Кіріспе
Неміс әскери көлік кемесі; 1945 жылы батып, мыңдаған адам қаза тапты.
«Гоя» – нацистік Германияның әскер тасымалдау үшін пайдаланған норвегиялық моторлы жүк кемесі. Екінші дүниежүзілік соғыстың соңында көптеген адамның қаза болуына себеп болды. 1940 жылы «Йохан Людвиг Мовинкель Редери» компаниясы үшін салынған бұл кеме испан суретшісі Франсиско Гояның құрметіне аталды. Сол жылы Германия Норвегияны басып алғаннан кейін, «Кригсмарин» кемесіне қосылып, әскер тасымалына жұмылдырылды. Соғыс аяқталар алдында «Гоя» Ганнибал операциясына қатысты, ол Балтық теңізі бойындағы неміс әскерлерінің қоршауында қалған әскери және азаматтық персоналды эвакуациялауды қамтамасыз етті. Мыңдаған босқындармен толтырылған кеме 1945 жылдың 16 сәуірінде советтік «L-3» суасты қайығымен батырылды. Кеме экипажының және жолаушыларының көп бөлігі суға батып қайтыс болды. «Гояның» батуы – соғыс кезіндегі ең ірі теңіз трагедиясы және тарихтағы ең үлкен трагедиялардың бірі. Шамамен 6700 жолаушы мен экипаж мүшесінің арасында бар болғаны 183 адам ғана аман қалды.
the German transport ship
Goya was a Norwegian motor freighter used as a troop transport by Nazi Germany and sunk with a massive loss of life near the end of World War II. Completed in 1940 for the Johan Ludwig Mowinckel Rederi company, the ship was named after Spanish artist Francisco Goya. Following Germany's invasion of Norway that year, she was seized by the Kriegsmarine and pressed into service as a troop transport. Near the end of the war, Goya took part in Operation Hannibal, the evacuation of German military and civilian personnel from remaining pockets held by the Germans along the Baltic Sea. Loaded with thousands of refugees, the ship was sunk on 16 April 1945 by the Soviet submarine L 3. Most of the crew and passengers died in the sinking. The sinking of Goya was one of the biggest single incident maritime losses of life of the war, and one of the largest such losses in history, with just 183 survivors out of roughly 6,700 passengers and crew.
Ертегі қызмет
Гоя 1940 жылы Норвегияның Осло қаласындағы Akers Mekaniske Verksted кеме жасау зауытында жүк тасымалдау кемесі ретінде салынған. Кеменің ұзындығы 146 метр, ені 17,4 метр, сыйымдылығы 5 230 тонна, ал ең жоғары жылдамдығы 18 түйінге жететін. Норвегия неміс әскерлерінің басып алуынан кейін, кеме Германияның меншігіне өтті. 1942 жылы ол неміс суасты қайықтарына (U-боттарға) көмекші көлік кемесі ретінде қайта жабдықталды. 1943 жылы Гоя кішкентай кемелерге қолдау көрсету үшін қойма кемесіне (тендер) айналды, бірақ келесі жылы Мемельге (қазіргі Клайпеда, Литва) көшірілді, онда ол 24-ші U-бот флотилиясы торпедалық жаттығулар үшін нысана ретінде пайдаланылды. 1945 жылы «Ганнибал» операциясы барысында Гоя эвакуациялық кеме ретінде қолданылды, ол шығыс және оңтүстік Балтық теңізінен адамдарды батысқа тасыды. Кеменің командирі капитан Плюнеке болды. Гоя госпитальдық кеме ретінде белгіленді және өте ауыр жарақат алған және қимыл-қозғалысы шектеулі әскерлерге арналған 1000-нан астам төсек-орынға ие болды.
