Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жануардан жануарға ақпарат беру
Transfer of information from animal to animal
Жануарлардың қарым-қатынасы – бір немесе бірнеше жануардан (жөнелтуші немесе жіберушілер) бір немесе бірнеше басқа жануарға (алушы немесе қабылдаушылар) ақпарат беру, ол қабылдаушылардың қазіргі немесе болашақ мінез-құлқына әсер етеді. Ақпарат қасақана түрде, мысалы, ұсыну кезінде, немесе қасақана емес, мысалы, жыртқыштан жемге kairomones арқылы иіс беру арқылы жіберуі мүмкін. Ақпарат бірнеше қабылдаушыдан тұратын "көрермендерге" берілуі мүмкін. Жануарлардың қарым-қатынасы – жануарлардың мінез-құлқы, әлеуметтану, неврология және жануарлардың танымдық қабілеттері сияқты салаларда зерттеудің қарқынды дамып келе жатқан саласы. Жануарлар мінез-құлқының көптеген аспектілері, мысалы, символдық атауларды қолдану, эмоциялық білдіріс, оқу және жыныстық мінез-құлық жаңаша түсіндірілуде. Егер жөнелтушіден алынған ақпарат қабылдаушының мінез-құлқын өзгертсе, онда бұл ақпарат "сигнал" деп аталады. Сигнал беру теориясы бойынша, сигнал популяцияда сақталуы үшін, әдетте, жөнелтуші де, қабылдаушы да өзара әрекеттесуден пайда көруі керек. Сигналды жіберушілердің өндірісі және қабылдаушылардың қабылдауы мен одан кейінгі реакциясы бірге дамуы мүмкін деп есептеледі. Сигналдар көбінесе бірнеше механизмдерді қамтиды, мысалы, визуалды және естімелік, ал сигналды түсіну үшін жөнелтуші мен қабылдаушының үйлесімді мінез-құлқының мұқият зерттелуі қажет.
Animal communication is the transfer of information from one or a group of animals (sender or senders) to one or more other animals (receiver or receivers) that affects the current or future behavior of the receivers. Information may be sent intentionally, as in a courtship display, or unintentionally, as in the transfer of scent from predator to prey with kairomones. Information may be transferred to an "audience" of several receivers. Animal communication is a rapidly growing area of study in disciplines including animal behavior, sociology, neurology and animal cognition. Many aspects of animal behavior, such as symbolic name use, emotional expression, learning and sexual behavior, are being understood in new ways. When the information from the sender changes the behavior of a receiver, the information is referred to as a "signal". Signalling theory predicts that for a signal to be maintained in the population, both the sender and receiver should usually receive some benefit from the interaction. Signal production by senders and the perception and subsequent response of receivers are thought to coevolve. Signals often involve multiple mechanisms, e. g. both visual and auditory, and for a signal to be understood the coordinated behaviour of both sender and receiver require careful study.
Жануарлар тілдері
Жануарлар шығаратын дыбыстар маңызды, себебі олар жануарлардың күйін көрсетеді. Кейбір жануар түрлеріне адам тілінің қарапайым түрлері үйретілген. Жануарлар, мысалы, электрлік сезіну және эхолокация арқылы жем және орналасқан жері туралы хабарласа алады.
The sounds animals make are important because they communicate the animals' state. Some animals species have been taught simple versions of human languages. Animals can use, for example, electrolocation and echolocation to communicate about prey and location.
Сигнал беру
Жануарлар бағыт, орналасу және қашықтықты анықтау үшін әртүрлі сигналдарды пайдаланады. Мамандар жануарлардың орналасу мәселелерін геометриялық тұрғыдан қарастырып зерттейді. Қоршаған орта мен әлеуметтік факторлар геометриялық қарастырулардың көрсеткіштері болып табылады. Жануарлар электролокация және эхолокация деп аталатын сигналдарға сенеді, олар бағыт табу және жем табу үшін сезімталдық мүшелерін қолданады. Сигналдар орта арқылы байланыс құралы ретінде қолданылады. Белсенді сигналдар немесе сигналдардың басқа түрлері қабылдаушылардың мінез-құлқына әсер етеді және сигналдар қабылдаушыларға тез жету үшін қашықтықта жылдам таралады.
There are many different types of signals that animals use to differentiate their position of direction, location, and distance. Practitioners study the issues of animal position by geometric viewings. Environmental and social influences are indicators of geometric viewings. Animals rely on signals called electrolocating and echolocating they use sensory senses in order to navigate and find prey. Signals are used as a form of commutation through the environment. Active signals or other types of signals influence receivers behavior and signals move quicker in distance to reach receivers.
