Кіріспе

5-ші ғасырдың басындағы Бургундияның жартылай аңыз патшасы Гундахариус немесе Гундахар (437 жылы қайтыс болды), Гунтер немесе Гуннар деген аңыз есімдерімен көбірек танымал, 5-ші ғасырдың басындағы Бургундияның тарихи патшасы. Гундахар өз халқымен Рейн өзенінен Рим Галлиясына өтіп кеткеннен кейін көп ұзамай билік құрғаны куәландырылған. Ол сәтсіз римдік узурпатор Жовиннің науқандарына қатысты, кейін жеңіліске ұшырағаннан соң, Римнің одақтасы ретінде Рейн өзенінің сол жағалауына қоныстанды. 436 жылы Гундахар өзінің патшалығынан Рим провинциясы Бельгия Примаға шабуыл жасады. Ол римдік генерал Флавий Этийден жеңілді, ол келесі жылы гунн жалдамалыларының көмегімен Гундахардың патшалығын жойды, нәтижесінде Гундахар қайтыс болды. Тарихи Гундахардың өлімі германдық батырлық аңыздағы дәстүрдің бастауы болды, онда аңыздағы Гунтер Аттиланың (Етцель/Атли) сарайында өліммен кездесті. Кейіпкер басқа аңыздармен де байланысты: ең танымалдары – Зигфрид/Сигурд және Брунхильд, сондай-ақ Сигурдтің өлтірілуіне қатысы бар. Ол Вальтер Аквитаниялық аңызында да қарсылас ретінде көрінеді. Гунтердің осы басқа аңыздарға қатысы, онда ол екінші немесе қарсы рөлде ойнайды, кейінірек пайда болған деп есептеледі. Гунтердің бургундтардың жойылуы туралы әңгімедегі маңызы да уақыт өте келе азайды. Гунтер латын, орта және жоғарғы неміс, көне норвег және көне ағылшын мәтіндерінде, сондай-ақ Скандинавиядан алынған түрлі бейнелеулерде аңыз кейіпкері ретінде кездеседі. Ең маңыздысы, ол неміс Нибелунген әнінде, ортағасырлық латын Валтарийінде және көне норвегтік поэзиялық Эдда мен Велсунга сагасында рөл атқарады. Ол Рихард Вагнердің ортағасырлық Сигурд аңыздарына негізделген опералық «Саз циклында» да маңызды рөл атқарады.

Этимология

Гунтер есімінің бірінші бөлігі протогерман тілінен шыққан *gunþ, яғни соғыс немесе қақтығыс мағынасын береді. Екінші бөлігі – протогерман тілінде *hari, яғни әскер дегенді білдіреді. Тарихи Гундахардың есімі бастапқы дереккөздерде латын тілінде Гундахариус немесе Гундихариус, ал грек тілінде Γυντιάριος (Gyntiarios) деп тіркелген. Орта ғасырлық латын тіліндегі аңыз кейіпкерінің аты Гунтариус, ал аңглосаксон тілінде Гудхере, көне скандинав тілінде Гуннарр, орта биік неміс тілінде Гунтер деп аталады.

