Кіріспе

Төртінші Веда, индуизмнің ежелгі жазбалары

Атхарваведа немесе Атхарва Веда (, , अथर्वन् және वेद, "білім") немесе Атхарвана Веда () – "атарванның білім қоймасы, күнделікті өмірге арналған рәсімдер". Бұл мәтін төртінші Веда болып табылады және индуизмнің Веда жазбаларына кейіннен қосылған. Атхарваведа мәтіндерінің шамамен алтыншы бөлігі Ригведадан алынған өлеңдерді қамтиды, ал 15 және 16-шы кітаптардан басқа, мәтін көбінесе Ведалық өлшемдердің алуан түрлілігін қолданатын өлең түрінде жазылған. Пайпалада нұсқасының сенімді қолжазбалары жоғалған деп есептелді, бірақ 1957 жылы Одишада пальма жапырақтарынан жасалған қолжазбалар жинағынан жақсы сақталған нұсқасы табылған. Басқа үш Веданың "иерархиялық дінінен" айырмашылығы, Атхарваведа "халық дінін" көрсетеді, ол тек сиқыр формулаларын ғана емес, сонымен қатар білім алуға (упанаяна), некеге және жерлеуге арналған күнделікті рәсімдерді де қамтиды. Атхарваведада патшалық рәсімдер мен сарай дін қызметкерлерінің міндеттері де бар. Атхарваведа, шамамен 1200 ж.б.д. – 1000 ж.б.д. Самаведа мен Яджурведамен бірдей кезеңде Веда ретінде құрастырылған болуы мүмкін. Самхита қабатымен қатар, Атхарваведада Брахмана мәтіні және философиялық тұжырымдамаларды қамтитын мәтіннің соңғы қабаты бар. Атхарваведа мәтінінің соңғы қабатында индуистік философияның әртүрлі мектептеріне әсер еткен үш маңызды Упанишад кіреді. Оларға Мундака Упанишады, Мандукия Упанишады және Прашна Упанишады жатады.

Этимологиясы мен номенклатурасы

Монир Уильямс Веданың атын мифтік Атарван діни қызметкерінің есімімен атауға болады, ол отқа, Сомаға арналған дұғаларды бірінші болып жасаған және «аурулар мен апаттарға қарсы тұруға арналған формулалар мен сиқырлар» құрастырған. Лаури Паттон Атарваведа атауы мәтіннің «Атарвандықтардың Ведасы» болғандықтан деп мәлімдейді. Джордж Браунның айтуынша, Ведадағы Агни және діни қызметкерлермен байланысты Ангирас деген соңғы атау, Ниппурден табылған арамей мәтінінде кездесетін Индоевропалық Ангиросқа да қатысты болуы мүмкін. Майкл Витцель Атарван сөзінің этимологиясы прото-индо-ирандық *atharwan «ежелгі діни қызметкер, сиқыршы» дегенді білдіреді және ол авеста тіліндегі āθrauuan «қияметші» және мүмкін Тохария тіліндегі *athr, «жоғары күш» сөздерімен байланысты. Аттарваведа кейде Бхригу және Брахмадан кейін Бхргвангирасах және Брахмаведа деп те аталады. Ригведада, Тайттирия Брахмананың 3.12.9.1 аятында, Айтарея Брахмананың 5.32-33 аяттарында және басқа да Веда дәуіріндегі мәтіндерде тек үш Веда туралы айтылады. Олсонның сөзіне қарағанда, Аттарваведаның төртінші Веда ретінде толыққанды қабылдануы б.з.д. I мыңжылдықтың екінші жартысында болған. Фриц Стаал бұл мәтін ежелгі Үндістанның екі әртүрлі аймағында – солтүстік Үндістанның Куру аймағында және шығыс Үндістанның Панкала аймағында дамыған поэзия мен білімнің жинағы болуы мүмкін деп мәлімдейді. Аттарваведаны қоса алғанда, ешбір Веда мәтінінің нақты мерзімі белгілі емес, ол ерте Куру патшалығына сәйкес келеді. Аттарваведаны ұстанған діни қызметкерлер Ригведа, Самаведа немесе Яджурведаны ұстанған діни қызметкерлермен салыстырғанда брахмандардың ең төменгі сатысы саналды. Аттарваведа діни қызметкерлеріне қатысты ұят Одишада қазіргі күнге дейін сақталып келеді.

Мәтін

Атхарваведа – 20 кітаптан тұратын жинақ, барлығы 730 гимн мен шамамен 6000 шумақтан құралған.

Пікірлер

Каранавьюха, кейінгі дәуірдегі санскрит мәтіні, Атхарваведаның тоғыз шахасы немесе мектебі болғанын мәлімдейді: пайппалада, стауда, мауда, шаунакия, джаджала, джала, брахмавада, девадарша және чаранавайдья. Олардың ішінде тек шаунакия нұсқасы және жақында ғана табылған пайппалада нұсқасының қолжазбалары сақталған. Екі нұсқа да ұйымдастырылуымен және мазмұнымен ерекшеленеді.

Ұйым

Аттарваведа Самхита бастапқыда 18 кітапқа (Канда) бөлінген, ал соңғы екеуі кейіннен қосылды. 19-шы кітап да осы сипаттағы қосымша болып табылады, бұл жаңа туындылардан құралған болуы мүмкін және кейіннен қосылған. Аттарваведаның гимндері жиырма кітапта әртүрлі тақырыптарды қамтиды. Шамамен, алғашқы жеті кітап негізінен түрлі емдеулер мен сиқыршылыққа арналған сиқырлы өлеңдерге бағышталған, ал Майкл Витцель бұл герман және хетт сиқыршылық өлеңдерін еске түсіредінін және ең ежелгі бөлім болуы мүмкін екенін айтады. 8-12 кітаптар түрлі тақырыптар бойынша пайымдауларға толы, ал 13-18 кітаптар өмірлік циклмен байланысты рәсімдер туралы айтады. Аттарваведаның Пайпалада нұсқасы үшін Агастья және Пайтинаси сутралары сәйкес келетін мәтіндер болған, бірақ олар жоғалып кеткен немесе әлі табылған жоқ.