Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Солтүстік Американың оңтүстік-батысында өсетін өсімдік түрі
Species of plant in southwestern North America
Datura wrightii, көбінесе киелі датура деп аталады, — Соланасеялар тұқымдасына жататын, уытты, көп жылдық өсімдік және әшекей гүлі. Бұл түр АҚШ-тың оңтүстік-батысы мен Мексиканың солтүстік-батысының жергілікті өсімдігі. Психоактивті алкалоидтардың болуына байланысты кейде галлюциноген ретінде қолданылады. D. wrightii антихолинергиялық деліриант ретінде жіктеледі.
Datura wrightii, commonly known as sacred datura, is a poisonous perennial plant species and ornamental flower of the family Solanaceae native to the Southwestern United States and northwestern Mexico. It is sometimes used as a hallucinogen due to its psychoactive alkaloids. D. wrightii is classified as an anticholinergic deliriant.
Сипаттама
Бұл биіктігі 30 см-ден 1,5 м-ге дейін жететін күшті көп жылдық шөптесін өсімдік. Жапырақтары кең, негізінде дөңгелек, үшкірлене түсіп, көбінесе толқынды жиектері болады. Гүлдері – ең көзге түсетін ерекшелік, олар тәтті хош иісті, ұзынша келген ақ түтікшелер, кейде қызғылт реңді, әсіресе жиегінде. Жиектің бойында бес тар ұш жапырақша симметриялық түрде орналасқан. Өсімдіктер көбінесе жерге жақын өсіп, толық тікелей күн сәулесі түсетін, ашық ортада (тазаланған жол жиегінде) жайылады. D. wrightii сәуірден қазанға дейін гүлдейді. және NSW Key.
It is a vigorous herbaceous perennial that grows 30 cm to 1.5 m tall and wide. The leaves are broad and rounded at the base, tapering to a point, often with wavy margins. The flowers are the most striking feature, being sweetly fragrant white trumpets up to long, sometimes tinted purple, especially at the margin. Five narrow points are spaced symmetrically around the rim. The plants often can be seen as a ground vine in habit, growing close to the ground and spreading in a very exposed environment with full direct sunlight (cleared roadside). D. wrightii, blooms from April through October. and NSW Key
Таралуы және мекендейтін ортасы
Датура Райт Мексиканың солтүстігінде және АҚШ-тың оңтүстік-батысындағы штаттарда, шығыс Вашингтонға дейін, ашық/бұзылған жерлерде және жақсы су өткізетін (құмды) топырақты жолдар бойында өседі. Басқа датура түрлерінен өзгеше, осы түрдің тамырлары ең қуатты және алкалоидтарға толы бөлігі саналады.
Datura wrightii is found in northern Mexico and the adjoining southwestern U. S. states, as far north as Eastern Washington, in open / disturbed land and along roadsides with well drained (sandy) soils. Unlike other types of datura, the roots are considered the most potent and alkaloid rich part of this species.
Дәрілік
Зуни халқының арасында ұнтақталған түбірін ауыртпалықты жеңілдету үшін және хирургиялық операциялар кезінде есірткі ретінде қолданады. Олар жараларды жазылуын жеделдету үшін түбір мен гүлдің ұнынан жасалған балаусаны жағады. Зунилер Датураны пациенттерді есінен айырып, сынық сүйектерді қою үшін пайдаланған.
Among the Zuni people, the powdered root is given as an anesthetic and a narcotic for surgery. They also apply a poultice of root and flower meal applied to wounds to promote healing. The Zuni used Datura as a way to render patients unconscious while broken bones were set.
Діни
Оңтүстік Калифорнияда түрлі толоаче (датура) негізіндегі діндер пайда болған. Датура райтти кейбір жергілікті американдықтар үшін қасиетті саналады және чумаш, тонгва және басқа тайпалар оны рәсімдер мен өмірлік жолға қадамы басқандағы салттарда қолданған. Чумаш тайпасында, бала 8 жасқа келгенде, анасы оған момойтан жасалған дайындық берген. Бұл баланың рухани жақтан жетілуіне көмектесу үшін, еркекке айналуға қажетті рухани күшін дамытуға бағытталған рухани сынақ болуы керек еді. Барлық балалар тірі қалған жоқ.
Southern California has been the site of various toloache (datura) based religions. Datura wrightii is sacred to some Native Americans and has been used in ceremonies and rites of passage by Chumash, Tongva, and others. Among the Chumash, when a boy was 8 years old, his mother gave him a preparation of momoy to drink. This was supposed to be a spiritual challenge to the boy to help him develop the spiritual well being required to become a man. Not all of the boys survived.
