Испанияның тұңғыш Конституциясы: Кадис Конституциясы
Spanish Constitution of 1812
Испанияның тұңғыш Конституциясы (1812 ж.): Кадис Конституциясы либерализмді қалыптастырды, ұлттық егемендік, баспасөз бостандығы, сайлау құқығын орнатты.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Испанияның алғашқы Конституциясы
First Constitution of Spain
Испания монархиясының саяси конституциясы (lang es), сондай-ақ Кадис конституциясы (lang es) және Ла Пепа деп те аталады, Испанияның алғашқы Конституциясы және әлем тарихындағы ең ерте жазылған конституциялардың бірі болды. Конституция 1812 жылғы 19 наурызда Кадис Кортесінде бекітілді, ол бүкіл елден және оның иеліктерінен, соның ішінде испан Америкасы мен Филиппиндерден келген делегаттарды қамтитын Испанияның алғашқы заң шығару органы болды. «Бұл 19 ғасырдың басында испан және испандық-американдық либерализмін анықтады». Рим католик дінін Испанияның ресми және жалғыз заңды діні деп жариялаудан басқа, конституция өз заманының ең либералды конституцияларының бірі болды: ол ұлттық егемендікті, биліктің бөлінуін, баспасөз бостандығын, еркін кәсіпкерлікті бекітті, корпоративтік жеңілдіктерді (фуэрос) жойды және парламенттік жүйемен конституциялық монархияны орнатты. Бұл кейбір ерекшеліктермен күрделі, жанама сайлау жүйесі арқылы жалпы еркек сайлау құқығын қамтамасыз еткен алғашқы конституциялардың бірі болды. Ол Испанияның Америка мен Филиппиндерге өкілдік етуге қатысты саяси құқықтарын кеңейтті, бұл американдықтар үшін маңызды қадам болды. 1814 жылы Фердинанд VII билікке оралғанда, ол Кортесті таратып, конституцияны күштен жойды, абсолюттік монархияны қайта орнатты. Конституция Триенио Либералы (1820–1823) кезінде және 1836–1837 жылдары, прогрессивтіктер 1837 жылғы Конституцияны дайындағанда қайта қолданылды. Ол Испания мен испан Америкасындағы кейінгі конституциялар үшін маңызды үлгі болды. Дегенмен, 1815 жылы Фердинанд VII Американы қайта басып алу үшін роялистік әскерлерді жіберген кезде жаңа әскери қақтығыстар толқыны басталды. Бұл дәуір көбінесе қайта жарату немесе қайта басып алу деп аталады. Алайда, бұл терминдердің арасындағы айырмашылықтарды қарастыру қажет. Қорытындылай айтқанда, бұл кезеңді испан билігін қайта жарату немесе аумақтарды қайта басып алу ретінде қарастыру керек пе деген мәселе талқыланып жатыр.
The Political Constitution of the Spanish Monarchy (lang es), also known as the Constitution of Cádiz (lang es) and as La Pepa, was the first Constitution of Spain and one of the earliest codified constitutions in world history. The Constitution was ratified on 19 March 1812 by the Cortes of Cádiz, the first Spanish legislature that included delegates from the entire nation and its possessions, including Spanish America and the Philippines. "It defined Spanish and Spanish American liberalism for the early 19th century." With the notable exception of proclaiming Roman Catholicism as the official and sole legal religion in Spain, the constitution was one of the most liberal of its time: it affirmed national sovereignty, separation of powers, freedom of the press, free enterprise, abolished corporate privileges (fueros), and established a constitutional monarchy with a parliamentary system. It was one of the first constitutions that allowed universal male suffrage, with some exceptions, through a complex indirect electoral system. It extended political rights for representation to Spanish America and the Philippines, a significant step for the demands of American born Spaniards. When King Ferdinand VII returned to power in 1814, he dissolved the Cortes and abrogated the constitution, re establishing absolute monarchy. The constitution was reinstated during the Trienio Liberal (1820–1823) and again in 1836–1837 while the Progressives prepared the Constitution of 1837. It was an important model for later constitutions in Spain and Spanish America. However, during the interim, in 1815, a fresh wave of military conflict unfolded as Ferdinand VII dispatched Royalist troops to reclaim control of the Americas. This era is commonly labeled as the restoration or the re conquest. Reflections on these terms, however, delve into differences between the two. All in all, being pondered whether this period should be viewed as a restoration of Spanish authority or a re conquest of territories.
Наполеондық саяси өзгерістер
1808 жылы Наполеон Испанияны басып алғанға дейін Фердинанд VII абсолюттік монарх ретінде билік етті. Наполеон Фердинандты, сондай-ақ оның әкесі Карл IV-нің құқықтарынан бас тартуға мәжбүр етті, сосын өзінің бауыры Жозеф Бонапартты Испания тағына отырғызды. Испанияның Жозеф I-іне заңдылық беру мақсатымен Наполеон өзі таңдаған делегаттардан тұратын Кортесті шақырды, олар Жозефті заңды монарх деп жариялады. Кортес француз үлгісіндегі Байон Конституциясын бекітті және 172 мүшеден тұратын Кортес шақыру туралы шешім қабылдады, олардың 62-сі испандық Америкадан болуы керек еді. Сонымен қатар, Америкада және Филиппинде туған испандардың бақылауында болатын испандық Америка және Филиппиндерді атау үшін Испания қолданған атаумен, Индия бөлімі бар Мемлекеттік кеңес құрылуы тиіс еді. Жозеф Бонапарттың билігін Кортес келісімі арқылы заңды етуге жасалған бұл ресми әрекеттерге қарамастан, оны Пиреней түбегіндегі испандар, испандық Америка және Филиппиндер қабылдамады. Бұл өте маңызды оқиға болды, себебі ол "Испания империясының құлауына әкелген процесті бастады. Мадридтегі Наполеон режимі екі мәселені шешуге мәжбүр болды: колониялардың өз іштеріндегі істерін жүргізудегі белгілі бір еркіндігі және империялық жиналыстарда өкілдік құқығы".
