Кіріспе

АҚШ-тың USS Ray (SSN 653) су асты кемесі, Sturgeon классының шабуылдық су асты кемесі, АҚШ Теңіз күштеріндегі "Ray" атымен аталатын екінші кеме болды.

Құрылыс және іске қосу

Рейді салуға арналған келісімшарт 1963 жылғы 26 наурызда Вирджиния штатының Ньюпорт Ньюс қаласындағы «Ньюпорт Ньюс кеме құрылысы және құрғақ док» компаниясына тапсырылды. Оның қазығы 1965 жылғы 4 қаңтарда сонда қаланды. 1966 жылғы 21 маусымда ол теңізге спускалды, оны Калифорния штатының АҚШ сенаторы Томас Х. Кучелдің (1910–1994) әйелі, Томас Х. Кучелдің әйелі демеушілік етті және 1967 жылғы 12 сәуірде пайдалануға берілді.

Қызмет тарихы

Вирджиния штатының Норфолк қаласындағы базалық портында орналасқан "Рэй" 1967 жылдың 6 қазанына дейін сынақтан өтті және жаңадан құрылған кемелерді сынау мен сонар жабдықтарын тексерумен айналысты. 1968 жылы "Рэй" Атлантика мұхитында су асты операцияларын жүргізу үшін 8 сәуірден 10 маусымға дейін және 13 қарашадан 20 желтоқсанға дейін теңізге шықты. 1969 жылдың қаңтар-мамыр айларында "Рэй" АҚШ-тың шығыс жағалауында және Кариб теңізінде шабуылдық су асты кемелерді даярлау және флоттық жаттығуларға қатысты. 6 маусымда "Рэй" Норфолктан арнайы тапсырмамен шығып, 26 маусымда Шотландиядағы Холи-Лохқа жетті. 31 шілдеде Холи-Лохтан шығып, 12 тамызда Норфолкке оралды. 1969 жылдың қалған бөлігінде және 1970 жылы "Рэй" флоттың басқа бөлімшелерімен бірге Атлантикада жаттығулар жасады. 1970 жылдың көп бөлігін "Рэй" Норфолктан Атлантикада өткізді. Оның жұмысы негізінен оқу мен сынақтарға бағытталған. 1970 жылдың желтоқсанында "Рэй" Портсмуттегі Норфолк кеме құрылыс шебінде 14 айлық күрделі жөндеуге кірді. Жөндеуден кейін 5 наурызда Норфолктан шығып, 1972 жылдың қалған бөлігінде түрлі сынақтар мен жаттығуларға қатысты, соның ішінде екі НАТО жаттығуына – "Strong Express" және "Escort Deep". 12 желтоқсанда Норфолкке оралды. 1973 жылдың ақпан айының соңында "Рэй" Норфолктан шығып, жаздың ортасына дейін Жерорта теңізінде круиз жасады, содан кейін Норфолкке оралып, Атлантикадағы қалыпты жұмысын жалғастырды. 1975 жылдың тамызына дейін "Рэй" Атлантикада жұмыс істеді, содан кейін Чарльстондағы SubRon4 бөліміне ауыстырылды, онда 18 айлық күрделі жөндеу және отын толықтыру жүргізілді. Жөндеуден кейін "Рэй" жаңа Лондонға (Коннектикут штаты) қайта оқуға, содан кейін Кариб теңізінде (Пуэрто-Рико және Сент-Круа) бір ай бойы сынақтан өтуге және сонарды калибрлеуге барды. 1977 жылдың тамызында "Рэй" Жерорта теңізіне круизге жіберілді. 20 қыркүйекте "Рэй" Тунис жағалауынан 16 шақырым (26 км) қашықтықта Жерорта теңізінде су астында жүзген кезде, жабдықтардың істен шығуы мен экипаждың тәжірибесіздігі салдарынан кеме мұздан құлап, кемеге зақым келді. Гидравликалық күш салдарынан кеменің алдыңғы бөлігі ашылып, сол жағында екі "қанат" пайда болды. Сонар жабдығы қирады және кеме қабығында бірнеше жарықтар пайда болды. Су асты кемесіне басқа зақымдар келмеді, бірақ бірнеше экипаж мүшелері көкжиегіне соқтығысып, жарақат алды. Ең ауыр жарақатты 2-ші қосалқы машина бөліміндегі бір экипаж мүшесі алды, ол жамбасынан жарақаттанып, 70 тігіс салған. Кеме Ла-Маддаленаға (Сардиния) қанаттарын кесу, босап қалған жабдықтарды алып тастау және кеме қабығын нығайту үшін келді. Одан кейін кеме жөндеу үшін Шарльстондағы Шарльстон кеме құрылыс шебіне бет алды, бұл жұмысқа бір жыл уақыт кетті. 1977 жылдан 1988 жылға дейін "Рэй" Жерорта теңізінде және Солтүстік Атлантикада көптеген миссияларды орындады, соның ішінде 1986 жылы ICE EX жаттығуында USS Hawkbill (SSN 666) және USS Archerfish (SSN 678) сеңлес кемелерімен бірге Солтүстік полюске шықты, бұл үш шабуылдық су асты кемесінің бірге полюске шығуының алғашқы жағдайы болды. 1988 және 1991 жылдары "Рэй" Арктикалық шеңбердің солтүстігіне жол тартты және әр жолы "Meritorious Unit Citation", "Navy Expeditionary Medal" және "Arctic Service Ribbon" марапаттарын алды. 1989 жылдың қазанынан 1990 жылдың сәуіріне дейін "Рэй" Форрестал ұшақ тасымалдаушы ұрыс тобының құрамында алты айлық Жерорта теңізі круизіне қатысты. Ол түрлі жаттығуларға және су асты операцияларына қатысты, соның ішінде Ливияның аумақтық суларының шекарасын құрайтын "Өлім сызығы" деп аталатын Сидра шығанағындағы операцияларға қатысты, бірақ АҚШ бұл талапты мойындамады. Круиз кезінде "Рэй" Италиядағы Ла-Маддалена, Франциядағы Канн және Тулон, Гибралтар сияқты бірнеше портына тоқтады. Чарльстонға оралғаннан кейін кеме Шарльстон кеме құрылыс шебіндегі құрғақ докта қалыпты жөндеуден өтті. 1992 жылы "Рэй" қызметтен шығарылған кезде ол бес "Navy Unit Citation", алты "Meritorious Unit Citation", алты "Navy Expeditionary Medal" және кем дегенде үш "Arctic Service Ribbon" марапаттарын алды, бұл "Рэйді" Атлантикалық флоттағы ең көп марапатталған шабуылдық су асты кемелерінің біріне айналдырды. "Рэй" 1993 жылдың 16 наурызында қызметтен шығарылып, сол күні Әскери кемелер тізілімінен шығарылды. Ядролық қуатпен жұмыс істейтін кемелерді және су асты кемелерді қайта өңдеу бағдарламасы аясында Пьюгет Саундтағы Бремертон әскери кеме құрылыс шебінде 2002 жылдың 15 наурызында кеменің құрамын бөлшектеу жұмысы басталды және 2003 жылдың 30 шілдесінде аяқталды.