Тыңдау
Көптеген жануарлар дауыстап қатынасады. Дауыстық байланыс жұптасу рәсімдері, ескерту сигналдары, тамақ көздерінің орналасқан жерін көрсету және әлеуметтік үйрену сияқты мақсаттарға қызмет етеді. Кейбір түрлерде аталар жұптасу кезінде басқа аталармен бәсекелесу үшін және аналарды тарту үшін дауыс шығарады. Мысалдарға бақалар, үлкен бастары бар тараздар, қызыл бұғылар, горбаты киттер, теңіз пілдері және әнші құстар жатады. Дауыстық байланыстың басқа мысалдары – Кэмпбелл маймылының дабыл сигналдары, гиббондардың аумақтық шақырулары және үлкен мұрынды жарықшаларда топтарды ажырату үшін жиілікті пайдалану. Вервет маймылы әртүрлі жыртқыштардың әрқайсысы үшін ерекше дабыл сигналдарын береді, ал басқа маймылдардың реакциясы сигналға сәйкес өзгереді. Мысалы, егер дабыл питонды ескертсе, маймылдар ағаштарға көтеріледі, ал «бүркіт» дабылы маймылдарды жерде жасырынуға мәжбүрлейді. Дала иті де жыртқыштардың айырмашылықтарын көрсететін күрделі сигналдарды қолданады. Кон Слободчиков және басқалардың айтуынша, дала итінің шақырулары жақындап келе жатқан жыртқыштың түрін, мөлшерін және жылдамдығын көрсетеді. Киттердің дауыстық өрнектері әлеуметтік үйренуге негізделген әртүрлі диалекттерге ие екені анықталды. Сүтқоректілердің акустикалық мәдениеті алғаш рет 1978 жылы оңтүстік резидентті оркаларда табылды. Барлық жануарлар дыбысты естіп қабылдау арқылы байланыс құралы ретінде қолданбайды. Көптеген буынқайырлар денелерінің арнайы бөліктерін бір-біріне үйкеп дыбыс шығарады. Бұл стридуляция деп аталады. Шыңғырлауықтар мен шегірткелер бұл қабілетімен жақсы танымал, бірақ көптеген басқалары да стридуляцияны қолданады, оларға шаяндар, жәндіктер, ақсақалдар, құмырсқалар, қоңыздар, көбелектер, мыңжаяқтар және жүзжаяқтар жатады. Дыбыстық байланыстың тағы бір түрі – сүйекті балықтардың жүзу қаптарының дірілдеуі. Жүзу қаптарының құрылымы және оған бекітілген дыбыстық бұлшық еттер сүйекті балықтардың әртүрлі тұқымдарында әртүрлі болып келеді, нәтижесінде әртүрлі дыбыстар пайда болады. Дене мүшелерін бір-біріне соқтығыстыру да дыбыстық сигналдарды тудырады. Бұған мысал ретінде жыланның ескерту сигналы ретіндегі құйрық ұшының дірілдеуін келтіруге болады. Сонымен қатар, құстардың мүңкілдеуі, манакиннің қанат соғуы және горилланың кеудесін қағуы да бар. Бұл байланыс әдісі көбінесе екі аяғымен тұрып, қалған топ азық іздеп жүргенде, ықтимал қауіптерді бақылайтын күзетшіге жүктеледі. Қауіпті анықтағаннан кейін күзетші дабыл береді (кейде қауіпті сипаттайды), содан кейін топ өздерінің қоршауына қайтады. Қауіптің деңгейі күзетшінің дабылдың қанша уақыт соғып тұрғанына байланысты анықталады. Күзетші барлық топ қауіпсіз жерге жеткенше дабыл қағуын жалғастырады, содан кейін күзетші қоршауға оралады.
Many animals communicate through vocalization. Vocal communication serves many purposes, including mating rituals, warning calls, conveying location of food sources, and social learning. In a number of species, males perform calls during mating rituals as a form of competition against other males and to signal to females. Examples include frogs, hammer headed bats, red deer, humpback whales, elephant seals, and songbirds. Other instances of vocal communication include the alarm calls of the Campbell monkey, the territorial calls of gibbons, and the use of frequency in greater spear nosed bats to distinguish between groups. The vervet monkey gives a distinct alarm call for each of its four different predators, and the reactions of other monkeys vary appropriately according to the call. For example, if an alarm call signals a python, the monkeys climb into the trees, whereas the "eagle" alarm causes monkeys to seek a hiding place on the ground. Prairie dogs also use complex calls that signal predator differences. According to Con Slobodchikoff and others, prairie dog calls communicate the type, size, and speed of an approaching predator. Whale vocalizations have been found to have different dialects based on social learning. Mammalian acoustic culture was first discovered in southern resident orcas in 1978. Not all animals use vocalization as a means of auditory communication. Many arthropods rub specialized body parts together to produce sound. This is known as stridulation. Crickets and grasshoppers are well known for this, but many others use stridulation as well, including crustaceans, spiders, scorpions, wasps, ants, beetles, butterflies, moths, millipedes, and centipedes. Another means of auditory communication is the vibration of swim bladders in bony fish. The structure of swim bladders and the attached sonic muscles varies greatly across bony fish families, resulting in a wide variety of sounds. Striking body parts together can also produce auditory signals. A well known example of this is the tail tip vibration of rattlesnakes as a warning signal. Other examples include bill clacking in birds, wing clapping in manakin courtship displays, and chest beating in gorillas. This method of communication is usually done by having a sentry stand on two feet surveying for potential threats while the rest of the pack finds food. Once a threat has been identified the sentry sounds a whistle alarm, (sometimes describing the threat) at which point the pack retreats to their burrows. The intensity of the threat is usually determined by how long the sentry whistles. The sentry continues to whistle the alarm until the entirety of the pack have gone to safety at which point the sentry returns to the burrow.