Тарихи Гундахар

Гундахар – Бургундияның тарихи жазбаларда айтылған алғашқы патшасы. Ол жеке билік еткен, әлде бауырларымен бірге билік еткені белгісіз; Тебалық Олимпиодор оған берген φύλαρχος (филархос) атағы, ол жалғыз билеуші емес екенін көрсетеді. Аквитаниялық Просперде ол rex (патша) деп танылады. Бургундиялықтардың көпшілігі 406/407 жылдары көптеген басқа герман тайпаларымен бірге Рейн өзенін кесіп өтті. Олардың патшасы Гундахар 411 жылы Алан патшасы Гоармен бірігіп, Рейннің төменгі ағысындағы Германия Инфериор провинциясында Жовинды жаңа император деп жариялағандығы туралы алғашқы мәліметтер бар. Ол Жовиннің Оңтүстік Галлиядағы жорықтарына қатысқандығы да расталған. 413 жылы Жовин жеңілгеннен кейін, римдік магистр милитум Констанций бургундтарды Рейннің сол жағына римдік foederati ретінде орналастырды. Кейінгі батырлық дәстүрге сүйене отырып, көптеген ғалымдар олардың қоныстанған жерін Вормс маңында деп санайды, бірақ кейбір ғалымдар басқа жерлерді де ұсынады. 430 жылдары бургундтар ғұндардың күшті қысымына тап болды; мұндай жағдайға жауап ретінде Гундахар 435 жылы Трир маңында орналасқан Рим провинциясы Бельгия Примаға шабуыл жасады. Бургундиялықтарды римдік генерал Флавий Этий жеңіп, Гундахар мен оның халқының патшалығына құқығын растады. Алайда, келесі жылы (436) Этий хунн салдатымен бірге Бургундия патшалығына шабуыл жасап, оны қиратты. Аквитаниялық Проспердің мәлімдемесіне сәйкес, Гундахар және оның халқының көп бөлігі Этийдің шабуылында қаза тапты. Этий Бургундия патшалығының қирауынан аман қалғандарды Жоғарғы Ронадағы Савойяға қоныстандырды. Гундахар мен оның құлдырауы туралы естелік осы аман қалғандармен қатар, көрші герман тайпаларының куәгерлері арқылы сақталған болуы мүмкін. V ғасырдың соңы – VI ғасырдың басында Бургундия патшасы Гундобадтың Бургундияның жаңа патшалығында жазылған Лекс Бургундион, төрт ескі бургундиялық патшаны атайды: Гибика, Гундомар, Гисллахарий және Гундахар. Алайда, бұл құжатта патшалардың арасындағы туыстық байланыс туралы ешқандай ақпарат жоқ. Батырлық дәстүрде Гибика (Gibeche/Gjúki) Гундахардың әкесі ретінде, ал Гундомар (Guthorm/Gernot) және Гисллахарий (Giselher) оның бауырлары және бірге билегендері ретінде бейнеленеді.

Вальдер

Шамамен 1000 жылға жатқан бөлшек-бөлшек көне ағылшын поэмасы «Вальдере» (Аквитаниялық Вальтер туралы әңгіменің көне ағылшынша куәлігі, континенттік дәстүрлер бойынша Валтарийді қараңыз), онда Гудхер (Гунтер) Вальдерге (Валтер) шабуыл жасауға дайындалуда. Ол Вальтердің бейбітшілік орнату үшін ұсынған сыйлықтарын қабылдамайды және мақтанғақ болып бейнеленген. Гудхер Вальдердің өзімен бірге алып жүрген алтынын тартып алуды көздеп отырған сияқты.

Кеңістік

Widsith ағылшын поэмасының баяндаушысы Бургундиялықтарға (Бургенда) барған кезде Гудхерден сақина алғанын хабарлайды.

Валтарий

"Валтарий" – аквитандық Вальтер жыр-дастанының қайта жазылған латындық эпикасы. Ол шамамен 1000 жылға дараланады, бірақ кейбір ғалымдар оның Каролингтер кезеңінде жазылғанын айтады. "Валтарийде" Гунтер (Гунтарий ретінде) Франктардың патшасы ретінде, астанасы Вормс қаласында суреттеледі. Дастанның басында Гунтердің әкесі Гибехе (Гибико) өзінің вассалы Хагенді (Хагено) Гунндарға кепіл ретінде жібереді, себебі Гунтер әлі де жас еді. Кейін Хаген Гибехе патшалығына қашып оралады. Вальтер мен оның сүйіктісі Хилтгунт гунндардан қашып, көптеген қазыналармен Рейн өзенін Вормс арқылы кесіп өтіп, Гунтердің патшалығына кіреді. Олар өздерімен әкелген балықты паромшыға алмастырып, өтеді, ал паромшы бұл аймақта кездеспейтін балықтарды патшаға жеткізеді. Хаген Гунтерге бұл Вальтер болуы керек екенін айтады, ал Гунтер әкесі Аттилаға берген алтынды қайтарып алатынын жариялайды. Хаген қарсылық білдіргенімен, патша Вальтер мен Хилтгунтты ұстау үшін бірнеше жауынгермен аттанады. Гунтер оларды таба келіп, Вальтерден Хилтгунт пен алтынды талап етеді. Вальтер бас тартады және Гунтердің ынталандыруына қарамастан, шабуыл жасағанда оның жауынгерлерін өлтіреді. Ақырында, тек Гунтер мен Хаген тірі қалады; олар Вальтерге кетуге рұқсат береді, содан кейін оған артынан шабуыл жасайды. Вальтер Гунтердің аяғын кесіп алады, бірақ Хаген Вальтер оны өлтіргісі келгенде патшаның өмірін сақтап қалады. Хаген мен Вальтер бір-бірін жаралағаннан кейін, шайқас тоқтап, Хилтгунт жауынгерлердің жараларын емдейді. Соңында жауынгерлер достықпен ажырасады. Бұл оқиға Гунтердің құлдырауынан өзгеше, себебі ол гунндардың алтынына, олардың алтынын іздемей, қызығушылық танытады. Зигфридтің өліміне қатысқан Гунтердің рөлі сияқты, Вальтер жыр-дастанындағы оның рөлі де оны жағымсыз жарыққа шығарады.

