Кіріспе
Кеміргіштердің түрі
Егін жинаушы тышқан (Micromys minutus) – Еуропа мен Азияға тән кішкентай кеміргіш. Ол көбінесе бидай және сұлы сияқты дәнді дақылдардың егістік алқаптарында, қамыс арасында және ұзын шөптер мен тік қоршаулар сияқты биік өсімдіктерде кездеседі. Оның қызғылт қоңыр түстес жүні, астыңғы жағы ақ, ал құйрығы жалаңаш және өте икемді, оны көтерілу үшін пайдаланады. Бұл Еуропадағы ең кішкентай кеміргіш; ересегінің салмағы шамамен 5 граммға жетеді. Ол негізінен тұқымдар мен жәндіктермен қоректенеді, сондай-ақ нектар мен жемістерді де жейді. Ұялары – жерден жоғары сабақтарға бекітілген, шөптен мұқият тоқылған шар тәрізді құрылыстар.
Сипаттама
Орақшы тышқанның денесі 7-8 см-ге дейін, ал құйрығы 6-7 см-ге дейін жетеді; салмағы 1,5-2,5 грамм, шамамен үй тышқанының (Mus musculus) салмағының жартысы. Оның көздері мен құлақтары салыстырмалы түрде үлкен. Мұрны кішкентай, қысқа, қырлы мұрттары бар, ал жүні қалың және жұмсақ, қыста жаздағыдан біршама қалың. Дененің жоғарғы бөлігі қоңыр, кейде сары немесе қызыл түсті; астыңғы бөлігі ақтан крем түсіне дейін болады. Оның тұтқалы құйрығы көбінесе екі түсті және ұшында жұнсыз. Тышқанның кең аяқтары шығуға арнайы бейімделген, ішінен қарама-қарсы, үлкен сыртқы саусағы бар, ол әрбір артқы аяғымен және құйрығымен сабақтарды ұстауға мүмкіндік береді.
Жапониядағы орақшы тышқандар құрғақ шөптерден жерге жақын қыстау үшін ұя жасайды, бұл олардың қыста да, жылы мезгілде де өсімдік жамылғысын қажет ететінін көрсетеді. Ұя салу кезеңдерінің ұлғаюын және тышқанның қоректік заттарға деген қажеттілігін теңестіру үшін көпжылдық және біржылдық шөптердің араласуы бар жайылымдар қажет. Мекеңдік орындарды таңдау аймақтағы шөптесін және батпақты жерлердің құрылымындағы айырмашылықтардың нәтижесі болуы мүмкін.
Мінез-құлық
Егін жинаушы тышқандардың лактация кезеңі 15-16 күнге созылады. Олар өмірінің көп бөлігін ұзын шөптерде және қамыс, құрақ, арықтар, дәнді және бұршақ дақылдары сияқты басқа өсімдіктерде өткізеді. Олардың құйрығының арқасында шөп арасында өте шеберлікпен көтеріле алады. Олар жапырақтар мен сабақтарды аяқтарымен және құйрықтарымен ұстап, қолдарын басқа да істерге босатады. Бұл істерге күтім жасау және тамақтану кіреді. Егін жинаушы тышқанның құйрығы көтерілу кезінде қосымша мүше ретінде қызмет етеді. Лактация кезеңінде балалары алғаш рет ұядан шыққанда тік бағанға көтерілуге қабілетті болады. 3-7 күнде қолдарын ұстауға, ал 6-9 күнде тамақ ұстауға үйренеді. 6-11 күн аралығында төрт аяқты позданы қабылдайды, 10-11 күндері құйрығымен ұстап, 10-12 күндері өздігінен тік тұрады. Егін жинаушы тышқандарда дененің күйін түзеу реакциясы ертерек дамиды, бірақ оны меңгеру үшін бала тышқандардың басқа дағдыларына қарағанда көбірек уақыт керек. Олар емшек сүтінен айырған кезде көлденең бағытта көтеріле алмайды, бұл көлденең көтерілудің тік көтерілудей маңызды еместігін көрсетеді.
Жыртқыш жануарлар
Олардың жыртқыштарына үй мысықтары, балықшыл бүркіттер, қора құйрықтары, ұзын құлақты түйгін, кішкентай түйгін және қызылқарлығаштар жатады. Таныс еркектермен жұптасуға бейімделу жиі кездеседі, себебі таныстық – көптеген жалғыз өмір сүретін жануарларда сапаның белгісі ретінде қарастырылады. Егін жинаушы тышқандарының жалғыз өмір сүретіні айтылады, сондай-ақ аналықтары бейтаныс еркектерге қарағанда таныс еркектерді артық көреді. Еркектер мен аналықтардың дене мөлшері арасында айырмашылық жоқ, сондықтан аналықтардың үстемдік ететіні саналады. Аналықтар еркектің иісіне қызығушылық танытпайды. Аналықтар жыныстық қозбалы кезеңде таныс еркектермен көбірек уақыт өткізеді және салмағы ауыр еркекті таңдайды. Жыныстық белсенділік тоқтаған кезде аналықтар бейтаныс еркектермен көбірек уақыт өткізеді. Ресейде егін жинаушы тышқандары қараша және желтоқсан айларында астық қоймаларында, гречиха мен басқа да астық дақылдарында көбейеді.
Қорғау
Жапонияда орақ тышқандарының өмір сүру ортасына байланысты, егін шаруашылығы, пестицидтердің қолданылуы, егіс айналымы, мекендеу ортасының жойылуы, фрагментациясы және батпақты жерлердің кептірілуі сияқты адамның қызметінен туындаған бірқатар қауіптер төндіреді. Бұл елдегі шабындықтардың ауданы қарқынды түрде азайып, олардың фрагментациясы да күшейіп барады. Содан кейін 1990-жылдардың соңында Ұлттық орақ тышқандарына арналған зерттеу жүргізілді. Осы зерттеулер орақ тышқандарының ұяларының саны азайып бара жатқанын көрсетті, оларға қолайлы мекендеу ортасының 85% енді қолжетімді емес. 2019 жылдан бастап орақ тышқаны 1981 жылғы Жабайы табиғат және ауылдық жерлер туралы заңмен және Ұлыбританияның 2010 жылдан кейінгі Биологиялық әртүрлілік аясындағы іске асыру жоспарымен қорғалады.