Суға бату
1945 жылғы 16 сәуірде Гойя Готенхафеннен (Гдиня) Гель түбегін айналып, Балтық теңізі арқылы Батыс Германиядағы Киль қаласына қарай бет алды. Конвой құрамында Гойя, екі кіші кеме (Кроненфелс және бу тартқышы Эгир) және екі мина тазартқыш конвойының сүйемелдеушілері, неміс M 256 және неміс M 328 мина тазартқыштары болды. Гойя – Крайгсмариннің бас қолбасшысы Карл Дёниц ұйымдастырған «Ганнибал» операциясына қатысуға шақырылған 1000-нан астам кемелердің бірі ғана еді. 850 экипаж мүшесіне арналған кемеге 7000-нан астам эвакуацияланған адамдар, әскери қызметшілер және жаралы әскерлер тығырықтап орналасты. Готенхафен портынан шыққаннан кейін төрт сағат өткен соң, Гель түбегінің оңтүстік жағына жақын жерде конвойға советтік бомбалаушылар шабуыл жасады. Әуе шабуылы кезінде бомбалаушылар тастаған бомба Гойяға тиді, бірақ көп зиян келтірмеді. Гель түбегін айналып, Гданьск шығанағынан бірнеше шақырым солтүстікке, Рыксхёфт (Розеви) мүйісінен кейін конвойды советтік мина тартушы L 3 қайығы байқады, ол да торпедалармен қаруланған еді. Гойя қайықтардан жылдам болғанымен, Кроненфелс кемесіндегі қозғалтқыш ақаулары конвойдың жылдамдығын баяулатты, сондай-ақ жөндеу үшін 20 минуттық тоқтау қажет болды. Жергілікті уақыт бойынша түнгі сағат он екіге дейін төрт минут қалғанда, L 3 қайығының капитаны Владимир Коновалов төрт торпеда атуға бұйрық берді. Олардың екеуі Гойяға тиді: біреуі кеменің орта тұсына, екіншісі корма бөлігінде жарылып, аспанға үлкен от пен түтін бұлтын көтерді. Торпедалардың соққысы соншалықты күшті болды, кеменің мачталары жоғарғы палубада ұйықтаған босқындардың үстіне құлап түсті. Сәтке дейін кеме екіге бөлініп, жоғарғы бөліктері өртеніп кетті. Түн ортасынан кейін, торпеда соққаннан кейін төрт минуттан аз уақыт өткенде, Гойя суға батып, мыңдаған адам төсектерінде қаза тапты.
Шығындар
Жолаушылар кемесі сияқты қауіпсіздік мүмкіндіктерімен жабдықталмаған "Гойя" жүк кемесі шамамен 200 метр тереңдікке батып кетті. Кеменің жылдам батуына байланысты, көптеген жолаушылар оның ішінде қалды немесе Балтық теңізінің суық суларында гипотермиядан қайтыс болды. Қаза болғандардың нақты санын анықтау қиын. Авторлар жолаушылардың жалпы санын "6000-нан астам", 6700 немесе 7200 деп көрсетеді, бірақ нақты саны ешқашан белгілі болмауы мүмкін; Шығыс Пруссия мен оккупацияланған Польшадағы неміс анклавтарынан қашып келген әскери қызметкерлер мен азаматтар эвакуацияланды және кемелерге хаостық жағдайда отырды, көбінесе барлық қол жетімді орынды толтырды. Дегенмен, қаза болғандардың саны 6000-нан асып, көбінесе 7000-ға жетті, бұл оқиғаны тарихтағы ең қайғылы теңіз апаттарының біріне айналдырды, одан тек 1945 жылғы қаңтардағы "Вильгельм Густлоффтың" суға батуы ғана басып өтті. Тірі қалғандардың нақты саны да әртүрлі бағаланады; көптеген бағалаулар бойынша, шамамен 182 адам құтқарылды (176 әскери және 6 азамат), олардың тоғызы кейін қайтыс болды. Бірақ, 172 және 183 сияқты басқа да сандар айтылады.
Ауадан табылған кеме
Поляк балықшыларына кеменің жатыр орны бұрыннан белгілі болған, бірақ ол анықталмаған және Польша Әскери-теңіз күштерінің карталарында "№88 кемесі" деп белгіленген. 2002 жылдың 26 тамызында поляк техникалық дайверлері – Грегорж Доминик, Михал Порада және Марек Ягодзинский кемені тауып, кеме компасын құтқарып алды. "Гоя" кемесінің суға батқан күнінен дәл 58 жыл өткен соң, 2003 жылдың 16 сәуірінде 3D сонарлық сканерлеудің көмегімен Ульрих Рестемейер басқарған халықаралық экспедиция кемені анықтады. "Гоя" кемесімен бірге жүрген кемелердің координаттары дұрыс емес екені анықталды, бұл, әдетте, асығыс қашу кезінде жасалған қателік болуы мүмкін. Кемені қайта табылғанда, кеме үстінде тағы бір кішкентай кеме байқалды, алғашқыда оның балықшыларды тасымалдап жүргені ойылды. Бірақ Рестемейердің "Фриц Рейтер" кемесі жақындасқанда, суға түсуге дайындалып тұрғандай сезім қалдырған кеме кетіп қалды. Кеме 76 метр (249 фут) тереңдікте, Балтық теңізінің түбінде жатыр және жақсы сақталған, бірақ торлармен жабылған. Кеме ішінде адам денелерінің қалдықтары көптеп кездеседі. Апаттан құтқарылғандар қаза тапқан 6000 адамға көңіл білдіру үшін беткейге гүл шоқтарын қойды. Табылғаннан кейін көп ұзамай, Гдинядағы Польша теңіз кеңсесі кемені ресми түрде соғыс қабірі деп жариялады. 2006 жылы бұл шешім Померания воеводтығының ресми газетінде жарияланды, соның нәтижесінде кемеден 500 метрлік шеңберде суға түсуге тыйым салынды.