Иіс сезу
Ең көне байланыс әдісі болғанымен, химиялық байланыс – қоршаған ортамыздағы химиялық заттардың аса көп болуы және үлгідегі барлық химиялық заттарды анықтау мен өлшеудің қиындығы себепті, ең жақсы түсінілмеген байланыс түрлерінің бірі. Қоршаған ортадағы химиялық заттарды анықтау қабілеті көптеген қызметтерді атқарады, олардың ең маңыздысы – тамақ іздеу, бұл қабілет алғашқыда Жердегі өмірдің бастапқы кезеңдерінде мұхиттарда мекендеген бір жасушалы организмдерде (бактерияларда) пайда болған. Көзге көрінбейтін жақындаушы жыртқыштарды сезіп, оған бейімделу арқылы (мысалы, жасыру) жауап бере алатын миноулардың тірі қалу және көбейу мүмкіндігі жоғары. Атлантикалық лосось жыртқыштан сигналды ғана анықтаумен шектелмейді: егер бір жеке дана жыртқышқа шалдықса, ол өз тегіндегілерге химиялық сигнал жібереді. Басқа да түрлерде байқалғандай, қышқылдану және pH деңгейінің өзгеруі осы химиялық сигналдарды бұзады, бұл жануарлардың мінез-құлқына әртүрлі әсер етеді. Иіс белгілеу және иісбен сүртіну сүтқоректілерде иіс арқылы байланыс құрудың кең таралған түрлері. Аюлардың аумақты белгілеуі немесе өздерінің бар екенін және жақын тұрудың қажеті жоқ екенін басқаларға хабарлау үшін иісбен сүртінуіне мысал келтіруге болады. Қасқырлар көбелек маусымында жиі иіс белгілейді.
Despite being the oldest method of communication, chemical communication is one of the least understood forms due in part to the sheer abundance of chemicals in our environment and the difficulty of detecting and measuring all the chemicals in a sample. The ability to detect chemicals in the environment serves many functions, a crucial one being the detection of food, a function that first arose in single celled organisms (bacteria) living in the oceans during the early days of life on Earth. Minnows with the ability to perceive the presence of predators before they are close enough to be seen and then respond with adaptive behavior (such as hiding) are more likely to survive and reproduce. Atlantic salmon go a step further than detecting a predator's cue: when an individual is damaged by a predator, it releases a chemical cue to its conspecifics. As has also been observed in other species, acidification and changes in pH physically disrupt these chemical cues, which has various implications for animal behavior. Scent marking and scent rubbing are common forms of olfactory communication in mammals. An example of scent rubbing by an animal can be seen from bears, bears do this as a way to mark territory or let others know they are there and to stay away. Wolves scent mark frequently during the breeding season.
Электрлік
Электрлік байланыс – жануарлар арасындағы сирек кездесетін қарым-қатынас түрі. Ол көбінесе су жануарларында кездеседі, бірақ кейбір құрлық сүтқоректілері, әсіресе, платипустар мен ехидналар, қарым-қатынас үшін қолданылуы мүмкін электр өрістерін сезеді. Электрлік балықтар электрлік байланыс пен электролокацияның мысалы болып табылады. Бұл балықтар электрлік орган арқылы электр өрісін жасайды, ол электрорецепторлармен анықталады. Өрістегі толқын формасы мен жиілігінің өзгеруі түр, жыныс және жеке басы туралы ақпарат береді. Бұл электрлік сигналдар гормондарға, тәуліктік ритмдерге және басқа балықтармен өзара әрекеттесуге жауап ретінде пайда болуы мүмкін. Олар әлеуметтік рет-тәртібі бар түрлер арасындағы әлеуметтік иерархияны анықтауға да көмектеседі. Акулалар мен скаттар сияқты кейбір хищниктер пассивті электрорецепция арқылы осы электр өндіретін балықтардың сигналдарын тыңдай алады.
Electrocommunication is a rare form of communication in animals. It is seen primarily in aquatic animals, though some land mammals, notably the platypus and echidnas, sense electric fields that might be used for communication. Weakly electric fishes provide an example of electrocommunication, together with electrolocation. These fish use an electric organ to generate an electric field, which is detected by electroreceptors. Differences in the waveform and frequency of changes in the field convey information on species, sex, and identity. These electric signals can be generated in response to hormones, circadian rhythms, and interactions with other fish. They can also serve to mediate social hierarchy amongst species that have a social order. Some predators, such as sharks and rays, are able to eavesdrop on these electrogenic fish through passive electroreception.
Сейсмикалық
Сейсмикалық байланыс – топырақ, су, өрмек торы, өсімдік сабақтары немесе шөп сияқты орта арқылы берілетін өздігінен туындайтын дірілдеме сигналдары арқылы ақпарат алмасу. Осы байланыс түрінің бірнеше артықшылықтары бар, мысалы, ол жарық пен шу деңгейіне қарамастан жіберіле алады, сондай-ақ әдетте қысқа қашықтыққа және қысқа мерзімге ие, бұл хищниктердің анықтау қаупін азайтуы мүмкін. Сейсмикалық байланыс бақалар, кенгуру егеуқұйрықтары, түлкі егеуқұйрықтары, аралар, нематода құрттары және тағы да басқалар сияқты көптеген таксондарда кездеседі. Төрт аяқты жануарлар көбінесе дене мүшелерімен жерге соғып діріл тудырады. Сакулус – ішкі құлақтың тепе-теңдікті сақтауға көмектесетін, ішінде мембраналық қапшық бар мүшесі, бірақ осы байланыс түрін пайдаланатын жануарларда сейсмикалық толқындарды да сезе алады. Дірілдемелер басқа да байланыс түрлерімен біріктірілуі мүмкін.
Seismic communication is the exchange of information using self generated vibrational signals transmitted via a substrate such as the soil, water, spider webs, plant stems, or a blade of grass. This form of communication has several advantages, for example it can be sent regardless of light and noise levels, and it usually has a short range and short persistence, which may reduce the danger of detection by predators. The use of seismic communication is found in many taxa, including frogs, kangaroo rats, mole rats, bees, nematode worms, and others. Tetrapods usually make seismic waves by drumming on the ground with a body part, a signal that is sensed by the sacculus of the receiver. The sacculus is an organ in the inner ear containing a membranous sac that is used for balance, but can also detect seismic waves in animals that use this form of communication. Vibrations may be combined with other sorts of communication.
