Кіріспе
Гүлаб джамуны (сондай-ақ gulaab jamun деп те жазылады; немесе 'Роза жидесі') – Үндістан субконтинентінен шыққан тәтті кондитерлік өнім немесе десерт. Бұл Үндістан, Пәкістан, Непал, Мальдив аралдары мен Бангладеш, сондай-ақ Мьянмада танымал митайдың бір түрі. Ол Оңтүстік Азия тарихына ие халықтары көп елдерде де, мысалы Маврикий, Фиджи, Парсы шығанағы елдері, Малай түбегі, Ұлыбритания, Оңтүстік Африка және Кариб теңізі елдерінде – Ямайка, Тринидад және Тобаго, Гайана және Суринамда да кең таралған. Ол негізінен сүт қалдықтарынан жасалады, дәстүрлі түрде хоядан, яғни жұмсақ қамыр консистенциясына дейін қайнатылған сүттен дайындалады. Қазіргі рецепттерде хояның орнына кептірілген немесе құрғақ сүт қолданылады. Дәмділігін күшейту үшін оны көбінесе бадам мен кашүт сияқты кептірілген жаңғақтармен әсемдейді.
Gulab jamun (also spelled gulaab jamun; or 'Rose berry') is a sweet confectionary or dessert, originating in the Indian subcontinent and a type of mithai popular in India, Pakistan, Nepal, the Maldives and Bangladesh, as well as Myanmar. It is also common in nations with substantial populations of people with South Asian heritage, such as Mauritius, Fiji, Gulf states, the Malay Peninsula, Great Britain, South Africa, and the Caribbean countries of Jamaica, Trinidad and Tobago, Guyana, and Suriname. It is made mainly from milk solids, traditionally from khoya, which is milk reduced to the consistency of a soft dough. Modern recipes call for dried or powdered milk instead of khoya. It is often garnished with dried nuts, such as almonds and cashews, to enhance flavour.
Дайындық
Үндістан субконтинентінде сүт пен ірімшік қалдықтары сүттің суы буланып, тек сүт тұтқыны, яғни хоя қалғанша, төмен отта қыздырылып дайындалады. Бұл тұтқын ұнмен (майда) иленіп, одан кішкентай шарлар жасалып, майда немесе ашық майда (ghee) майында төмен температурада қуырылады. Содан кейін олар жасыл кардамон және раушан суы, кевра немесе сафран қосылған жеңіл қант сиробына малтығып қойылады. Ыстық гулаб жамун көбінесе ванильді мұзқаймақпен немесе кульфимен бірге беріледі.
Шығу тегі
Тағам тарихшысы Майкл Крондлдің айтуынша, 12 ғасырдағы «Манасолласа» кітабында шине сыры мен күріш ұнынан жасалған, жармаланған фриттер шарларының рецепті келтірілген, бірақ бұл рецептте раушан суы (гуляб) сиробы қолданылмаған. 13 ғасырлық араб десерті – «луқмат әл-қади» сыртқы түрімен гулаб джамунга ұқсас, алайда ол гулаб джамунға қарағанда мүлдем басқа қамырдан жасалған, бірақ раушан суымен хоштандырылған (гуляб) сиропқа малынған. Парсылық байланыс тек раушан суы сиробын қолдануда болуы мүмкін. Гулаб джамун ортағасырлық Үндістанда ислам дәуірінде пайда болды, парсылық және жергілікті әсерлер бірігіп, нәтижесінде гулаб джамунға айналды. «Гулаб» сөзі парсы тіліндегі «гүл» (gul) және «су» (āb) сөздерінен шыққан, ол раушан суымен хоштандырылған сиропты білдіреді, ал «жамун» немесе «жаман» – Сизигиум жамболан (Syzygium jambolanum) үшін қолданылатын хинди сөзі, бұл үнді жемісі, пішіні мен мөлшері қара шабалингі ұқсас. «Жамун» – қант сиропында қуырылған тәтті десе де болады.
Арнайы жағдайлар
Гүлаб жамунды көбінесе мерекелерде, туған күндерде немесе некелер, мұсылмандық Рамазан айты және Құрбан айты, индустардың Дивали және Ганеш-Чатурти сияқты маңызды тойларда жейді. Гүлаб жамунның түрлі-түрлі нұсқалары бар.
Үндістан
Гүлаб жамун сүт ұнтағында (хояда) қанттың болуына байланысты қоңыр-қызыл түске ие болады. Гулаб джамуның басқа түрлерінде қамырға қант қосылады, ал қуырылғаннан кейін қанттың қарамелизациясы оған қою, шамамен қара түс береді, бұл жағдайда ол кала джамун немесе "қара джамун" деп аталады. Қант сиробын (сәл) сұйылтылған клен сиробымен алмастыруға болады. Үйде жасалған гулаб джамун әдетте хоядан, ақ ұннан / тазартылған бидай ұнынан / бидай ұнынан (керек болмаса), разрыхлительден және ашытылған майдан (гхи) тұрады; қамыр иленіп, шарларға қалыптастырылып, терең майда қуырылып, қайнаған қант сиробына салынады. Бенгал тілінде Гулаб джамун Кало джам немесе Пантуа деп аталады, ол гулаб джамунға ұқсас және оны бенгалдық тағамның бір түрі деп санауға болады. Ледени, Пантуаның бір түрі, гулаб джамуның тағы бір нұсқасы болып табылады. Оны 1856-62 жылдары Үндістанның генерал-губернаторы Чарльз Каннингтің әйелі, леди Каннингтің сапары кезінде Бхим Чандра Наг ойлап тапқан. Жабалпур қаласының жанындағы Катанги "Журре Ка Расгулла" атымен танымал, ол соңғы 100 жылдан бері жергілікті дези гхиде дайындалып келеді. Бұл әдеттегі гулаб джамундардан бірнеше есе үлкен. Раджастханда гулаб джамун шарларын қант сиробына батырудың орнына, оларды дәмдеуіштер, жаңғақтар мен помидордан жасалған соуста пісіріп, танымал Гулаб джамун ки сабзи дайындайды. Батыс Мадхья-Прадеш және Малва аймақтарында Мава Бати гулаб джамуның жергілікті нұсқасы ретінде танымал. Ол гулаб джамундан мөлшері, ішкі құрамы және тәттілігі жағынан өзгеше. Мава бати әдетте қант сиробына батырылмайды және гулаб джамундан сәл ірі болады.
Бангладеш
Бангладеште пантуа елдің барлық жерінде дерлік қолжетімді, оны бенгалдық гұлаб жамунның бір түрі деп айтуға болады. Сонымен қатар, екі түрлі джамун кеңінен танымал: Голап джем (গোলাপ জাম) және Кало джем (কালো জাম).
Непал
Лалмохан (लालमोहन) аталатын тәтті непал тілінде белгілі және дерлік барлық тәтті дүкендерде кездеседі. Әдетте, Тихар, Дашайн сияқты мерекелерде оның сатылымы күрт артады.