Кіріспе

Ұлыбритания үкіметі министрі; 1940–1945

Ұшақ өндірісі министрі 1940 жылдан 1945 жылға дейін Ұлыбритания үкіметінің Ұшақ өндірісі министрлігіндегі министрі болды. Бұл министрлік Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ұлыбритания үкіметі құрған арнайы жабдықтау министрліктерінің бірі еді. Ол британдық әскерлері, негізінен Корольдік әуе күштері, сондай-ақ флоттың әуе күштері үшін ұшақтар өндіруге жауапты болды.

Тарих

Соғыс кезінде британдық ұшақ өндірісі елдегі ең ірі өнеркәсіпке айналды, онда жүздеген жеке фирмалар жұмыс істеді және екі миллионға жуық жұмысшы еңбек етті. Министрлік осы өнеркәсіптің қызметін үйлестіру үшін құрылды, ұшақ өндірісін барынша арттыру мақсатында. Лондонда бас кеңсе және он екі аймақ болды, әрқайсысында бақылаушы және көптеген ірі зауыдтарда Министрліктің өкілдері орналасқан. Бұл бөлім 1940 жылдың мамыр айында премьер-министр Уинстон Черчилльдің тапсырмасымен Ұлыбритания шайқасына қатысу үшін көптеген ұшақтарды өндіру мақсатында құрылды. Бірінші министр Лорд Бивербрук болды, оның басшылығымен Министрлік британдық ұшақ өндірісін күрт өсірді. Бастапқыда Министрдің тікелей басшылығымен жұмыс істеген Министрлік, біраз уақыт бойы оның жеке үйінен басқарылды. Министрліктің алғашқы бас атқарушы директоры – әуе маршалы сэр Уилфрид Фриман, ол Лорд Бивербруктың жұмыс жолдарына наразы болып кеткенімен, 1942 жылдың қазан айында қайта оралып, 1945 жылға дейін қызмет етті. 1943 жылдың сәуірінен бастап ұшақ өндірісінің бас директоры Эрик Фрейзер тағайындалды, ол департаменттегі ең жоғары лауазымды сайланбаған қызметкер болды. Фрейзер, соғысқа дейінгі мансабы Императорлық химиялық өнеркәсіптерінде болған, алдымен жабдық өндірісінің бас директоры болып тағайындалды, содан кейін ұшақ өндірісіне ауысты, және соғыс аяқталғанға дейін осы лауазымды сақтап қалды. 1945 жылы Бен Локспейзер бас директор болып тағайындалды.