Термиялық
Бірнеше түрлі жыландар инфрақызыл (ИК) жылу сәулесін сезуге қабілетті, бұл осы бауырымен жорғалаушыларға жыртқыш немесе олжаның 5 пен 30 мкм арасындағы толқын ұзындығында сәулелі жылудан жылулық бейнелерді алуға мүмкіндік береді. Бұл сезімнің дәлдігі соншалық, соқыр қыраулы жылан олжасының осал дене бөліктеріне соққы бере алады. Бұрын бұл мүшелер негізінен олжаны анықтау үшін пайда болған деп есептелген, бірақ қазір олар дене температурасын реттеу үшін де қолданылуы мүмкін деп саналады. Терморегуляцияны қамтамасыз ететін беттік шұңқырлар питвиперлерде және кейбір боалар мен питондарда бір рет дамыған, ал боалар мен питондарда бірнеше рет параллель эволюцияға ұшыраған. Құрылыстың электрофизиологиясы тұқымдар арасында ұқсас, бірақ жалпы құрылым анатомиясында ерекшеленеді. Ең айқын айырмашылығы, питвиперлердің басының екі жағында, көз бен мұрын арасында (лореалдық шұңқыр) бір үлкен шұңқыр органы бар, ал боалар мен питондардың жоғарғы және кейде төменгі ерінінде, қабықшалар арасында немесе арасында үш немесе одан да көп салыстырмалы түрде кіші шұңқырлары бар. Питвиперлердің шұңқыры аспалы сезімтал қабықшаға ие, қарапайым шұңқыр құрылымынан гөрі көбірек дамыған. Viperidae тұқымдастығының ішінде шұңқыр мүшелері тек Crotalinae: питвиперлер кіші тұқымдастығында ғана кездеседі. ИК сәулеленуін анықтауға қарамастан, шұңқырлардың ИК механизмі фоторецепторлардан өзгеше; фоторецепторлар фотохимиялық реакциялар арқылы жарықты анықтайды, ал жыландардың беттік шұңқырларындағы белок – температураға сезімтал иондық канал. Ол инфрақызыл сигналдарды жарыққа химиялық реакция емес, шұңқыр мүшесін жылыту арқылы сезеді. Бұл жұқа шұңқыр қабықшасымен сәйкес келеді, ол кіретін ИК сәулеленуіне белгілі бір иондық каналды жылдам және дәл жылытуға және жүйке импульсін тудыруға мүмкіндік береді, сондай-ақ шұңқыр қабықшасын қан тамырландыру арқылы иондық каналды бастапқы «демалыс» немесе «белсенді емес» температурасына тез салқындатады. Вампирлер – тек қанмен қоректенетін жалғыз сүтқоректілер. ИК сезімі Desmodus-қа гомеотермиялық жануарларды, мысалы, ірі қара мен жылқыны 10-15 см қашықтықта табуға мүмкіндік береді. Бұл инфрақызыл қабылдау нысаналы олжадағы қан ағынының максималды аймақтарын анықтау үшін қолданылуы мүмкін.
A number of different snakes have the ability to sense infrared (IR) thermal radiation, which allows these reptiles to derive thermal images from the radiant heat emitted by predators or prey at wavelengths between 5 and 30 μm. The accuracy of this sense is such that a blind rattlesnake can target its strike to the vulnerable body parts of a prey animal. It was previously thought that the pit organs evolved primarily as prey detectors, but it is now believed that they may also be used to control body temperature. The facial pits enabling thermoregulation underwent parallel evolution in pitvipers and some boas and pythons, having evolved once in pitvipers and multiple times in boas and pythons. The electrophysiology of the structure is similar between lineages, but it differs in gross structure anatomy. Most superficially, pitvipers possess one large pit organ on either side of the head, between the eye and the nostril (loreal pit), while boas and pythons have three or more comparatively smaller pits lining the upper and sometimes the lower lip, in or between the scales. Those of the pitvipers are the more advanced, having a suspended sensory membrane as opposed to a simple pit structure. Within the family Viperidae, the pit organ is seen only in the subfamily Crotalinae: the pitvipers. Despite the detection of IR radiation, the pits' IR mechanism is dissimilar to photoreceptors; while photoreceptors detect light via photochemical reactions, the protein in the facial pits of snakes is a temperature sensitive ion channel. It senses infrared signals through a mechanism involving warming of the pit organ, rather than chemical reaction to light. This is consistent with the thin pit membrane, which allows incoming IR radiation to quickly and precisely warm a given ion channel and trigger a nerve impulse, as well as vascularize the pit membrane to rapidly cool the ion channel back to its original "resting" or "inactive" temperature. Vampire bats are the only mammals that feed exclusively on blood. The IR sense enables Desmodus to localize homeothermic animals such as cattle and horses within a range of about 10 to 15 cm. This infrared perception may be used in detecting regions of maximal blood flow on targeted prey.
