Кіріспе

Ұрықты амнион қоршаған сұйықтық Амниотты сұйықтық – жүкті амниотты жануардың амнион қапшығындағы қорғаныш сұйықтық. Бұл сұйықтық өсіп келе жатқан ұрықтың қорғаныш ортасы ретінде қызмет етеді, сонымен қатар ана мен ұрық арасындағы қоректік заттардың, судың және биохимиялық өнімдердің алмасуына көмектеседі. Адамдарда бұл сұйықтық көбінесе су немесе сулар (лат. liquor amnii) деп аталады.

Даму

Амниотиялық сұйықтық жүктілік қапшығы қалыптасқаннан бастап болады. Амниотиялық сұйықтық амниотиялық қапшықта орналасқан. Ол аналық плазмадан түзіледі және осмостық және гидростатикалық күштер арқылы ұрықтық қабықшадан өтеді. Шамамен 16-шы аптада ұрықтың бүйректері жұмыс істеуді бастағанда, ұрықтың зәрi де сұйықтық құрамына қосылады. Жүктіліктің 22-ден 25-ке дейінгі апталарында ұрықтың терісі кератиндеуге ұшырайды. Бұл процесс шамамен 25-ші аптада аяқталады.

Мазмұны

Алғашында, амниотикалық сұйықтық негізінен электролиттері бар судан тұрады, бірақ шамамен 12-14 аптаға қарай сұйықтықта ақуыздар, көмірсулар, липидтер мен фосфолипидтер, мочевина, сондай-ақ коллагендер мен гликозаминогликандарды қоса, жасушадан тыс матрицаның (ЖММ) құрамына кіретін компоненттер, оның ішінде гиалурон қышқылы мен хондроитин сульфаты да болады, бәрі де ұрықтың өсуіне жәрдемдеседі.

Көлем

Амниотиялық сұйықтың көлемі ұрықтың өсуімен байланысты өзгереді. 10-дан 20-шы аптаға дейін ол шамамен көбейеді. Шамамен 10-11-ші аптада ұрықтың тыныс алуы және жұтуы сұйықтық мөлшерін аздап кемітеді. Тері кератинизациясы аяқталған 25-ші аптаға дейін не зәр айдау, не жұту сұйықтық мөлшерінің өзгеруіне елеулі үлес қоспайды; содан кейін сұйықтық пен ұрықтың өсуі арасындағы байланыс тоқтатылады. 28-ші жүктілік аптасында ол белгілі бір деңгейге жетеді. 42 аптада сұйықтық мөлшері шамамен азаяды.

Қабықтардың жарылуы

Амнион жарылғанда алдыңғы сулар босатылады. Бұл көбінесе "судың келуі" деп аталады. Егер бұл толғақ кезінде мерзімі келгенде болса, онда "мембрананың спонтанды жарылуы" деп аталады. Дегенмен, егер жарылу толғақтан бұрын мерзімі келгенде болса, онда ол "толғақ алдындағы мембрананың жарылуы" деп аталады. Мембрананың мерзімінен бұрын жарылуы "мерзімінен бұрынғы мембрананың жарылуы" деп аталады. Артқы сулардың көп бөлігі бала туғанға дейін жатырда қалады. Егер амнион өздігінен жарылмаса, сұйықтықты босату үшін амниондық қапты қолмен жарып, жасанды мембрананы жару (ЖМЖ) жасауға болады.

Функция

Жұтылған амниотикалық сұйықтық (дамудың кейінгі кезеңдерінде) зәрді құрайды және меконийдің қалыптасуына көмектеседі. Амниотикалық сұйықтық дамитын ұрықты ананың қарнына соққы тиюінен қорғайды, ұрықтың оңай қозғалуын қамтамасыз етеді және бұлшықет-сүйек жүйесінің дамуын ынталандырады. Ұрық жұтқан амниотикалық сұйықтық асқазан-ішек жолының қалыптасуына септігін тигізеді. Сонымен қатар, ол ұрықты механикалық сілкіністер мен соққылардан қорғайды. Жатыр ішіндегі сұйықтыққа толы амнион қабында дамитын ұрық тыныс алу үшін өкпе емес, плацента арқылы газ алмасады. Ұрықтың тыныс алу қозғалысы (FBM) ұрықтың оттегімен қамтамасыз етілуіне қатыспаса да, өкпенің өсуі мен дамуында, тыныс алу бұлшық еттерінің қалыптасуында және нейрондық реттелуде маңызды рөл атқарады. FBM көп жағынан туғаннан кейінгі тыныс алудан өзгеше реттеледі, бұл жатыр ішіндегі ерекше ортаның нәтижесі. Туған кезде, үздіксіз туғаннан кейінгі тыныс алуға көшу температураның төмендеуімен, өкпелердің газдармен толуымен, Геринг-Брюер рефлексінің белсенділігімен және афферентті O2 химиорецепторларының тыныс алу мотонейрондарымен және ояну орталықтарымен функционалды байланысын қамтиды.

