Құрбандық тойындағы жұмыртқа лақтыру дәстүрі

Кіріспе

Дәстүрлі Пасха ойыны
алдын ала дастарқан

Жұмыртқа домалату, немесе Пасха жұмыртқасы домалату – Пасхада жұмыртқамен ойналатын дәстүрлі ойын. Әртүрлі елдерде осы ойынның әртүрлі нұсқалары бар, көбінесе қайнатылған, әсемделген жұмыртқалармен ойналады.

Тарих

Христиан дінінде Пасха мерекесін тойлау үшін Пасха жұмыртқалары Исаның қайта тірілгеннен кейін бос қалған қабірін символдайды. Сонымен қатар, жұмыртқаның үштік мағынасы бар, оның қабығы, сарысы және ақуызы – бір жұмыртқаның үш бөлігі. Пасхаға дейінгі тобалау маусымы – Ұлы ораза кезінде, ет, сүт өнімдері және шараппен бірге жұмыртқа да дәстүрлі түрде жемеуге тиіс тағамдардың қатарына жатады. Бұл әдет Шығыс христиандығында және кейбір Батыс христиан қауымдарында Даниял оразасы түрінде сақталады. Қырық күндік Ұлы ораза аяқталғаннан кейін және Пасха басталғаннан соң жұмыртқаны қайтадан жеуге рұхсат етіледі, осыдан жұмыртқаны домалату сияқты әртүрлі дәстүрлер пайда болды, ол қабірдің кіреберісіндегі тасты домалатып тастаған періштені бейнелейді.

Ұлыбритания

Ұлыбританияда әсем безендірілген жұмыртқаларды шөпті төбелерден домалату дәстүрі жүздеген жылдарға созылады және "pace egging" деп аталады. Бұл термин ежелгі ағылшын тіліндегі Pasch сөзінен шыққан, ол еврейше Pesach – Пасха мерекесін білдіреді. Ланкаширде жыл сайын Рамсботтом және Престон қалаларындағы Авенхэм паркі маңындағы Холкомб төбесінде жұмыртқа домалату жарыстары өткізіледі. Авенхэм паркіндегі адамдар жүздеген жылдар бойы жұмыртқа домалатуды дәстүрге айналдырған, бірақ соңғы жылдары шоколад жұмыртқалар қолданылады. Басқа дәстүрлі жұмыртқа домалату орындары – Пенрит қаласындағы қамалдың ордасы, Дербидегі Бункерс-Хилл, Эдинбургтегі Артурдың ордасы, Беверли Вествудтағы 60-шы төбе және Тайн мен Уэрдегі Пеншоу монументі маңындағы Пеншоу төбесі. Дәстүр бойынша жұмыртқалар пияз қабығына оралып, қыздырылып, алтын түс беру үшін боялған (бірақ бүгінде көбінесе бояумен боялады), ал балалар кімнің жұмыртқасы ең алысқа домалайтынын анықтау үшін жарысады. Жұмыртқалар Пасха күні желінетін немесе әсем киінген кейіпкерлер көшелер арқылы дәстүрлі "pace egging" әндерін орындап, дәстүрлі қуыршақтарды қойып, алдынан сый-сияпат ретінде ақша жинап алатын. Грасмирдегі Вордсворт мұражайында ақынның балалары үшін жасалған әсем безендірілген жұмыртқалар коллекциясы бар. Паисс брау, төбелер, немесе басқа шөпті беткейлер, тіпті теңіз жағалауы сияқты аймақтар да пайдаланылды. Шараға қатысты іс-шаралар: Ақ үйдің кейіпкерлері Пасхалық қоян костюмдерін киіп, кабинет хатшыларының сөздері мен кітап оқулары, көркем безендірілген жұмыртқалар көрмесі. Дәстүрге сәйкес, бұл шараны 1814 жылы президент Джеймс Мэдисонның әйелі Долли Мэдисон бастады. Жүздеген балалар өздерінің әсем безендірілген жұмыртқаларын алып келіп, ойынға қатысты. Пасхалық жұмыртқаларды домалату Вашингтон, округ Колумбия және Александрия, Вирджинияда 1850 жылдардың басынан бері танымал жыл сайынғы дәстүр болып келген. Балалар Пасха дүйсенбісінде (кейде Ұлы жұма күні) Капитолийде, Ақ үйде және басқа да саябақтарда және ашық кеңістіктерде жұмыртқа домататын. Пасхалық жұмыртқалар Капитолийде 1855 жылдан бері, ал Ақ үйде 1860 жылдан бері доматылып келеді. 1870 жылдары Капитолий жұмыртқа домалатудың ең танымал орны болды, бірақ олар Ақ үйде және басқа жерлерде де доматылды. Бірнеше баланың, оның ішінде өзінің де өтініші бойынша, 1878 жылы президент Рутерфорд Б. Хейз және оның әйелі Люси Хейз бұл шараны Ақ үйдің ауласына көшірді. Сол жылдан бастап жұмыртқа орамасы жыл сайынғы Ақ үй шарасына айналды, 1917 жылды қоспағанда (Вашингтон монументіне көшірілді), 1918–1920 жылдары (азық-түлік тапшылығы мен тұмау қаупіне байланысты тоқтатылды), 1942 (Капитолийдің батыс газонға көшірілді), 1943–1945 жылдары (Екінші дүниежүзілік соғыс), 1946–1947 жылдары (азық-түлік сақтау), 1948–1952 жылдары (Ақ үйді қалпына келтіру) және 2020–2021 жылдары (COVID-19 пандемиясын жеңілдету үшін әлеуметтік қашықтық шаралары) болды, содан кейін 2022 жылы қайта жаңғыртылды. 1953 жылы Мами Эйзенхауэр бұл шараға қара нәрестелерді қабылдауды ұсынды, олар 1954 жылдан бастап қатысуға рұқсат алды. 1977 жылдан бері маркетингтік топ The American Egg Board бұл шараны белсенді түрде қолдап келеді. Бұл оқиға 2007 жылғы "National Treasure: Book of Secrets" фильмінде көрсетілген.