Автобайланыс
Автокоммуникация – бұл хабарласу түрі, онда хабар жіберуші мен қабылдаушы бір және сол адам. Хабар жіберуші сигнал шығарады, ол қоршаған ортаның әсерінен өзгереді және соңында сол адамның өзі қабылдайды. Өзгертілген сигнал тамақ, жыртқыштар немесе бір түрге жататын басқа да жануарлар туралы ақпарат бере алады. Хабар жіберуші мен қабылдаушы бір жануар болғандықтан, табиғи іріктеу сигналдың тиімділігін максималды деңгейге көтереді, яғни таралу кезіндегі бұрмаланулар мен шуға қарамастан, жіберілген сигналдың қабылдаушы тарапынан дұрыс анықталу дәрежесін арттырады. Тынық мұхиттың шарасы сияқты кейбір түрлер өздерінің жыртқыштарынан келетін осы хабарларды қабылдауға бейімделген. Олар оны ерте ескерту белгісі ретінде пайдаланып, қорғаныс шараларын қолданады. Автокоммуникацияның екі түрі бар. Біріншісі – белсенді электролокация, онда организм электрлік импульсті электрлік органы арқылы шығарады және нысанның проекцияланған геометриялық қасиеттерін сезеді. Бұл Gymnotiformes (қарақ балықтар) және Mormyridae (пил балықтар) сияқты электрлік балықтарда кездеседі. Автокоммуникацияның екінші түрі – эхолокация, ол жарғанаттар мен тісті киттерде кездеседі. Эхолокация дыбыстарды шығару және нысандардан қайта оралатын дірілдерді түсіндіруді қамтиды. Жарғанаттарда эхолокация олардың қоршаған ортасын картаға түсіру мақсатына да қызмет етеді. Олар көзге көрінетін жарық болмаса да, бұрын болған кеңістікті тани алады, себебі эхолокациядан алатын кері байланыс үлгілерін есте сақтайды.
Autocommunication is a type of communication in which the sender and receiver are the same individual. The sender emits a signal that is altered by the environment and eventually is received by the same individual. The altered signal provides information that can indicate food, predators or conspecifics. Because the sender and receiver are the same animal, selection pressure maximizes signal efficacy, i. e. the degree to which an emitted signal is correctly identified by a receiver despite propagation distortion and noise. There are some species, such as the pacific herring, which have evolved to intercept these messages from their predators. They are able to use it as an early warning sign and respond defensively. There are two types of autocommunication. The first is active electrolocation, where the organism emits an electrical pulse through its electric organ and senses the projected geometrical property of the object. This is found in the electric fish Gymnotiformes (knifefishes) and Mormyridae(elephantfish). The second type of autocommunication is echolocation, found in bats and toothed whales. Echolocation involves emitting sounds and interpreting the vibrations that return from objects. In bats, echolocation also serves the purpose of mapping their environment. They are capable of recognizing a space they have been in before without any visible light because they can memorize patterns in the feedback they get from echolocation.
Функциялар
Жануарлардың қарым-қатынасының көптеген функциялары бар. Дегенмен, кейбіреулері басқаларына қарағанда жақсы зерттелген. Олар:
There are many functions of animal communication. However, some have been studied in more detail than others. This includes:
Бәсекелестік кезіндегі қарым-қатынас. Жануарлардың қарым-қатынасы ресурс үшін бәсекелестіктің жеңімпазын анықтауда маңызды рөл атқарады. Көптеген түрлердің агрессияны немесе шабуылға дайындығын, немесе азық-түлік, аумақ немесе жұптас үшін бәсекелестік кезінде шегінуді білдіретін ерекше сигналдары бар. Жұптасу ритуалдары. Жануарлар мүмкін болатын жұбайының назарын аудару немесе жұптық байланысты нығайту үшін сигналдар береді. Бұл сигналдар көбінесе дене мүшелерін немесе дене күйін көрсетуді қамтиды. Мысалы, газель жұптасуды бастау үшін ерекше позаны қабылдайды. Жұптасу сигналдарына иіс сигналдары немесе түрге тән жұптасу шақырулары да жатуы мүмкін. Ұзақ жұптық байланыс құратын жануарлар бір-біріне симметриялық сигналдар көрсетеді. Мысалы, Джулиан Хаксли зерттеген үлкен қыртысты көбелектердің бір-біріне қамыс ұсынуы, қаздар мен пингвиндердің ұя салған жерлерінде көрсеткен жеңіске жету қимылдары, жұмақ құстарының әсем құдалану билері белгілі мысалдар. Сүтқоректілердегі "қосылу шақырулары" аналықтың көбейіп жатқанын немесе басқа жұбайларды тартуын көрсетеді. Меншік/аумақтық сигналдар. Аумақ, азық-түлік немесе жұпты иелену немесе қорғау үшін қолданылатын сигналдар. Полигинозды кекірегендер (Anolis carolinensis) аумақты қорғағанда немесе жұпқа келгенде, аналарға қарағанда еркектер арасында үлкен қашықтықтан агрессия белгілерін көрсетеді. Ер адамдардың бір-бірінен алыстауға бейімделуіне себеп – әйелдерге қарағанда олардың көбею нәтижелері жоғары болуы деп саналады. Басқа жаққа бағытталған агрессия. Кейбір жануарлар қорқыныш сезімінен туындаған қоздырғыштарға жақын кез келген нәрсеге шабуыл жасайды. Азық-түлікпен байланысты сигналдар. Көптеген жануарлар жұбайына, баласына немесе әлеуметтік топтың басқа мүшелеріне азық көзіне бару үшін "азық шақыруларын" жасайды. Карл фон Фриш зерттеген бал араларының "би биі" азық-түлікпен байланысты ең күрделі сигналдардың бірі болып табылады. Ұрпақтағы немесе ұядағы балаларды жалбарудың жақсы белгілі мысалы – басқа әнші құстар. Жас қарғалар ескі қарғаларға жаңа немесе сынақтан өтпеген азыққа тап болғанда сигнал береді. Резус макактары басқа маймылдарға азық көзі туралы хабарлап, жазадан құтылу үшін азық шақыруларын жібереді. Көптеген әлеуметтік жәндіктер феромондарды бөліп, қоғамның басқа мүшелерін азық көзіне жетелеу үшін пайдаланады. Мысалы, құмырсқалар жерде феромондық із қалдырады, оған басқа құмырсқалар ілесіп, азық көзіне жетеді. Дабыл сигналдары. Дабыл сигналдары жыртқыш туралы хабарлайды. Бұл әлеуметтік топтың барлық мүшелеріне (кейде басқа түрлерге) тиісті жауап беруге мүмкіндік береді. Бұл жасырынған жерге жүгіруді, қозғалмай тұруды немесе шабуылға ұшырау қаупін азайту үшін топқа бірігуді қамтиды. Дабыл сигналдары әрқашан да дыбыстық бола бермейді. Қысылған құмырсқалар дабыл феромонын бөліп, одан артық құмырсқаларды шақырып, оларды шабуылға дайындауға жібереді. Мета-қарым-қатынас. Келесі сигналдардың мағынасын өзгертетін сигналдар. Мысалы, иттердегі "ойын беті" келесі агрессивті сигналдың ойын ұрысының бөлігі екенін, емес, нағыз агрессивті эпизод емесін көрсетеді.