Нибелунг әндері

Гюнтердің оқиғасы шамамен 1200 жылғы «Нибелунг әнінде» алғаш рет жазылған. Онда Гюнтер Бургундия патшасы болып суреттеледі, астанасы Вормс қаласында орналасқан. Ол король Данкрат пен королева Утедің ұлы, және корольдік ағалары Гизлер мен Гернотпен бірге билік етеді, ал оның қарындасы Криемхильд деп аталады. Зигфрид Криемхильдке қол жеткізу үшін Вормсқа келгенде, жағдайды бейбіт шешуге дейін Гюнтерді патша ретінде сынап көреді. Содан кейін Гюнтер Зигфридке сеніп, саксондар мен даниялықтар сияқты өзінің жауларын жеңуге көмектеседі. Ақырында Гюнтер Зигфридке Криемхильдке үйленуге рұқсат береді, егер Зигфрид алдымен Исландия королевасы Брунгильданы ұсынуға көмектессе. Брунгильд әр түрлі соғыс және дене күшіне қатысты сынақтар қояды, оларды әрбір күйеу болушы орындауы керек, әйтпесе ол оны өлтіреді. Зигфрид өзінің көрінбейтін плащын (Тарнкаппе) пайдаланып, Гюнтерге әрбір сынақты жеңуге көмектеседі, соның нәтижесінде Брунгильд Гюнтерге үйленуге мәжбүр болады. Бірақ ол Гюнтермен бірге ұйықтаудан бас тартады, оны байлап, тізгіштен іліп қояды. Гюнтер қайтадан Зигфридтен көмек сұрайды, ол Гюнтердің кейпін киіп, Брунгильдті жеңіп, Гюнтер онымен ұйықтауына мүмкіндік береді. Кейін Криемхильд пен Брунгильд араздасып, Криемхильд Брунгильдке Зигфридтің, Гюнтердің емес, оның бойын бұзғанын айтады. Брунгильд Гюнтерге шағымданады, ол Зигфридті бұл рас емес екеніне жұрт алдында ант беруге мәжбүр етеді. Алайда Брунгильд пен Гюнтердің вассалы Хаген оған қанағаттанбайды және Гюнтерді Зигфридті аң аулау кезінде өлтіруге көндіреді. Хаген Зигфридті өлтіріп, оның қылышы Балмунгты иеленеді, содан кейін Зигфридтің жесірі Криемхильдке тиесілі Нибелунгтердің қазынасын ұрлауды жоспарлайды. Біраз уақыттан соң Криемхильд Гюнтермен келісуге көндіріледі, бірақ Хагенмен емес. Гунн патшасы Этцелге (Аттилаға) үйленгеннен кейін ол ағаларын қонаққа шақырып, кек алуды жоспарлайды. Гюнтер Хагеннің ескертуіне қарамастан шақыруды қабылдайды, және бургундтар Вормстан Эцелбургке (Будаға) аттанады. «Нибелунг әнінің» соңында Гюнтердің рөлі Хагенге қарағанда екіншілік екенін айтуға болады. Шайқас басталғанда Гюнтер батыл күреседі. Олар екеуі ғана тірі қалғанда, Дитрих фон Берн оларды жеңіп, тұтқынға алады. Хаген Гюнтер өлгеннен кейін ғана Нибелунгтердің қазынасының орнын ашатынын айтады, сондықтан Криемхильд ағасының басын шапшытады.