Бовербрук

Бірінші министр лорд Бивербрук ұшақ өндірісіне шикізатты бөлуде барлық басқа қару-жарақ өндірісінен жоғары басымдық беруді қадағалады. Бұл 1940 жылдың жазы мен күзінде қажет болды, бірақ соғыс экономикасының жабдықтау жүйесін бұрмалады. Кейіннен бұл квота жүйесімен ауыстырылды, онда әр министрлікке шикізат импортының белгілі бір көлемі бекітіліп, ол министрліктің қарауындағы әртүрлі жобаларға үлестірілді. Бивербрук ұшақ өндірісін арттыру үшін үздіксіз күш салды, оның министр болып тағайындалғанға дейін қызметі аяқталды. Керек есе, Бивербруктың қызмет ету кезеңіндегі ұшақ бағдарламалары күтілетін өндіріс көлемімен шамалы ғана байланысты болды. Бивербрук британдық өнеркәсіптің ең жақсы көрсеткіштерінен 15 пайызға артық қосымша маржаны әдейі енгізді. Бұл қосымша маржа британдық өнеркәсіпке қол жеткізе алмайтын мақсатты белгілеу үшін қосылды, осылайша өндірістің максималды деңгейге жеткенін қамтамасыз етуге тырысты. Министрлік сол кезең үшін ерекше басқару әдістерімен сипатталды, оның ішінде алғашқы орналасқан жері Бивербруктың Сторноуэй Хаус үйі болды. Қызметкерлер Әуе министрлігінен тыс жерлерден тартылды, өзара қарым-қатынас бейресми, жеке араласулар, дағдарыс жағдайларын басқару және өнімділікті арттыруға бағытталған ерік-жігерді қолдану арқылы ерекшеленді. "Жазбалар аз сақталды, көптеген адамдардың міндеттері нақтыланбады және жұмыс көбінесе телефон арқылы жүргізілді". Министрлік құрылғаннан кейін күндер ішінде жасалған маңызды өзгерістердің бірі – RAF сақтау бөлімшелері мен техникалық қызмет көрсету бөлімшелерін қабылдау болды, олар өнеркәсіптен 1000 ұшақ қабылдаған, бірақ эскадрильяларға тек 650 ұшақ берген. Бұл басқару және ұйымдастырушылық өзгерістер дереу нәтиже берді; 1940 жылдың бірінші төрт айында 2729 ұшақ өндірілді, оның 638-і истребитель болды, ал Ұлыбритания шайқасы кезеңінде мамырдан тамызға дейінгі келесі төрт айда өндіріс 4578 ұшаққа дейін өсті, оның 1875-і истребитель болды. Бұл көрсеткіш неміс истребительдерінің өндірісінен екі жарым есе жоғары болды және министрлік шамамен 1900 ұшақты жөндеуден өткізіп, қайта қызметке қосты. Осы күш-жігер мен басқару стилінің нәтижесінде Англиядағы операцияларға қолда бар неміс истребительдерінің саны 725-тен 275-ке дейін азайды, ал RAF құрамы 1940 жылдың шілде айының басында 644 ұшақтан 1940 жылдың қазан айының басында 732 ұшаққа дейін өсті. Бивербрук 1941 жылдың сәуір айының соңында Министрліктен кетті. Оның орнын Джон Мур Брабазон басты, ол 1942 жылдың ақпанында Джон Льюэллинмен ауыстырылды, ол 1942 жылдың қарашасына дейін қызмет етті.

Стаффорд Криппс

Сэр Стаффорд Криппс 1942 жылғы 22 қарашада Ұшақ өндіру министрі болды және Еуропадағы соғыс аяқталғанға дейін екі жарым жыл қызмет етті. Ол бірқатар өзгерістер жасады, оның ішінде күш-жігерді ынталандыру үшін әдейі тым жоғары қойылған, шындыққа сай келмейтін өндіріс мақсаттарын, әрбір ұшақ түрі үшін нақты болжамдармен ауыстырды. Өндіріс деңгейі айына 2000-нан астам ұшаққа сақталды, ал басымдыққа ие ауыр бомбалаушылардың саны 1944 жылға қарай ай сайынғы орташа көрсеткіш 458-ге дейін екі есеге өсті. Өндірісті бақылау және тиімсіздікті жою үшін Өндіріс тиімділігі кеңестері құрылды, ал кейбір жағдайларда министрлік зауыттарды тікелей басқаруға алды. Басшылық пен жұмысшылар арасында пікір алмасуға көмектесу үшін әрбір зауытта бірлескен өндіріс комитеттері құрылды, Криппс қызметкерлермен кездесу үшін зауыттарға бес жүзден астам сапар жасады. Криппс 1945 жылғы 23 мамырда соғыс кезеңіндегі коалиция аяқталғаннан кейін министрліктен кетті.

Соғыстан кейінгі таралу

1945 жылдың мамыр айында Ұлттық либералдар партиясының жетекшісі Эрнест Браун әуе кемелерін өндіру министрінің соңғы реті тағайындалды. 1945 жылдың тамызында Министрлік таратылып, әуе кемелерін өндіру және Жабдықтау министрлігіне жауапты министр тағайындалды. Әуе кемелерін өндіру министрлігі 1946 жылдың 1 сәуірінде Жабдықтау министрлігімен толыққандай біріктірілді.