Кіріспе

Сандық деректерді ұсыну форматы

Сабақ және жапырақ диаграммасы немесе сабақ және жапырақ графигі – сандық деректерді графикалық форматта көрсетуге арналған құрал, гистограммаға ұқсас, бұл таралудың пішінін көруге көмектеседі. Олар 1900 жылдардың басында Артур Боулидің жұмысынан пайда болды және зерттеу деректерін талдаудағы пайдалы құралдар болып табылады. 1980 жылдары Джон Тукидің 1977 жылы жарық көрген зерттеу деректерін талдау туралы кітабынан кейін сабақ және жапырақ диаграммалары кеңінен қолданыла бастады. Сол жылдардағы осы құралдың танымалдығы, олардың графиканы оңай жасауға мүмкіндік берген моноширінді (тең кеңдіктегі) шрифттерді пайдалануымен байланысты. Қазіргі заманғы компьютерлердің графикалық қабілеттерінің артуы осы әдістердің сирек қолданылуына әкелді. Бұл диаграмма Octave және R бағдарламаларында іске асырылған.

Сабақ және жапырақ диаграммасы стеллограмма деп те аталады, бірақ соңғы термин көбінесе басқа типтегі диаграмманы білдіреді. Жасырағырақ сабақ диаграммасы y мәндерінің матрицасын ортақ x осіне түсіруді, ортақ x мәнін тік сызықпен, ал жеке y мәндерін сызықтағы белгілермен көрсетуді білдіруі мүмкін. Гистограммалардан айырмашылығы, сабақ және жапырақ диаграммалары бастапқы деректерді кем дегенде екі маңызды таңбаға дейін сақтайды және деректерді ретке келтіреді, соның арқасында деректерге негізделген қорытындылар жасау және параметрлік емес статистиканы қолдану оңайлатылады.

Қолданылуы

Сабақ және жапырақ дисплейі деректердің салыстырмалы тығыздығы мен пішінін көрсетуге көмектеседі, оқырманға таралудың жылдам шолуын ұсынады. Олар (көбінесе) бастапқы сандық деректерді, көбінесе толыққанды сақтайды. Сонымен қатар, олар ерекше жағдайларды анықтауға және моданы табуға пайдалы. Дегенмен, сабақ және жапырақ дисплейі орташа мөлшердегі деректер жиынтығы үшін ғана тиімді (шамамен 15–150 дерек нүктесі). Өте аз деректер жиынтығы болған жағдайда сабақ және жапырақ дисплейінің пайдасы шамалы болуы мүмкін, себебі таралудың нақты қасиеттерін анықтау үшін жеткілікті дерек нүктелері қажет. Мұндай деректер үшін нүктелік диаграмма жақсырақ нұсқа болуы мүмкін. Ал өте көп деректер жиынтығы болса, сабақ және жапырақ дисплейі тым қаулы келеді, өйткені әрбір дерек нүктесі сандық түрде көрсетілуі тиіс. Деректердің көлемі артқан сайын қорап тәрізді диаграмма немесе гистограмма қолдануға көбірек лайықты болуы мүмкін.