Until the Napoleonic invasion of Spain in 1808, Ferdinand VII ruled as an absolute monarch. Napoleon forced Ferdinand's abdication as well as the renunciation of his father Charles IV's rights, and then placed his brother Joseph Bonaparte on the throne of Spain. Seeking to create legitimacy for Joseph I of Spain, Napoleon called the Cortes, whose delegates he had selected, to proclaim Joseph as the legitimate monarch. The Cortes then approved the French style Bayonne Constitution and called for a Cortes with 172 members, of which 62 were to be from Spanish America. There was to be a Council of State with a section for The Indies, the name Spain persisted in using to designate Spanish American and the Philippines, which would be under the control of American born and Philippine born Spaniards. Despite these formal attempts to legitimize the rule of Joseph Bonaparte by gaining consent of the Cortes, it was rejected by Spaniards on the peninsula and Spanish America and the Philippines. It had great importance, since it "set off a process that led to the collapse of the Spanish empire. The Napoleonic regime in Madrid forced two issues: the relative freedom of the colonies to pursue their own affairs, and the rights to representation in imperial assemblies."
Кадис испандық Кортесі
Жарым аралдағы және теңіз артындағы испандар жаңа саяси жағдайға бейімделуге тырысқанда, олар үшін биліктің заңдылығына қатысты дағдарыс туды. Испанияның көптеген аймақтары заңды монархтың орнына билік жүргізу үшін хунталар құрды. Көптеген хунталарды үйлестіру үшін Жоғарғы Орталық Хунта құрылды. Наполеон испан империясының жаңаша құрылуына жол ашты. Оның көзқарасы испан колонияларының үлкен теңдік пен дербестікке ұмтылысын мойындады. Наполеонның билігін қабылдамаған испандар испан Америкасы мен Филиппинге империяға адал болу үшін саяси жеңілдіктер ұсынуға мәжбүр болды. Испания мен Америка және Филиппиннің теңізден тыс аймақтарынан делегаттармен жаңа Кортес шақырылды. Испандар уақытша испан үкіметін ұйымдастырып, Жоғарғы Орталық Хунтаны құрды және бүкіл империядағы испан провинцияларының өкілдерімен Кортес шақыру арқылы заңдылыққа берік талап етумен үкімет құруды көздеді. Хунта алғаш рет 1808 жылдың 25 қыркүйегінде Аранхуэсте, кейін Севильяда кездесіп, Кадиске шегінді. Кадис бекітілген порты болғандықтан Кортес үшін ең қауіпсіз орынға айналды. Француздардың шабуылы мен сары қызылшаның таралуына байланысты Жоғарғы Орталық Хунта Исла-де-Леонға көшіп, испан және британдық флоттарының көмегімен қамтамасыз етіліп, қорғалды, содан кейін өзін таратып, Кортес жиналғанға дейін регенттік билікке қалдырды. Кадис Кортесі француз әскерлерінің қоршауында Конституцияны қабылдады, алдымен Исла-де-Леонда (қазіргі Сан-Фернандо), содан кейін Кадис шығанағының Атлантика жағындағы ағыс сулармен бөлінген аралда және Кадис қаласының өзінде.