Ертексұға

Тидрек сагасы (шамамен 1250 ж.) көне норвеж тілінде жазылған болса да, мазмұнының көп бөлігі неміс (әсіресе төменгі неміс) ауыз әдебиетінен аударылған, сондай-ақ, мүмкін, неміс жазбаларынан, мысалы, «Нибелунген әнінен» алынған. Сондықтан ол осы жерде қарастырылады. Гуннар (Гунтер) – Нифлунгтардың патшасы, Нифлунгландта, Верниза (Вормс) қаласымен Нифлунгландтың солтүстігінде тұрады. Ол король Алдриан мен королева Оданың ұлы, Гримхильдтің (Криемхильд), Герноцтың (Гернот) және Гизлердің (Гизельер) ағасы, ал Хогнидің (Хаген) туысқан бауыры. Саганың тағы бір нұсқасында оның әкесі Ирунг. Гуннар алғаш рет Тидрек (Дитрих фон Берн) ұйымдастырған Бертангенландқа он екі батырдың жорысына қатысқанда көзге түседі. Ол король Исунгтың ұлымен шайқаста жеңіледі, бірақ Тидрек Сигурдты (Сигфридті) жеңген соң босатылады. Содан кейін Тидрек пен Сигурд Гуннарды оның сарайына алып келеді, ал Сигурд Гуннардың әпкесі Гримхильдке үйленеді. Сигурд Гуннарға Брунхильдке үйленуді ұсынады, Гуннар келіседі. Брунхильд бастапқыда Сигурд өзіне үйленуге уәде бергенін айтып қарсылық білдірсе де, ақырында келіседі. Бірақ ол Гуннармен жақындыққа түсуден бас тартады және ол тырысқанда зор күшімен оны жеңіп алады. Гуннар Сигурдтан Гуннардың кейпіне еніп, Брунхильдтің бойын бұзуын өтінеді. Бұл Брунхильдтің күшін әлсіретеді, содан кейін Брунхильд Гуннардың сарайына қайтарылады. Біраз уақыттан соң Брунхильд пен Гримхильд соттағы мәртебелері үшін дауласады. Осы даудың нәтижесінде Гримхильд Брунхильдке Сигурд оның бойын бұзғанын, Гуннар емес екенін айтады. Гуннар бұл туралы естігенде, Хогнимен бірге Сигурдты өлтіруді шешеді. Хогни аң ауы кезінде Сигурдты өлтіреді, ал Гуннар оның денесін Гримхильдтің төсегіне жасайды. Кейін Гримхильд Атлиге (Аттила) үйленеді және ағаларын өзінің және жаңа күйеуінің Сюсат (Сост) сотына қонаққа шақырады. Ол оларды өлтіруді жоспарлайды, ал Атли олар Сигурдтан алған олжаны қалайды. Гуннар Хогнидің ескертулеріне қарамастан келуге келіседі. «Нибелунген әніндегідей», Гуннар Атлидің сотындағы оқиғаларда Хогниге қарағанда екінші рөлде болады. Хан сарайында шайқас басталғанда, Гуннар тұтқынға түседі. Гримхильд Атлиге оны жыландарға толы мұнараға лақтыруды бұйырады, онда ол қайтыс болады. Саганың авторы саганы құру үшін қолданған көптеген ауызша және жазбаша көздерден дәйіп тұрған, көбінесе үйлесімді әңгіме жасау үшін бірқатар өзгерістер енгізді. Автор осы ертегілердің скандинавиялық нұсқаларына сілтеме жасайды және скандинавиялық аудиторияға таныс оқиғаларға сәйкес келу үшін кейбір егжей-тегжейлі мәліметтерді өзгерткен сияқты. Саганың бургундтардың құлдырауы туралы нұсқасы норвеж және континенттік дәстүрлерден белгілі элементтердің бірегей қоспасын көрсетеді. Кейбір элементтер, норвеж нұсқасына жақын, шынайы төменгі неміс дәстүрлерін көрсетеді: «жылан мұнарасы» (Schlangenturm) Сост қаласында он сегізінші ғасырдың соңына дейін болғандығы расталады.

