Кіріспе
Джек Вэнстің ғылыми фантастика романдары сериясы. "Әдебиет планетасы" – Джек Вэнстің 1968 және 1970 жылдар аралығында жарық көрген төрт ғылыми фантастика романдарынан тұратын серия. Романдар алыс планета Цчайдан келген сигналды зерттеуге жіберілген жер кемесінен жалғыз аман қалған барлаушы Адам Рейттың басынан өткен оқиғаларды суреттейді.
Planet of Adventure is a series of four science fiction novels by Jack Vance, published between 1968 and 1970. The novels relate the adventures of the scout Adam Reith, the sole survivor of an Earth ship investigating a signal from the distant planet Tschai.
Қапшық
Сәл келісқандай Часхтар ертегінің басталуына жүз мың жыл бұрын келді және үш соғысатын топқа бөлінген: ысырапшыл Ескі Часх, шығармашылық қиянаткерлік Көк Часх және жабайы Жасыл Часх.
Құрлық
Құс немесе мысық тәрізді жыртқыш Дирдир бұрын Часх пен Ванхпен соғысқан, бірақ Цхайда олардың шамамен бірдей әскери күшіне байланысты жайсыз бейбітшілік сақтайды. Бірінші кітапта олар "қой сияқты" деп сипатталған, бірақ Ванс үшінші кітапқа қарай олардың мінездемесін өзгерткен сияқты, онда олар леопардтармен салыстырылады. Дирдирлердің өте күрделі жыныстық өмірі бар, көптеген әртүрлі жыныстар бар, бұл жыныстық қатынас және көбею кезінде әртүрлі үйлесімділік комбинацияларына алып келеді, алайда әр көбеюге әдетте тек екі жеке тұлға қатысады.
Пнум
Пнуме сияқты жәндіктер – Цхайдың түпкі тұрғындары, олардың тарихы он миллион жылға дейін жетеді. Олар жаңа келгендерді өз әлемдік сахнасындағы той-қуанышқа қош келген қонақтар деп қарайды. Күштірек түрлердің келуіне байланысты олар жер астына тығылуға мәжбүр болды.
Фунг
Пнумге туысқан Пунгтар – ерекше мінез-құлқы бар, жалғыз өмір сүретін, саналы жыртқыштар. Пунгтардың қимыл-әрекеттері алғашқы үш кітаптың әрқайсысында ерте кезде кездеседі.
Ванк (немесе Ваннек)
Амфибиялық Ванх (немесе Ваннек) салыстырмалы түрде жақында келген және бұрын Дирдирмен соғысқан, бірақ өзара әскери күш теңдігіне байланысты шартты бейбітшілікке келді.
Адамдар
Адамдардың клиенттік нәсілдері – пнумекиндер, шашмандар, дирдирмендер және ванхмендер – селекциялық өсіру, хирургия және адамдардың сәйкес қожайындарына еліктеуге ұмтылуының нәтижесінде, белгілі бір дәрежеде олардың шетелдік қамқоршыларына ұқсайды. Шашмандардың өлілері Chasch ретінде қайта туады деген діни сенім оларды бағынышты етеді. Дирдирмендер өздерін дегенеративті дирдирлер деп санайды және арадағы айырмашылықты азайтуға тырысады. Ал ванхмендер, ванхтың жалғыз түсіндірушілері ретінде әрекет етеді, соның салдарынан олар шетелдік нәсілді өздерінің пайдасына пайдалана алады. Пнумекиндер есірткі арқылы бағынышты ұсталады; остракизмделген және жер аударылған пнумекиндер – гжиндралар, пнуме агенттері ретінде қызмет етеді. Ванс адамзатты ондаған мың жылдар бойы Цхайда бейнелеу арқылы, шетелдік ортада адамзаттың қаншалықты өзгеріп, бөтенге айналуы мүмкін екенін көрсетуді көздеген.