As Spaniards in the peninsula and overseas grappled with the new political reality, for them it created a crisis of legitimacy of rule. Many places in Spain created juntas to rule in the place of the legitimate monarch. A Supreme Central Junta was created to coordinate the multiplicity of juntas. Napoleon opened a new way for the Spanish Empire to be constituted. His vision acknowledged the aspirations of Spanish colonies for greater equality and autonomy. Spaniards rejecting Napoleon's rule meant they needed to offer political inducements for Spanish America and the Philippines to stay loyal to the empire. A new Cortes was called with delegates from Spain and the overseas components of the Spanish Empire in the Americas and the Philippines. The Spanish organized an interim Spanish government, the Supreme Central Junta and called for a Cortes to convene with representatives from all the Spanish provinces throughout the worldwide empire, in order to establish a government with a firm claim to legitimacy. The Junta first met on 25 September 1808 in Aranjuez and later in Seville, before retreating to Cádiz. Cádiz was the most secure place for the Cortes to take place, since it was a fortified port. Retreating before the advancing French and an outbreak of yellow fever, the Supreme Central Junta moved to Isla de León, where it could be supplied and defended with the help of the Spanish and British navies, and abolished itself, leaving a regency to rule until the Cortes could convene. The Cortes of Cádiz crafted and adopted the Constitution while besieged by French troops, first on Isla de León (now San Fernando), then an island separated from the mainland by a shallow waterway on the Atlantic side of the Bay of Cádiz, and within the small, strategically located city of Cádiz itself
1810 жылы Кадисте Кортес шақырылғанда, егер француздарды ығыстыру мүмкін болса, Испанияның саяси болашағы үшін екі мүмкіндік пайда болды. Біріншісі, әсіресе Гаспар Мельхор де Жовелланос ұсынған, абсолюттік Антигуа Режимін ("Ескі Режимді") қайта орнату еді; екіншісі – жазбаша Конституцияны қабылдау. Кортестің революциялық ниеті болған жоқ, өйткені Жоғарғы Орталық Хунта өзін заңды монархтың болмауына байланысты Испанияның заңды үкіметінің жалғасы деп санады. Жаңа Кортестің ашылуы 1810 жылдың 24 қыркүйегінде қазіргі Реал Театро де лас Кортес деп аталатын ғимаратта өтті. Ашылу рәсіміне азаматтық шеру, қасиетті мисса және регенттіктің президенті Педро Квеведо и Квинтана, Оренсе епискобы, қатысушылардан өз міндеттерін адалдықпен және тиімді орындауын сұрады. Дегенмен, француздарға қарсы тұрудың өзі патшалық биліктің доктринасынан белгілі бір дәрежеде ауытқуды білдірді: егер билік толығымен монархқа тиесілі болса, онда Карл мен Фердинандтың Наполеонге қолдау көрсетуі Жозеф Бонапартты Испанияның заңды билеушісі ететін еді. Кадисте жиналған өкілдер Испания элитасының көп бөлігінен гөрі либералдырақ болды және соғыс болмағанда Испанияда қабылдалуы мүмкін емес, одан да либералды құжат жасады. Кадисте консервативті көзқарастарды ұстанатындар аз болды және Францияда тұтқын болып отырған Фердинанд патшамен байланыс орнату мүмкін болмады. 1810–1812 жылдардағы Кортесте қаланы қорғап отырған британдықтардың жасырын қолдауына ие болған либералды депутаттар көпшілікті құрады, ал шіркеу мен дворяндық өкілдері азшылықты құрады. Либералдар заң алдындағы теңдік, орталықтандырылған үкімет, тиімді заманауи мемлекеттік қызмет, салық жүйесін реформалау, феодалдық артықшылықтарды келісім-шарт еркіндігімен алмастыру және меншік иесінің өз мүлкін қалағанынша пайдалану құқығын тануды қалады. Кортес жақын арада үш негізгі қағиданы бекітті: билік ұлтқа тиесілі, Фердинанд VII Испания патшасы ретінде заңды, депутаттардың қасиеттілігі. Осылайша саяси революцияға алғашқы қадамдар жасалды, өйткені Наполеонның араласуына дейін Испания Бурбондар мен олардың Габсбургтерден алған ізбасарларымен абсолюттік монархия ретінде басқарылды. Кортес либерализмде бірауыздан келіспегенімен, жаңа Конституция монархтың және католик шіркеуінің билігін айтарлықтай шектеді (дегенмен, католицизм мемлекеттік дін болып қалды).
When the Cortes convened in Cádiz in 1810, there appeared to be two possibilities for Spain's political future if the French could be driven out. The first, represented especially by Gaspar Melchor de Jovellanos, was the restoration of the absolutist Antiguo Régimen ("Old Regime"); the second was to adopt some sort of written constitution. The Cortes did not have revolutionary intentions, since the Supreme Central Junta saw itself simply as a continuation of the legitimate government of Spain in the absence of a monarch considered legitimate. The opening session of the new Cortes was held on 24 September 1810 in the building now known as the Real Teatro de las Cortes. The opening ceremonies included a civic procession, a mass, and a call by the president of the Regency, Pedro Quevedo y Quintana, the bishop of Ourense, for those present to fulfill their task loyally and efficiently. Still, the very act of resistance to the French involved a certain degree of deviation from the doctrine of royal sovereignty: if sovereignty resided entirely in the monarch, then Charles and Ferdinand's abdications in favor of Napoleon would have made Joseph Bonaparte the legitimate ruler of Spain. The representatives who gathered at Cádiz were far more liberal than the elite of Spain taken as a whole, and they produced a document far more liberal than might have been produced in Spain were it not for the war. Few of the most conservative voices were at Cádiz, and there was no effective communication with King Ferdinand, who was a virtual prisoner in France. In the Cortes of 1810–1812, liberal deputies, who had the implicit support of the British who were protecting the city, were in the majority and representatives of the Church and nobility constituted a minority. Liberals wanted equality before the law, a centralized government, an efficient modern civil service, a reform of the tax system, the replacement of feudal privileges by freedom of contract, and the recognition of the property owner's right to use his property as he saw fit. Three basic principles were soon ratified by the Cortes: that sovereignty resides in the nation, the legitimacy of Ferdinand VII as king of Spain, and the inviolability of the deputies. With this, the first steps towards a political revolution were taken, since prior to the Napoleonic intervention, Spain had been ruled as an absolute monarchy by the Bourbons and their Hapsburg predecessors. Although the Cortes was not unanimous in its liberalism, the new Constitution significantly reduced the power of the crown, and the Catholic Church (although Catholicism remained the state religion).