Жинақ

Амниоталық сұйықтық анадан амниоцентез процедурасы арқылы алынады, онда ұзын ине ультрадыбыс бақылауымен, ұрыққа зиян келтірмеу үшін құрсақ арқылы амниоталық қапқа енгізіледі. Амниоцентез – қауіпсіз процедура, жүктіліктің жоғалу қаупі 1500-де 1-ден 700-де 1-ге дейін. Амниоцентез диагностикалық генетикалық ақпарат алу, жатыр ішіндегі инфекцияны бағалау немесе сирек жағдайларда, ерте босану қажет болғанда, ұрықтың өкпесінің жетілуін анықтау үшін жасалады. Қажет болған жағдайда, ұрықтың дамуының 16-дан 42-ші аптасына дейін сұйықтық жиналады. Алып тасталатын сұйықтықтың мөлшері процедураның себебіне және сұйықтықпен жүргізілетін тексерулерге байланысты.

Талдау

Амниотик сұйықтықты талдау нәрестенің генетикалық денсаулығының көптеген аспектілерін, сондай-ақ ұрықтың жасын және тірі қалу мүмкіндігін анықтауға көмектеседі. Өйткені сұйықтықта ұрықтың жасын және өкпесінің жетілуін бағау үшін қолданылатын метаболизм қалдықтары мен қосылыстар бар, бірақ амниотик сұйықтығында ұрықтың жасушалары да бар, оларды генетикалық ақауларға тексеруге болады. Амниотик сұйықтықтың pH көрсеткіші қалыпты жағдайда 7,0-тен 7,5-ке дейін болады. Жүктілік кезінде мөлдір қынаптық шығарылым байқалғанда, қынаптың pH көрсеткіші әдетте қышқыл (pH 3,8–4,5) болғандықтан, 4,5-тен жоғары pH көрсеткіші ұрық қапшығының жарылуына күдік тудырады. Амниотик сұйықтығымен жүргізілетін негізгі тесттердің бірі – L/S қатынасы (лецитин/сфингомиелин) тесті. Бұл тест ұрықтың өкпесінің жетілу деңгейін анықтау үшін қолданылады. Лецитин де, сфингомиелин де өкпедегі беттік керілісті төмендетуге көмектесетін заттар, олар ұрық жетіле келе көбейеді, бірақ 33 аптадан кейін сфингомиелин деңгейі салыстырмалы түрде тұрақты болып қалады. L/S қатынасы 2:1 немесе одан жоғары болса, ұрықтың қауіпсіз босануға дайын екенін және өкпесінің қалыпты жұмыс істейтінін көрсетеді.

Амниотиялық сұйықтықпен байланысты асқынулар

Амниотик сұйықтықтың жеткіліксіз болуы олигогидрамнион деп аталады. Шамалы жағдайларда, бұл ана мен балаға проблема тудыруы мүмкін. Оларға аяқ-қолдың қысылуы, аяқ-қолдың деформациясы, сондай-ақ өмірге қауіпті гипоплазиялық өкпелер жатады. Поттер синдромы – амниотик сұйықтықтың жеткіліксіздігімен байланысты белгілердің жиынтығы. Әрбір жүктілік кезінде акушер-гинеколог немесе акушерлік көмекші науқастың қосымша биіктігін өлшегіш таспамен өлшеуі керек. Ұрықтың дұрыс өсуін және амниотик сұйықтығының көлемінің артуын қадағалау үшін қосымша биіктікті өлшеу және дұрыс тіркеу маңызды. Акушер-гинеколог немесе акушерлік көмекші пациентке ультрадыбыс тексеруін де жүзеге асыруы керек – бұл процедура ұрықтың дұрыс өсуін және амниотик сұйықтығының дамуын көрсетеді. Олигогидрамнион инфекция, бүйрек дисфункциясы немесе ақаулар (өйткені кешкі амниотик сұйықтығының көп бөлігі зәрден тұрады), хориондық қабықшадан үлгі алу (CVS) және мерзімінен бұрынғы жарылу (PPROM) сияқты жағдайлардың салдары болуы мүмкін. Олигогидрамнионды кейде төсек режимімен, ауызша және тамыр арқылы сұйықтық беру, антибиотиктер, стероидтар және амниоинфузия арқылы емдеуге болады. Олигогидрамнионға қарама-қарсы полигидрамнион, яғни амнион қуысында амниотик сұйықтығының артық көлемі. Амниотик сұйықтық эмболиясы – сирек кездесетін, бірақ ана мен бала үшін көбінесе өлімге әкелетін жағдай.

Медициналық қолдану

Ол көздің сыртындағы кейбір хирургиялық операцияларда қолданылуда. Сонымен қатар, кейбір ортопедиялық аурулар бойынша зерттеулер жүріп жатыр.

Стенциалдық зерттеулер

Соңғы зерттеулер амниотикалық сұйықтықта көптеген дің жасушалары бар екенін көрсетіп тұр. Бұл амниотикалық дің жасушалары көпбағытты және әртүрлі тіндерге дифференциалдануға қабілетті, бұл болашақта адамдарда қолдануға пайдалы болуы мүмкін. Кейбір зерттеушілер амниотикалық сұйықтықтың да ұрықтық емес дің жасушаларының мол көзі екенін анықтады. Бұл жасушалар ми, бауыр және сүйек сияқты түрлі жасуша түрлеріне айналу қабілетін көрсетті. Амниотикалық сұйықтықтан алынған дің жасушаларын жеке дің жасуша банктерінде сақтауға болады.