Поэтикалық Эдда

Поэтикалық Эдда – батырлық және мифологиялық скандинавиялық өлеңдер жинағы, шамамен 1270 жылы Исландияда құрастырылған. Скандинавия дәстүріндегідей, Гуннар – Гюкидің ұлы және Гудрун мен Хёгнидің бауыры. Өлеңдерге сәйкес, Гутхурм оның толыққанды бауыры, әкесі бір басқа бауыры немесе жартылай бауыры болуы мүмкін. Бір өлеңде Гуллронд әпкесі де айтылады. Жалпы, жинақтағы өлеңдердің ешқайсысы 900 жылдан бұрынғы емес деп саналады, ал кейбіреулері он үшінші ғасырда жазылған сияқты. Сонымен қатар, көне өлеңдер көне стильде жазылған болуы мүмкін, ал жақында жазылған өлеңдер бұрынғы материалды қайта өңдеу болуы ықтимал, сондықтан нақты мерзімін анықтау қиын.

Гриппесспа

Гриписспадада, Сигурд өзінің болашақ өмірі мен істері туралы еститін болжамда, Сигурд Гудрунға үйленетінін және Гуннардың Брунхильдтің күйеуі болу үшін жасаған әрекеттерінде оның орнына өтетінін, содан кейін өліміне қатысатынын біледі. Бұл жыр көп бұрын жазылмаған болуы мүмкін.

Sigurðarkviðu нан

Brot af Sigurðarkviðu тек фрагментарлық сақталған: өлеңнің сақталған бөлігі Сигурдтің өлтірілу оқиғасын айтады. Фрагмент Гуннардың Сигурдты өлтіру туралы шешімін сұраққа тоғыстырумен басталады, Брунхильдтің Сигурдпен жатқандығы туралы айтқаны жалған болуы мүмкін деп ойлайды. Қылмыс болғаннан кейін Гуннар болашаққа үлкен алаңдаушылық білдіреді, ал Брунхильд Сигурдты өлтіру үшін жалған айтқанын мойындайды. Өлеңнің сақталған бөлігінде Гуннар тек көмекші рөлде, ал Брунхильд пен Гудрун негізгі кейіпкерлер болып табылады.

Қауіпсіздік

Sigurðarkviða hin skamma Гуннардың сарайына келгеннен бастап оның қазасына дейінгі Сигурд өмірінің оқиғасын қайта баяндайды. Мазмұны психологиялық себептерге және стильіне байланысты, бұл жыр көне емес деп есептеледі. Сигурд Гуннардың сарайына келгенде, олар дос болады, және Сигурд Гуннарға Брунхильдтің махаббатын жеңуге көмектеседі. Сигурд Гудрунға үйленеді, бірақ Брунхильд оны өзіне тиесін дейді. Оның қызғанышынан, егер Гуннар Сигурдты өлтірмесе, оны тастап кететінін мәлімдейді. Гуннар мен Хёгни Сигурдтың өлімі патшайымды жоғалтудан нашар емес деп шешеді, сондықтан олар өз бауырлары Гутормды оның төсегінде өлтіреді. Гудрунның ағлағанын естігенде Брунхильд жоғары дауыспен күледі, ал Гуннар оның күлкісін естігенде оны сөкпей, айыптайды. Брунхильд оған ешқашан оған үйленгісі келмегенін, ағасы Атли оны мәжбүрлегенін айтады. Содан кейін Гуннар оны ойыннан қайтарғанмен, ол өзін-өзі өлтіреді.