Communication during contests Animal communication plays a vital role in determining the winner of contest over a resource. Many species have distinct signals that signal aggression or willingness to attack or signals to convey retreat during competitions over food, territories, or mates. Mating rituals Animals produce signals to attract the attention of a possible mate or to solidify pair bonds. These signals frequently involve the display of body parts or postures. For example, a gazelle will assume characteristic poses to initiate mating. Mating signals can also include the use of olfactory signals or mating calls unique to a species. Animals that form lasting pair bonds often have symmetrical displays that they make to each other. Famous examples are the mutual presentation of reeds by great crested grebes studied by Julian Huxley, the triumph displays shown by many species of geese and penguins on their nest sites, and the spectacular courtship displays by birds of paradise. "Copulation calls" in mammals can indicate a female's breeding status or attract other mates. Ownership/territorial Signals used to claim or defend a territory, food, or a mate. Polygynous lizards (Anolis carolinensis) will show greater signs of aggression from farther distances between males than between females when defending a territory or mate. It is believed that males have evolved to remain distant from each other due to higher reproductive consequences as opposed to females. Redirected aggression Some animals who are fearful of stimuli will attack anyone near them. Food related signals Many animals make "food calls" to attract a mate, offspring, or other members of a social group to a food source. Perhaps the most elaborate food related signal is the Waggle dance of honeybees studied by Karl von Frisch. One well known example of begging of offspring in a clutch or litter is altricial songbirds. Young ravens will signal to older ravens when they encounter new or untested food. Rhesus macaques will send food calls to inform other monkeys of a food source to avoid punishment. Pheromones are released by many social insects to lead the other members of the society to the food source. For example, ants leave a pheromone trail on the ground that can be followed by other ants to lead them to the food source. Alarm calls Alarm calls communicate the threat of a predator. This allows all members of a social group (and sometimes other species) to respond accordingly. This may include running for cover, becoming immobile, or gathering into a group to reduce the risk of attack. Alarm signals are not always vocalizations. Crushed ants will release an alarm pheromone to attract more ants and send them into an attack state. Meta communication Signals that will modify the meaning of subsequent signals. One example is the 'play face' in dogs which signals that a subsequent aggressive signal is part of a play fight rather than a serious aggressive episode.
Жануарлардың мінез-құлқын түсіндіру
Жоғарыда сипатталғандай, көптеген жануарлардың қимыл-қозғалыстары, дене күйі мен дыбыстары жақын маңдағы жануарларға белгілі бір мағынаны жеткізеді. Мұндай сигналдарды түсіндіруге қарағанда сипаттау оңайырақ көрінеді. Әсіресе үй жануарлары мен маймылдардың мінез-құлқын антропоморфизациялау, яғни жануарлардың іс-әрекеттерін адамдық тұрғыдан түсіндіруге құмартуға болады, бірақ бұл қате түсінікке салуы мүмкін; мысалы, маймылдың "күлімдеуі" көбінесе агрессияның белгісі болып табылады. Сонымен қатар, бір ғана қимыл контекстке байланысты әртүрлі мағына білдіруі мүмкін. Мысалы, үй итінің құйрығын қимылдатуы мен дене күйі 1872 жылы жарық көрген Чарльз Дарвиннің "Адам және жануарлардағы эмоциялардың білінуі" атты еңбегінде көрсетілгендей, көптеген мағыналарды жеткізу үшін түрліше қолданылуы мүмкін. Дарвиннің кейбір суреттері осы жерде келтірілген.
As described above, many animal gestures, postures, and sounds, convey meaning to nearby animals. These signals are often easier to describe than to interpret. It is tempting, especially with domesticated animals and apes, to anthropomorphize, that is, to interpret animal actions in human terms, but this can be quite misleading; for example, an ape's "smile" is often a sign of aggression. Also, the same gesture may have different meanings depending on context within which it occurs. For example, a domestic dog's tail wag and posture may be used in different ways to convey many meanings as illustrated in Charles Darwin's The Expression of the Emotions in Man and Animals published in 1872. Some of Darwin's illustrations are reproduced here.
Түрлер аралық байланыс
Жануарлардың көптеген қарым-қатынасы бір түр ішінде жүзеге асады, яғни, ол бір түрдің өкілдері арасында болады. Ал түрлер аралық қарым-қатынасқа келсек, ең қызықтысы – жыртқыш пен жемтіктің арасындағы қарым-қатынас.
Much animal communication is intraspecific, that is, it occurs between members of the same species. As for interspecific communication, that between predator and prey is of particular interest.
