі – Вандел шыңы орналасқан. 2006 жылдың 15 ақпанында испан альпинистерінің тобы осы шыңға жетті, бірақ саңырауқұлақ тәрізді шыңның соңғы бөлігінен сақтануға тырысты.