Шарттары
Жаңа конституцияның басты мақсаты патшалық биліктің еріксіз және сыбайлас жемқорлығының алдын алу болғандықтан, ол парламенттік бақылауға бағынатын министрлер арқылы басқарылатын шектеулі монархияны қарастырды. Ол үкіметтің үш тармағының құрылымын белгіледі: атқарушы, заң шығарушы және сот. Конституцияда 10 негізгі тарау немесе (Títulos) 384 бап бар. I тарау Испан ұлты мен испандықтар туралы (1-баптан 9-бапқа дейін). II тарау (12–26-баптар) – Испания аумағы, дін, үкімет және азаматтық құқықтары туралы. III тарау (27–167-баптар) Кортес – үкіметтің заң шығарушы органымен айналысты. IV тарау Король туралы (168–241-баптар) монархияның өкілеттіктерін және шектеулерін анықтады. V тарау Соттар және азаматтық және қылмыстық сот төрелігін жүргізу (242–308-баптар) заңдарды белгілі бір соттар қалай іске асыратындығына қатысты. VI тарау Провинциялардың және пуэблолардың ішкі басқаруы (309–323-баптар) провинциялық және жергілікті деңгейдегі басқару туралы мәліметтер келтіреді. VII тарау Қаржылық салымдар (338–355-баптар) салық салуға қатысты. VIII тарау Ұлттық әскери күштер (356–365-баптар) әскердің қалай жұмыс істейтінін нақтылады. IX тарау Халықтық білім беру (366–371-баптар) бастауыш мектептен бастап университет деңгейіне дейінгі бірыңғай мемлекеттік білім беруді, сондай-ақ сөз бостандығын (371-бап) талап етті. X тарау Конституцияны сақтау және оны өзгерту жолдары (366–384-баптар). Конституцияда құқықтар туралы заң болмады, бұл АҚШ Конституциясы алғаш ратификацияланған кезде де осылай болған. Азаматтардың құқықтары мен міндеттері Испания Конституциясының жекелеген баптарында қамтылған. Мүліктік талаптарға бағынбаған ерлердің сайлау құқығы жаңа парламентте саудагерлердің беделін арттырды, себебі шіркеу немесе аристократия үшін ерекше ережелер болған жоқ. Дәстүрлі меншік шектеулерін жою либералдарға олар қалаған еркін экономиканы сыйлады. 1830 жылға дейін сайлаушылардың сауаттылығы туралы талап болмағандықтан, қара халықтан шыққан ер адамдар сайлауға қатысуға мүмкіндік алды. Конституция империяның барлық бөлігі үшін, Иберия және теңіз артындағы аймақтар үшін жаңадан реформаланған және бірыңғай провинциялық үкіметтер мен муниципалитеттерге негізделген орталықтандырылған әкімшілік жүйені құрды, бұрынғы әртүрлі жергілікті үкіметтік құрылымдарды сақтаудың орнына. Конституция бойынша құрылған алғашқы провинциялық үкімет Гвадалахара кон Молина провинциясында болды. Оның делегациясы алғаш рет 1813 жылдың сәуір айында Ангита ауылында бас қосты, себебі астана Гвадалахарада әлі де шайқас жүріп жатқан.
As the principal aim of the new constitution was the prevention of arbitrary and corrupt royal rule, it provided for a limited monarchy, which governed through ministers subject to parliamentary control. It laid out the structure of the three branches of government: executive, legislative and judicial. The constitution has 384 articles in 10 major chapters or (Títulos). Chapter I was Of the Spanish Nation and Spaniards (articles 1–9). Chapter II (articles 12–26) was Of the Spanish Territory, Religion, Government and Rights of Citizenship. Chapter III (articles 27–167) dealt with the Cortes, the legislative branch of government. Chapter IV Of the King (articles 168–241) defined the powers of and the restrictions on the monarchy. Chapter V Of the Tribunals, and Administration of Civil and Criminal Justice (articles 242–308) concerned how laws would be administered by specific courts. Chapter VI Of the Internal Government of Provinces and of the Pueblos (articles 309–323) lays out governance at the provincial and local level. Chapter VII Of the Financial Contributions (articles 338–355) dealt with taxation. Chapter VIII Of the National Military Force (articles 356–365) specified how the military would operate. Chapter IX Of Public Education (articles 366–371) called for uniform public education from primary schools through university, as well as freedom of expression (article 371). Chapter X Of the Observance of the Constitution and the Way to Proceed to Amend it (articles 366–384). The constitution had no bill of rights, which had been the case of the Constitution of the United States when it was first ratified. Rights and obligations of citizens were embedded in individual articles of the Spanish Constitution. Male suffrage, which was not determined by property qualifications, favoured the position of the commercial class in the new parliament since there was no special provision for the Church or the nobility. Repeal of traditional property restrictions gave liberals the freer economy that they wanted. There was no provision for literacy of voters until 1830, which allowed men in the popular groups access to suffrage. The constitution set up a centralized administrative system for the whole empire, in both Iberia and overseas components, based on newly reformed and uniform provincial governments and municipalities, rather than maintaining some form of the varied historical local governmental structures. The first provincial government created under the Constitution was in the province of Guadalajara con Molina. Its deputation first met in the village of Anguita in April 1813, since the capital Guadalajara was the site of ongoing fighting.