In the United Kingdom the tradition of rolling decorated eggs down grassy hills goes back hundreds of years and is known as "pace egging". The term originates from the Old English Pasch, taken from the Hebrew Pesach meaning Passover. In Lancashire there are annual egg rolling competitions at Holcombe Hill near Ramsbottom and Avenham Park in Preston. Egg rolling has been a tradition at Avenham Park for hundreds of years, but in recent years chocolate eggs have been used. Other traditional egg rolling sites are the castle moat at Penrith, Bunkers Hill in Derby, Arthur's Seat in Edinburgh, Hill 60 on the Beverley Westwood and on Penshaw Hill in Tyne and Wear at Penshaw Monument. Traditionally, the eggs were wrapped in onion skins and boiled to give them a mottled, gold appearance (although today they usually are painted), and the children competed to see who could roll their egg the farthest. The eggs were eaten on Easter Sunday or given out to pace eggers – fantastically dressed characters who processed through the streets singing traditional pace egging songs and collecting money as a tribute before performing traditional mumming plays. At the Wordsworth Museum in Grasmere, there is a collection of highly decorated eggs made for the poet's children. Paiss braes, hills, were used or other grassy slopes or areas such as seaside links. Surrounding events include appearances by White House personalities in Easter Bunny costumes, speeches and book reading by cabinet secretaries, and exhibits of artistically decorated eggs. According to tradition, Dolley Madison, the wife of President James Madison, began the event in 1814. Hundreds of children brought their decorated eggs to join in games. Rolling Easter eggs was a popular annual custom in Washington, D. C., and Alexandria, Virginia, as early as the 1850s. Children rolled eggs on Easter Monday (and sometimes Good Friday) at the Capitol, the White House, and other parks and open spaces. Easter eggs were rolled at the Capitol as early as 1855 and at the White House as early as 1860. By the 1870s, the Capitol had become the most popular place to roll eggs, although they were also rolled at the White House and other places. At the request of a number of children, including his own, then President Rutherford B. Hayes and his wife Lucy Hayes brought the event to the White House lawns in 1878. From that year on, the egg roll would be an annual White House event, with the exception of 1917 (moved to the Washington Monument), 1918–1920 (canceled due to food shortages and influenza concerns), 1942 (moved to the Capitol West Lawn), 1943–1945 (World War II), 1946–1947 (food conservation), 1948–1952 (restoration of the White House) and 2020–2021 (social distancing measures to mitigate the COVID 19 pandemic), then resumed in 2022. In 1953, Mamie Eisenhower proposed that the event be opened to black children, who were allowed to participate starting in 1954. Since 1977 the marketing group The American Egg Board has heavily supported the event. The event was featured in the 2007 film National Treasure: Book of Secrets.

Басқа елдер

Германияда таяқшалардан жасалған жолдан ең жылдам құлап түскен жұмыртқасын ұсынған қатысушыға жүлде беріледі. Данияда әсем безендірілген жұмыртқалар шөпті немесе орманды төбелерден домалатылады, ал жұмыртқасын ең алыс домалатқан қатысушы жеңіске жетеді, содан кейін сынбаған жұмыртқалар желінеді. Бұл дәстүр Кёге қаласының төңірегінде кеңінен таралған. Литвада домаған жұмыртқаға тиген жұмыртқаларды жинап алады. Мысырда балалар қызыл және сары жұмыртқаларды басқа жұмыртқалар қатарына лақтырады, ал кімнің жұмыртқасы бір жұмыртқаны жарып жіберсе, ол барлығын алып кетуге құқылы. Шығыс Еуропада жұмыртқаны соғыстыру және оны әсемдеу сияқты басқа да дәстүрлер бар.