Көңіл көтеру
Датура виргитиді демалыс мақсаттарында галлюцинацияларды тудыру үшін де қолданылған. Өсімдік материалдарын ішке қабылдау Датура страмониумға ұқсас есту және көру галлюцинацияларын тудыруы мүмкін, ал активті қосылыстар тұқымдық қапшықтар мен тамырларда жинақталған; концентрация үлгілер арасында кеңінен өзгеріп, әсер етуі баяу болады. Бұл дозаны анықтауды қиындатады және әлдеқашан қауіпті жағымсыз әсерлері бар материалды қолдануға қосымша тәуекел қосады. Скополамин – негізгі активті молекула; ол атропинмен туыс, ұқсас, көбінесе антихолинергиялық әрекет етеді. Әсерлеріне ауыздың құрғауы, гипертермия, шектен тыс терлеу, терлеудің азаюы, әлсіздік, ұйқышылдық, алаңдау, шаршаңқылық, иллюзиялар, көру қабілетінің өзгеруі, сананың шатасуы, психоз және антероградты амнезия, сондай-ақ жоғарыда аталған галлюцинациялар мен сезімталдық бұрмаланулары жатады. Бұл қосылыстар сонымен қатар терең мидриазды тудырады және көздің жылдам қозғалыстарын (сакадаларын) басады, нәтижесінде көру қабілетінің айтарлықтай нашарлауына, көбінесе функционалдық соқырлыққа дейін әкеледі. Бұл бірнеше күнге дейін, азайған дәрежеде жалғасуы мүмкін. Бірлескен әсер пайдаланушыда үрей тудыруы мүмкін, бұл көру қабілетінен уақытша айырылған адам үшін ерекше қауіпті жағдай; пайдаланушылар ауыр жарақат алуға бейім. Скополамин галлюциногендік дозаларда тыныс алуды басаңдатады. Анестезия (ауруханада) және Датураны бірге қолдану көбінесе тыныс алудың басаңсуынан өлімге әкеледі. 2014 жылы мұндай картина 44 миллион долларға сатылды, бұл әйел суретшінің туындысы үшін рекордтық баға. О'Киффтің Нью-Мексико шөліндегі тұрғын үйін ескере отырып, ол "батыс" джимсон шөбін көрген болуы мүмкін. Өсімдік Хантер С. Томпсонның 1971 жылғы "Лас-Вегастағы қорқыныш пен жеккөрушілік: Американдық арманның жүрегіне жасалған қатал саяхат" романының құрамына кіреді. Кітаптың 2-бөлімінің 5-тарауында доктор Гонзо кейіпкері джимсон шөбінен алған тәжірибесін былайша баяндайды: "Өткен Рождествода біреу маған толық джимсон шөбін сыйлады – тамыры екі фунт салмақта болуы керек еді; бір жылға жететіндей, бірақ мен оның бәрін жиырма минут ішінде жеп қойдым. Бақытыма орай, мен оның көп бөлігін қайтарып жібердім. Бірақ соған қарамастан, мен үш күнге соқыр болып қалдым. Мен тіпті жүре де алмай қалдым! Менің бүкіл денеме балауыз құйылғандай болды. Мен соншалықты жағдайда болдым, олар мені ферма үйіне арбамен жеткізді, мен сөйлесуге тырыстым деді, бірақ мен еңіреп сөйледім". Доктор Гонзо сол кезде Калифорния штатының Лос-Анджелесінде тұрғандықтан, бұл кездесу де "батыс джимсонвид" түрімен болған болуы мүмкін. Бұл Datura innoxia да болуы мүмкін, бірақ автор қаза болғандықтан, оның қайсысын ойлағанын білу мүмкін емес.
Datura wrightii has also been used to induce hallucination for recreational purposes. Internal use of the plant material can induce auditory and visual hallucinations similar to those of Datura stramonium, with the active compounds being concentrated in the seed capsules and roots; concentrations vary widely between samples, and onset is slow. This makes dosage estimation difficult and adds further risk to the administration of material that already has potentially lethal side effects. Scopolamine is the primary active molecule; it is related to atropine, with a similar, largely anticholinergic activity. Effects may include dry mouth, hyperthermia, profuse sweating, decreased sweating, impairment, drowsiness, restlessness, lethargy, illusions, changes in visual perception, delirium, psychosis and anterograde amnesia along with the afore mentioned hallucinations and sensory distortions. These compounds also induce a profound mydriasis and suppress eye saccades, resulting in considerable degradation of visual acuity, often to the point of functional blindness. This may persist, to a reduced degree, for days. The combined effect may result in a panic state in the user, a particularly dangerous situation in someone temporarily deprived of useful vision; users are prone to serious accidental injury. Scopolamine induces respiratory depression at hallucinogenic doses. The combination of anesthesia (in the hospital) and Datura is usually fatal due to combined respiratory depression. In 2014 one such painting sold for $44 million, a record price for a female artist's work. Given the location of O'Keeffe's residence in the New Mexico desert, it is likely that she saw 'western' jimson weed. The plant is an element of Hunter S. Thompson's 1971 roman à clef novel, Fear and Loathing in Las Vegas: A Savage Journey to the Heart of the American Dream. In part 2, chapter 5 of the book, a jimsonweed experience is recounted by the character Dr. Gonzo as described here: "Last Christmas somebody gave me a whole Jimson weed – the root must have weighed two pounds; enough for a year – but I ate the whole goddamn thing in about twenty minutes Luckily, I vomited most of it right back up. But even so, I went blind for three days. Christ I couldn't even walk! My whole body turned to wax. I was such a mess that they had to haul me back to the ranch house in a wheelbarrow they said I was trying to talk, but I sounded like a raccoon." Due to the fact that Dr. Gonzo presumably lived in Los Angeles, California during this time, this encounter was likely also with the "western jimsonweed" species as well. It could have also been Datura innoxia, but since the author has passed, we may never know which he intended.