Испания азаматтығын алу
Конституцияны әзірлеу кезінде ең көп талқыланған мәселелердің бірі – әлемдегі Испания иеліктеріндегі жергілікті және аралас нәсілді халықтың мәртебесі болды. Теңізден тыс провинциялардың көпшілігі өкілдік құрамына енді, әсіресе халық саны көп аймақтар. Жаңа Испанияның вице-корольдігі мен Перудің вице-корольдігі, сондай-ақ Орталық Америка, испандық Кариб теңізіндегі аралдар, Флорида, Чили, Жоғарғы Перу және Филиппиннен де өкілдер келді. Барлығы 303 өкіл болды, олардың 37-сі теңізден тыс аумақтарда туған. Бірақ олардың бірнешеуі Кадис қаласында американдық босқындар сайлаған уақытша орынбасарлар [suplentes] еді: жетісі Жаңа Испаниядан, екеуі Орталық Америкадан, бесеуі Перуден, екеуі Чилиден, үшеуі Рио-де-ла-Платадан, үшеуі Жаңа Гранададан және үшеуі Венесуэладан, біреуі Санто-Домингодан, екеуі Кубадан, біреуі Пуэрто-Рикодан және екеуі Филиппинден. Теңізден тыс өкілдердің көпшілігі криолло болғанымен, олардың көпшілігі Испания империясының барлық жергілікті, аралас нәсілді және еркін қара халықтарына сайлау құқығын беруді қалаған, бұл болашақ Кортестерде теңізден тыс аумақтарға көпшілік мүмкіндігін берер еді. Жарым арал Испаниясынан келген өкілдердің көпшілігі осы ұсыныстарға қарсы болды, себебі олар жарым аралдан емес халықтың ықпалын шектеуді көздеді. Сол кездегі ең жақсы есептеулерге сәйкес, континенттік Испанияда 10-11 миллионға жуық адам тұрды, ал теңізден тыс провинцияларда шамамен 15-16 миллион адам өмір сүрді. Кортес ақырында ұлттылық пен азаматтықты (дауыс беру құқығы барлар) ажыратуды бекітті. Конституция екі жарты шарда да Испания монархиясына тиесілі аумақтардың тума тұрғындарына испан азаматтығын берді. 1812 жылғы Конституция Американың жергілікті халықтарын испан азаматтығына қосты, бірақ Американың афроамерикандық халықтарының кез келген кастасы үшін азаматтық алу құлдарды қоспағанда, натурализация арқылы мүмкін болды. Испания азаматы деп Испания аумағында туылған, натурализацияланған немесе он жылдан астам уақыт тұрақты түрде тұратын барлық адамдар есептелді. Конституцияның 1-бабында: «Испания ұлты – екі жарты шардағы испандардың бірлестігі» делінген. Дауыс беру құқығы Испаниядан немесе Испания империясының аумақтарынан шыққан испан азаматтарына берілді. Бұл жағдай Испанияның жағалауындағы ғана емес, сонымен қатар оның теңіздегі иеліктеріндегі адамдардың құқықтық мәртебесін өзгертті. Соңғы жағдайда, тек испандық тегі бар адамдар ғана емес, сонымен қатар жергілікті халықтар да абсолюттік монархтың поддандыларынан ұлттық егемендік принципіне негізделген ұлттың азаматтарына айналды. Сонымен қатар, Конституция еркін қара және мулаттардың азаматтық құқықтарын мойындады, бірақ оларға автоматты түрде азаматтық беруден бас тартты. Одан әрі, олардың санын белгілі бір провинцияның Кортеске қанша өкіл жіберуі тиіс екенін анықтау үшін есепке алынбады. Бұл теңізден тыс аумақтардағы тізімнен шамамен алты миллион адамды шығарып тастады. Бұл шараның бір бөлігі америкалық және аралдық өкілдердің санын болашақ Кортестерде теңестіру үшін жарым аралдық өкілдердің стратегиясы болды, бірақ ол саяси билікті шектеулі топтың ішінде ұстағысы келген консервативті криолло өкілдерінің мүдделеріне де қызмет етті. Жарым аралдық өкілдердің көпшілігі, көптеген теңізден тыс өкілдер тарапынан қолдау тапқан федерализм идеяларына көңіл бөлмеді, бұл Америка мен Азия аумақтарына көбірек өзін-өзі басқару құқығын беруге бағытталған еді. Сондықтан, жарым арал тұрғындарының көпшілігі абсолютистердің орталықтандырылған үкіметке бейімділігін бөлісті. Конституцияда теңізден тыс аумақтарға қатысты тағы бір аспект, Фердинанд VII-нің пікірінше, ұнамайтын көптеген нәрселердің бірі – аумақтарды провинцияларға айналдыру арқылы патшаның үлкен экономикалық ресурстан айырылуы болды. Ескі тәртіп кезінде Испанияның теңізден тыс иеліктерінен түскен салықтар тікелей патша қазынасына түсетін. 1812 жылғы Конституцияға сәйкес, ол мемлекеттік әкімшілік аппаратына бағытталатын еді.