Жәндікті жыртқышқа айналдыру
Егер олжалы жануар қозғалса, дыбыс шығарып, діріл тудырса немесе иіс шығарып, жыртқышқа байқалатындай болса, ол жыртқышпен байланыс жасайды. Бұл жоғарыда берілген «байланыс» анықтамасына сәйкес келеді. Егер жыртқыш өзге жануарларға арналған хабарды ұғып алса, онда мұндай байланыс «ұғып алу» деп аталады. Дегенмен, кейбір олжа жануарлардың әрекеттері тікелей немесе болашақ жыртқыштарға бағытталған. Мысалы, ескерту түсі: зиян келтіре алатын былбырлауыштар сияқты түрлер көбінесе жарқын түсті болады, бұл жыртқыштың мінез-құлқын өзгертеді, ол инстинкт немесе тәжірибе арқылы мұндай жануарға шабуыл жасаудан қашып қалады. Мимикрияның кейбір түрлері де осы санатқа жатады: мысалы, гүлжанды шырыштар былбырлауыштардың түсіне боялған, тістесе алмаса да, былбырлауыштардан қашуға бейімді жыртқыштар гүлжанды шырыштарды қорғайды. Сондай-ақ, ескерту түсіне ұқсас әрекет ететін мінез-құлық өзгерістері де бар. Мысалы, қасқырлар мен койоттар сияқты иттілер тістерін ашып, ырылдап, агрессивті поза қабылдау арқылы қажет болған жағдайда шайқасатындарын көрсетеді, ал дауылды жыландар уытты екенін ескерту үшін өздерінің әйгілі дауыс шығаратын құйрықтарын пайдаланады. Кейде мінез-құлық өзгерісі мен ескерту түсі біріктіріледі, мысалы, кейбір қосмекенділердің денесі қоршаған ортамен үйлесу үшін боялған, бірақ ашық түсті қарны болады. Олар қауіпке тап болғанда қарнын көрсетеді, осылайша қандай да бір жолмен уытты екенін көрсетеді. Олжа мен жыртқыш арасындағы байланыстың тағы бір мысалы – қуғыннан сақтану сигналы. Бұл сигналдар, олжаның жыртқышқа қуғынның тиімсіз екенін көрсетеді, себебі олжа қашуға дайын. Қуғыннан сақтану сигналы сигнал берушіге де, қабылдаушыға да пайдалы: олжаның қашуға кеткен уақытын және күшін үнемдейді, ал жыртқыштың ұстауға мүмкіндік бермейтін қымбат қуғынға жұмсалуын болдырмайды. Мұндай сигналдар олжаның қашу қабілетін көрсете алады және фенотиптік жағдайды көрсетеді (сапалы жарнама), немесе олжаның жыртқышты байқағанын көрсетеді (түсінік жарнамасы).
If a prey animal moves, makes a noise or vibrations, or emits a smell in such a way that a predator can detect it, it is communicating with its predator. This is consistent with the definition of "communication" given above. This type of communication is known as interceptive eavesdropping if a predator intercepts a message intended for conspecifics. There are however, some actions of prey species are clearly directed to actual or potential predators. A good example is warning coloration: species such as wasps that are capable of harming potential predators are often brightly coloured, and this modifies the behavior of the predator, who either instinctively or as the result of experience will avoid attacking such an animal. Some forms of mimicry fall in the same category: for example hoverflies are coloured in the same way as wasps, and although they are unable to sting, the strong avoidance of wasps by predators gives the hoverfly some protection. There are also behavioural changes that act in a similar way to warning colouration. For example, canines such as wolves and coyotes may adopt an aggressive posture, such as growling with their teeth bared, to indicate they will fight if necessary, and rattlesnakes use their well known rattle to warn potential predators of their venomous bite. Sometimes, a behavioural change and warning colouration will be combined, as in certain species of amphibians which have most of their body coloured to blend with their surroundings, except for a brightly coloured belly. When confronted with a potential threat, they show their belly, indicating that they are poisonous in some way. Another example of prey to predator communication is the pursuit deterrent signal. Pursuit deterrent signals occur when prey indicates to a predator that pursuit would be unprofitable because the signaler is prepared to escape. Pursuit deterrent signals provide a benefit to both the signaler and receiver; they prevent the sender from wasting time and energy fleeing, and they prevent the receiver from investing in a costly pursuit that is unlikely to result in capture. Such signals can advertise prey's ability to escape, and reflect phenotypic condition (quality advertisement), or can advertise that the prey has detected the predator (perception advertisement).
Жыртқыштан олжаға
Әдетте, жыртқыштар өздерінің жеміске жеткен аң аулауын қиындататынын білген соң, жеміске байланысты байланысты азайтуға тырысады. Дегенмен, жыртқыш пен жеміс арасындағы байланыстың кейбір түрлері жемістің мінез-құлқын өзгертіп, оны ұстауды жеңілдетеді, яғни жыртқыш алдау арқылы. Жақсы белгілі мысал – аңшы балық, ол жемісі келіп тұрғанша күтетін күтпеген шабуыл жасаушы жыртқыш. Оның маңдайынан ет тәрізді, жарық шығаратын өскінді шығарады және оны аузының алдына серпіп қояды. Кішкентай балықтар осы жалған жемді ұстауға тырысып, аңшы балыққа оңай шалынбау үшін өзінің орнын өзгертеді. Алдау арқылы байланыстың тағы бір мысалы – секіріп жүретін бұрышқыштар (Myrmarachne) туысында кездеседі. Бұл бұрышқыштар көбінесе "көбелектерге ұқсайтын бұрышқыштар" деп аталады, себебі олар өздерінің алдыңғы аяқтарын ауада қозғап, көбелектердің мұрттарын имитациялайды.