Сюжет
Адам кемесі 212 жыл бұрын белгісіз планетадан жіберілген дабыл сигналын зерттеу үшін жіберіледі. Аналық кеме күтпеген зымыран шабуылынан қирап, экипаждың көбі қаза табады (кейбір басылымдарда аналық кеме мен экипажы көрсетілмейді). Тек екі барлаушы ғана зақымдалған барлау қайығымен Цхайға құлап аман қалады. Адам Рейттің серігі адам-көшпелілердің қолынан ерте өлтірілгеннен кейін, ол бейтаныс әлемде жалғыз қалады. Төрт кітапта ерекше күшті жігер мен мүмкіндіктері бар адамның Жерге қайта оралу әрекеттері суреттеледі: бірінші кітапта зақымдалған ғарыш кемесін қалпына келтіруге, екіншісінде біреуін ұрлауға, үшіншісінде жаңасын жасауға, ал төртіншісінде Цхайдан кете алмай тұрып, оны құлақтандырып алған Пнумдерден құтылуға тырысады. Осы процесте ол төрт түрлі шетелдік нәсілдермен және әртүрлі адам топтарымен қарым-қатынас жасаудың қиындықтарын жеңіп, көбінесе адам және шетелдік қоғамдарды түбегейлі өзгертеді. Көптеген өркениеттері мен әртүрлі мәдениеттері бар осы зор планета Рейтке соншалық әсер етеді, егер ол Жерге оралуға қол жеткізсе, өмірі бұрынғыдай жарқын болмайтынын сезінеді. Рейт саяхаты барысында екі адал серік табады: эмблемаларға құмар көшпелі тайпаның қатал, мақтанды жігіт басшысы Траз Онмале және сөйлеуге шебер, ұқыпты және әсем дирдирман Анкхе ат-Афрам Аначо. (Вэнс бұл романдар жасөспірімдерге арналған серия ретінде тапсырылғанын айтты, сондықтан ол Тразды қосты; бірақ оқиға оның басқа туындыларынан кем емес). Аначо мен Траз төртінші кітапта екінші рөлде ойнайды, онда Рейттің Пнумдердің жер асты әлеміндегі және содан кейін құтқарылған Пнумекин әйелі Зап 210-мен беткейдегі оқиғалары баяндалады. Романтикалық қызығушылықты Зап 210 және алғашқы екі кітапта кездесетін аристократ Кэт гүлі ұсынады. Үшінші кітапта сондай-ақ семіз және ашкөз мердігер Айла Вудивердің адамдық жауыздығы таныстырылады. Цхай, Жер сияқты, бірнеше континенттерден тұрады. Оқиға планетаның көп бөлігін қамтиды, ал екінші және төртінші кітаптарда Рейт пен оның серіктері жасаған ұзақ теңіз саяхаттары сипатталады. Вэнс көк суға жүзуді өзінің сүйікті ойын-сауықтарының бірі деп атады.
Атауының өзгеруі
Ванс интегралды басылымының редакторлары автордың бірінші кітапқа арналған қалаулы атауын қалпына келтірді: The Chasch. Сондай-ақ, олар екінші кітапты "Ваннек" деп өзгертіп, мәтін бойындағы "Wankh" сөзін "Wannek" деп ауыстырды. Ванс британдық және Достастық сленгіндегі 'wank' сөзінің мағынасын білген соң атауын өзгертуге көнді.
Рөлдік ойын
Planet of Adventure ортасы мен кейіпкерлері GURPS жүйесінде қағаз бен қарындашпен ойналатын рөлдік ойын түрінде де жасалды. GURPS: Джек Вэнстің Planet of Adventure ойыны алғаш рет 2003 жылдың қыркүйегінде жарық көрді және оны Джеймс Л. Камбиас жазған.
Комикстердің адаптациясы
Ли Анның (суреттері) және Жан Дэвид Морванның (сценарийі) кітаптары бойынша француз комиксінің сегіз томдығы 1998 жылдан 2008 жылға дейін Delcourt баспасынан шықты.
Қабылдау
Дейв Лэнгфорд "Ақ жұлдыз" журналының 74-шы нөмірінде "Саяхат планетасы" романына шолу жазып, "Повесть ирониялық, экзотикалық стильдің әдеттегідей нашар ғарыш операсының сюжетінен жоғары тұрады. Жақсы тұсы – Чай планетасының бай хош иістері мен түстерінде, сондай-ақ стильдің зерделі әрі көркемдікпен берілуінде."