Among the most debated questions during the drafting of the constitution was the status of the native and mixed race populations in Spain's possessions around the world. Most of the overseas provinces were represented, especially the most populous regions. Both the Viceroyalty of New Spain and the Viceroyalty of Peru had deputies present, as did Central America, the islands of the Spanish Caribbean, Florida, Chile, Upper Peru and the Philippines. The total number of representatives was 303, of which 37 were born in overseas territories although several of them were temporary substitute deputies [suplentes] elected by American refugees in the city of Cádiz: seven from New Spain, two from Central America, five from Peru, two from Chile, three from the Río de la Plata, three from New Granada, and three from Venezuela, one from Santo Domingo, two from Cuba, one from Puerto Rico and two from the Philippines. Although most of the overseas representatives were Criollos, the majority wanted to extend suffrage to all indigenous, mixed race and free black people of the Spanish Empire, which would have granted the overseas territories a majority in the future Cortes. The majority of representatives from peninsular Spain opposed those proposals as they wished to limit the weight of non peninsulares. According to the best estimates of the time, continental Spain had an estimated population of between 10 and 11 million, and the overseas provinces had a combined population of around 15 to 16 million. The Cortes ultimately approved a distinction between nationality and citizenship (that is, those with the right to vote). The Constitution gave Spanish citizenship to natives of the territories that had belonged to the Spanish monarchy in both hemispheres. The Constitution of 1812 included Indigenous peoples of the Americas to Spanish citizenship, but the acquisition of citizenship for any casta of Afro American peoples of the Americas was through naturalization excluding slaves. Spanish nationals were defined as all people born, naturalized or permanently residing for more than ten years in Spanish territories. Article 1 of the Constitution read: "The Spanish nation is the collectivity of the Spaniards of both hemispheres." Voting rights were granted to Spanish nationals whose ancestry originated from Spain or the territories of the Spanish Empire. That had the effect of changing the legal status of the people not only in Peninsular Spain but also in Spanish possessions overseas. In the latter case, not only people of Spanish ancestry but also indigenous peoples as well were transformed from the subjects of an absolute monarch to the citizens of a nation rooted in the doctrine of national, rather than royal, sovereignty. At the same time, the Constitution recognized the civil rights of free blacks and mulatos but explicitly denied them automatic citizenship. Furthermore, they were not to be counted for the purposes of establishing the number of representatives a given province was to send to the Cortes. That had the effect of removing an estimated six million people from the rolls in the overseas territories. In part, that arrangement was a strategy by the peninsular deputies to achieve equality in the number of American and peninsular deputies in the future Cortes, but it also served the interests of conservative Criollo representatives, who wished to keep political power within a limited group of people. The peninsular deputies, for the most part, were also not inclined towards ideas of federalism promoted by many of the overseas deputies, which would have granted greater self rule to the American and Asian territories. Most of the peninsulares, therefore, shared the absolutists' inclination towards centralized government. Another aspect of the treatment of the overseas territories in the constitution, one of the many that would prove not to be to the taste of Ferdinand VII, that by converting the territories to provinces, the king was deprived of a great economic resource. Under the Antiguo Régimen, the taxes from Spain's overseas possessions went directly to the royal treasury. Under the Constitution of 1812, it would go to the state administrative apparatus.
Аюнтиментос
1812 жылғы Конституцияның испан Америкасының жаңадан құрылып келе жатқан мемлекеттеріне тигізген әсері өте айқын болды. Мексикалық Мигель Рамос Ариспе, Чилилік Хоакин Фернандес де Лейва, Перулік Висенте Моралес Дуарес және Эквадорлық Хосе Мехиа Лекерика, сондай-ақ испандық американдық республикаларды құруға үлкен үлес қоскан басқа да маңызды тұлғалар Кадисте белсенді қатысты. Конституцияның бір тармағы (310-бап) 1000 адамнан асатын әрбір елді мекен үшін жергілікті басқару органы (аюнтамьенто) құруды көздеді. Бұл шара институтты элитаның бақылауынан шығарып, сайлау арқылы халық өкілдігіне айналдыру мақсатында жасалды. Сайлаулар тікелей емес, байлар мен қоғамдағы беделді адамдарға көбірек мүмкіндік берді. Бұл ұсыныс Рамос Ариспеге тиесілі еді. Бұл Пиреней түбегінде де, Америкада да мұрагерлік аристократияның есебінен буржуазияның ықпалын күшейтті, әсіресе криолдар үшін тиімді болды, себебі олар аюнтамьентоларда басымдыққа ие болды. Кускодағы жергілікті элиталар аюнтамьентода басқаруға қатысу мүмкіндігін қуана қарсы алды. Олар Конституцияның көшірмелерін таратып, провинциялық кеңеспен және кафедралық бөліммен одақтасты, олардың барлығы креолдардың ықпалында болды, соның салдарынан Пиреней түбегінде туған бюрократтарға қарсы күресті. Конституция сонымен қатар Пиреней түбегінде де, теңіз арқылы да федерализмді жасырын түрде енгізді: жергілікті және провинциялық деңгейде сайланған органдардың пікірлері орталық үкіметтің пікірлерімен әрдайым сәйкес келе бермейтін.