Typically, predators attempt to reduce communication to prey as this will generally reduce the effectiveness of their hunting. However, some forms of predator to prey communication occur in ways that change the behavior of the prey and make their capture easier, i. e. deception by the predator. A well known example is the angler fish, an ambush predator which waits for its prey to come to it. It has a fleshy bioluminescent growth protruding from its forehead which it dangles in front of its jaws. Smaller fish attempt to take the lure, placing themselves in a better position for the angler fish to catch them. Another example of deceptive communication is observed in the genus of jumping spiders (Myrmarachne). These spiders are commonly referred to as "antmimicking spiders" because of the way they wave their front legs in the air to simulate antennae.
Адам/жануар
Адамдардың жануарлардың мінез-құлқын түсіндіруінің немесе оларға бұйрық беруінің әртүрлі жолдары түрлер аралық коммуникацияның анықтамасына сәйкес келеді. Адамның күтімінде немесе оқыту барысындағы жануарлардың коммуникациясын шебер түсіну өте маңызды. Винжгаарден жануарлармен байланыс құрудың бір жолы ретінде IIC-ті ұсынады. IIC пайдалы, себебі ол адамдар мен жануарларға өзара түсінуде икемділік береді. Мысалы, ауырсынуды көрсететін мінез-құлықты анықтау қажет. Шындығында, егер адам жақын арада шабуыл болатынын көрсететін сигналды тани алмаса, жануардың да, оны күтіп отырған адамның да өмірі қауіпте болуы мүмкін. Сондай-ақ, адам емес жануар түрлері адамдардың сигналдарын адамдардан өзгеше түсінуі мүмкін екенін ескеру керек. Мысалы, иттерде нұсқау көрсету командасы затқа емес, мекенге қатысты болады. 1990-жылдардың соңынан бері Шон Сенешал атты ғалым иттер мен жылқылардағы үйретілген, көрнекі, экспрессивті тілді дамытуда, зерттеуде және қолдануда. Осы жануарларға американдық қол тілі сияқты ымдау тілін үйрету арқылы, жануарлар өздеріне қажетті нәрсені алу үшін жаңа белгілерді өздігінен қолданатыны анықталды. Жануарлар тіліне қатысты жақындағы тәжірибелер адам мен жануардың коммуникациясын орнатуға жасалған ең күрделі әрекет болуы мүмкін, бірақ олардың жануарлардың табиғи коммуникациясына қатысы әлі белгісіз.
Various ways in which humans interpret the behavior of animals, or give commands to them, are consistent with the definition of interspecies communication. Skillful interpretation of animal communications may be critical to the welfare of animals that are being cared for or trained by humans. Winjngaarden suggests IIC as a way to communicate with animals. IIC is useful because it allows the flexibility of people and animals to essentially understand. For example, behavior indicating pain need to be recognized. Indeed, the survival of both the animal and its human caretaker may be at stake if, for example, a human fails to recognize a signal for imminent attack. It is also important to take into account that non human animal species may interpret the signals of humans differently than humans themselves. For instance, a pointing command refers to a location rather than an object in dogs. Since the late 90s, one scientist, Sean Senechal, has been developing, studying, and using the learned visible, expressive language in dogs and horses. By teaching these animals a gestural (human made) American Sign Language like language, the animals have been found to use the new signs on their own to get what they need. The recent experiments on animal language are perhaps the most sophisticated attempt yet to establish human/animal communication, though their relation to natural animal communication is uncertain.
Жануарлар мен адамдар арасындағы байланыс
Жануарлармен байланыс жасайтындар мен зерттеушілер жануарлардың дауыстарын және қарым-қатынас жолдарын анықтайды. Адамдар жануарлармен әртүрлі тәсілдермен байланысады. Адамдар көздері арқылы қарым-қатынас жасайды, ал иттер мұрындарымен иіс сезу арқылы. Адамдар жануарлардың көзқарасын және жауабын түсінуге тырысқанда қиындықтарға кезеседі. Жануарлар табиғаттың рухтарымен байланыс жасаудағы ұстаздар мен жол көрсетушілер ретінде қарастырылады. Адамдар жануарлармен мейірімділік арқылы тыңдайды және бөліседі, бұл жануарлардың адамдардан өзгеше ойлайтынын түсіну болып табылады.
Animal communicators and researchers filter animals voices and communication modes. People communicate with animals in different ways. People use their eyes to communicate whereas dogs communicate with their nose by smelling. People experience challenge's trying to understand animals perspectives and responses. Animals are looked at as teachers and guiders of communication with spirits of nature. Human's listen and share with animal's through communication of compassion this is an understanding that animal's think differently than humans.
Байланыс қателері
Белгілі бір жағдайлар туғанда жануарлар арасындағы байланыста қателіктер пайда болуы мүмкін. Мұндай жағдайларға екі жануардың арасындағы қашықтық, сондай-ақ "тыңдаушыға" берілетін сигналдың күрделілігі жатады. "Тыңдаушыға" хабардың қайдан келіп жатқаны әрқашан анық болмауы мүмкін, себебі "хабар беруші" оларды кейде жаңылыстырып, қателіктердің көбеюіне себеп болуы мүмкін.
There becomes possibility for error within communication between animals when certain circumstances apply. These circumstances could include distance between the two communicating subjects, as well as the complexity of the signal that is being communicated to the "listener" of the situation. It may not always be clear to the "listener" where the location of the communication is coming from, as the "singer" can sometimes deceive them and create more error.