The impact of the 1812 Constitution on the emerging states of Spanish America was quite direct. Miguel Ramos Arizpe of Mexico, Joaquín Fernández de Leiva of Chile, Vicente Morales Duárez of Peru and José Mejía Lequerica of Ecuador, among other significant figures in founding Spanish American republics, were active participants at Cádiz. One provision of the Constitution (article 310) provided for the creation of a local government (an ayuntamiento) for every settlement of over 1,000 people. The provision was designed to transform the institution from one controlled by elites to representative institutions through elections. Elections were indirect, favouring the wealthy and socially prominent. The proposal came from Ramos Arizpe. That benefited the bourgeoisie at the expense of the hereditary aristocracy both on the Peninsula and in the Americas, where it was particularly to the advantage of the Criollos since they came to dominate the ayuntamientos. In Cuzco, the local elites welcomed the opportunity to participate in governance on the ayuntamiento. They distributed copies of the Constitution, allied with the provincial deputation and the cathedral chapter, all dominated by creoles, to oppose peninsular born bureaucrats. The Constitution also brought in a certain measure of federalism through the back door, both on the peninsula and overseas: elected bodies at the local and provincial level might not always be in lockstep with the central government.
Жарлық шығару
Конституцияға 1812 жылы наурыз айында қол қойылды, бірақ ол империяның барлық аймақтарында бірден жарияланбады. Жаңа Испанияда вице-король Франсиско Хавьер Венегас 1812 жылы 19 қыркүйекте Конституцияны жариялауға рұқсат берді. Перуде, тағы бір маңызды вице-корольдікте, вице-король Хосе Фернандо Абаскаль 1812 жылы 1 қазанда Конституцияны жариялады. Венегас вице-корольдік қызметін бастағаннан кейін бірден, бірнеше күн бұрын басталған Мигель Идальго и Костильяның бас көтерген көтерілісімен күресуге мәжбүр болды. Тәжірибесіз Венегас екі маңызды мәселені бір уақытта шешуге тырысты: көтеріліс және Конституция бойынша жаңа үкімет жүйесін енгізу. Абаскаль сайлау процесін және баспасөзді бақылауда ұстады (371-бап), Конституцияның оның еркіндігін қамтамасыз ету талаптарына қарамастан. Конституция 1813 жылдың 18 шілдесіне дейін Китода жарияланбады.
The Constitution was signed in March 1812, but it was not promulgated immediately throughout the empire. In New Spain, Viceroy Francisco Javier Venegas allowed the Constitution to be published on 19 September 1812. In Peru, the other major viceroyalty, Viceroy José Fernando Abascal had the Constitution published on 1 October 1812. Venegas had to deal immediately upon taking up his post as viceroy the massive uprising of Father Miguel Hidalgo y Costilla that had broken out days earlier. The inexperienced Venegas scrambled to handle two major simultaneous crises of power: a rebellion and the promulgation of a new system of government under the Constitution. Abascal was able to control the electoral process and control of the press (article 371) despite the provisions of the Constitution mandating its freedom. The constitution was not promulgated in Quito until 18 July 1813.
Жою және қалпына келтіру
1814 жылы наурыз айында одақтас державалар Фердинанд VII-ді қалпына келтірген кезде, ол Испания үкіметінің осы жаңа жарғысын қабылдауға немесе қабылдамауға қатысты шешімін қабылдады ма, жоқ па, белгісіз. Ол бастапқыда конституцияны сақтауға уәде берді, бірақ көптеген қалаларда абсолюттік монарх ретінде құрметпен қарсы алған халық көптеп жиналды, олардың көбі орталық алаңдарды Конституция алаңы деп атаған табельдерді қиратты. Кортестің 69 депутаты «Парсылар манифесі» деп аталған манифестке қол қойып, абсолютизмді қайта орнатуға шақырды. Бірнеше апта ішінде консерваторлардың ықпалымен және Рим-католик шіркеуінің жоғары лауазымды тұлғаларының қолдауымен, ол 4 мамырда конституцияны жойды және 10 мамырда көптеген либералдық көшбасшыларды тұтқынға алды, бұл әрекеттерін өзінің қатысуысыз және келісімінсіз жиналған Кортес қабылдаған заңсыз конституцияны жоққа шығарумен негіздеді. Осылайша ол Бурбон әулетінің қағидасын бекітті, яғни егеменді билік тек оның тұлғасында ғана шоғырланған. Фердинандтың абсолюттік билеуі дәстүрлі билік иелерін – дінбасыларын, аристократтарды және 1808 жылға дейін қызмет атқарғандарды марапаттады, бірақ Испанияда конституциялық монархияны көргісі келген либералдарды немесе француз басқыншыларына қарсы соғысқа жетекшілік еткен, бірақ соғысқа дейінгі үкімет құрамына кірмегендерді емес. Бұл наразылық Фердинандтың билікке қайта оралғаннан кейінгі бес жыл ішінде Конституцияны қайта орнатуға жасалған бірнеше сәтсіз әрекеттерге әкелді. Соңында 1820 жылдың 1 қаңтарында Рафаэль дель Риего, Антонио Кирога және басқа офицерлер Андалусияда Конституцияны қолдануды талап етіп, әскери офицерлердің бүліктерін бастады. Бұл қозғалыс Испанияның солтүстік қалалары мен провинцияларынан қолдау тапты және 7 наурызға қарай король Конституцияны қайта орнатуға мәжбүр болды. Келесі екі жылда басқа еуропалық монархиялар либералдардың жетістігінен алаңдады және 1822 жылы Верона конгресінде Фердинанд VII-ді қолдау үшін Испанияға француздық роялистік күштерін кіргізуге келісім берді. 1823 жылдың тамызында Трокадеро шайқасы Фердинандты Кортестің бақылауынан босатқаннан кейін, ол либералдар мен конституционалистерге қатыгездікпен шабуыл жасады. Фердинанд 1833 жылы қайтыс болғаннан кейін Конституция 1836 және 1837 жылдары қысқа мерзімге қайта қолданысқа енді, ал 1837 жылғы Конституция әзірленді. 1812 жылдан бері Испанияда барлығы жеті конституция болды, ал қазіргі конституция 1978 жылдан бері қолданыста.
When Ferdinand VII was restored in March 1814 by the Allied Powers, it is not clear whether he immediately made up his mind as to whether to accept or reject this new charter of Spanish government. He first promised to uphold the constitution, but was repeatedly met in numerous towns by crowds who welcomed him as an absolute monarch, often smashing the markers that had renamed their central plazas as Plaza of the Constitution. Sixty nine deputies of the Cortes signed the so called Manifiesto de los Persas ("Manifesto of the Persians") encouraging him to restore absolutism. Within a matter of weeks, encouraged by conservatives and backed by the Roman Catholic Church hierarchy, he abolished the constitution on 4 May and arrested many liberal leaders on 10 May, justifying his actions as the repudiation of an unlawful constitution made by a Cortes assembled in his absence and without his consent. Thus he came back to assert the Bourbon doctrine that the sovereign authority resided in his person only. Ferdinand's absolutist rule rewarded the traditional holders of power—prelates, nobles and those who held office before 1808—but not liberals, who wished to see a constitutional monarchy in Spain, or many who led the war effort against the French but had not been part of the pre war government. This discontent resulted in several unsuccessful attempts to restore the Constitution in the five years after Ferdinand's restoration. Finally on 1 January 1820 Rafael del Riego, Antonio Quiroga and other officers initiated a mutiny of army officers in Andalusia demanding the implementation of the Constitution. The movement found support among the northern cities and provinces of Spain, and by 7 March the king had restored the Constitution. Over the next two years, the other European monarchies became alarmed at the liberals' success and at the Congress of Verona in 1822 approved the intervention of royalist French forces in Spain to support Ferdinand VII. After the Battle of Trocadero liberated Ferdinand from control by the Cortes in August 1823, he turned on the liberals and constitutionalists with fury. After Ferdinand's death in 1833, the Constitution was in force again briefly in 1836 and 1837, while the Constitution of 1837 was being drafted. Since 1812, Spain has had a total of seven constitutions; the current one has been in force since 1978.
Мұра
Кадис Кортесі 1812 жылғы 19 наурызда Кадисте жарияланған алғашқы жазбаша испан конституциясын қабылдады және ол Испаниядағы либерализмнің негізін қалаушы құжат саналады. Бұл әлем бойынша классикалық немесе консервативті либерализмнің алғашқы үлгілерінің бірі. Ол француз революциясының бір бөлігін қабылдамаған либерализмнің «қасиетті кодексі» деп аталды. XIX ғасырдың басында ол Жерорта теңізі мен Латын Америкасы елдерінің бірнеше либералды конституцияларының үлгісі болды. Ол 1814 жылғы Норвегия Конституциясының, 1822 жылғы Португалия Конституциясының және 1824 жылғы Мексика Конституциясының негізі болды, сондай-ақ 1820 және 1821 жылдардағы көтерілісі кезінде Карбонарилер оны аз өзгерістермен Италияның әртүрлі штаттарында қолданды. 1821 жылы Мексикадағы Игуала жоспары Кадис конституциясына жауап ретінде қабылданды. Аугустин де Итербиде Испания үкіметінің либералды бағытқа бұруына наразы болды және бұрынғы жағдайға оралуды қалады. Игуала жоспары Рим католик шіркеуінің билеуін азайтудың орнына арттырды, сонымен қатар Испанияның ханзадасын билік үшін келуге шақырды.
The Cortes of Cádiz produced the first written Spanish constitution, promulgated in Cádiz on 19 March 1812, and is regarded as the founding document of liberalism in Spain. It is one of the first examples of classical liberalism or conservative liberalism worldwide. It came to be called the "sacred code" of the branch of liberalism that rejected a part of the French Revolution. During the early nineteenth century it served as a model for liberal constitutions of several Mediterranean and Latin American nations. It served as the model for the Norwegian Constitution of 1814, the Portuguese Constitution of 1822 and the Mexican one of 1824, and was implemented with minor modifications in various Italian states by the Carbonari during their revolt of 1820 and 1821. The Plan de Iguala in Mexico in 1821 was a reaction to the Cadiz Constitution. Augustin de Iterbide did not like how the Spanish government was becoming more liberal; instead he wanted things to go back to the way they were. The Plan de Iguala increases the power of the Roman Catholic Church instead of decreasing it, and also called on the prince of Spain to come and rule over them.
Негізгі дереккөздер
Испания монархиясының саяси конституциясы. "Miguel de Cervantes" виртуалды кітапханасының онлайн нұсқасы, бұл Коббетттің саяси тіркелімінде жарияланған толық емес аударманың бастапқы нұсқасы, 16-том (шілде-желтоқсан 1814 ж.).
The Political Constitution of the Spanish Monarchy. Biblioteca Virtual "Miguel de Cervantes" on line version of a partial translation originally published in Cobbett's Political Register, Vol. 16 (July–December 1814).