Драп Нифлунга

Dráp Niflunga – Сигурдтің өлімін Бургундиялықтар (Нифлунгтар) және Атли (Аттила) туралы келесі жырлармен байланыстыратын қысқа прозалық бөлім. Брунхильдтің бауыры Атли, Гуннарды Брунхильдтің өліміне кінәлі деп айыптайды, сондықтан Гуннар Гудрунды Атлиге үйлендіреді. Гуннар Брунхильдті және Атлидің қарындасы Оддрунды алуға ниеттенсе, Атли бас тартады, осылайша Гуннар мен Оддрун жасырын махаббатқа беріледі. Кейін Атли Гуннар мен Хёгниді қонаққа шақырады, Гудрунның ескертуіне қарамастан олар барады. Гуннар мен Хёгни тұтқынға алынып, Гуннарды жылан толы шұңқырға тастайды: ол арфасымен жыландарды ұйықтатып қояды, бірақ соңында біреуі оның бауырына шағып, ол қайтыс болады.

Құсбегі

Oddrúnargrátr-да Атлидің әпкесі Оддрун Гуннарға деген махаббатының тарихын айтады. Ол қарындасы Брунхильд қайтыс болғаннан кейін Атлидің оны Гуннарға үйлендіруден бас тартқанын жеткізеді. Дегенмен, олар араларында қарым-қатынас бастап, бір күні жасырын істері ашыққа шығады. Ашуға буған Атли Гуннар мен Хёгниді өлтіріп, Гуннарды жыландар толы шұңқырға лақтырады. Оддрун Гуннарды шұңқырдан қашыруға тырысқанын айтады, бірақ ол келгенде Гуннардың өліп қалғанын көреді, себебі оның анасы жыланға айналып, оны шағыпты. Оддрун аңызға кейіннен қосылған тәрізді, мүмкін ақын «Нибелунгтардың құлдырауын басқаша көзқараспен баяндау үшін» оны жасаған. Ол Гуннар мен Атли арасындағы алауыздықтың тағы бір себебін де көрсетеді, Гуннардың Оддрунға деген махаббатынан туған Атлидің қызғанышынан бөлек.

Атлақвида

Атлаквидада Атли Хогни мен Гуннарды өзінің залына шақырады, оларға зор байлық сыйлаймын деп уәде береді, бірақ шын мәнінде оларды өлтіруді көздейді. Гуннар Гудрунның ескертуіне қарамастан келуге келіседі. Олар Атлидің сарайына жол тартқанда Мырквирд (қара орманы) арқылы өтеді. Сарайға келген соң Атли Гуннар мен Хогниді тұтқынға алады. Ол Гуннардың алтын қорының қайда екенін білуді талап етеді, бірақ Гуннар Хогни өлгенше ол туралы ештеңе айтпайтынын мәлімдейді. Сосын Атли Хогниді өлтіріп, оның жүрегін Гуннарға әкеледі. Гуннар күліп, енді қазынаның орнының құпиясын тек өзі ғана білетінін айтады. Ол Атлиге ақпарат бермейді, сондықтан Атли оны жыландар толы шұңқырға лақтырады. Гуннар онда арфада ойнай береді, бірақ соңында жылан шағып көз жұмады. Атлаквида поэтикалық Эддадағы ең ежелгі жырлардың бірі саналады, бәлкім ол тоғызыншы ғасырға дейін барады. Бұл жырдың ерекшелігі – онда Сигурд есімді кейіпкер мүлдем еске алынбаған. Мырквирд орманының болуы және оқиғаның мәңгілік сипаты, жырдың тарихи аңыз емес, мифтер әлеміне енгенін көрсетеді. Сонымен қатар, Мырквирд 11 ғасырда Мерзебургтің тарихшысы Титмар Мириквидуи деп атаған кен тауларын да білдіруі мүмкін.

Аттамал хин гринлензку

Atlamál hin groenlenzku Atlakviða сияқты бірнеше маңызды айырмашылықтармен бірдей оқиғаны баяндайды. Гуннар Атлидің шақыруын алғанда, ол және Хогни Гудрунның жіберген ескертуін назарға алмайды. Содан кейін Хогнидің әйелі Костбера оқыған руна жазуларын және Гуннардың әйелі Глаумвордың көрген алапат арманды да елемейді. Олар Атлидің сарайына келгенде, олармен бірге келген Атлидің елшісі олардың өлтірілуі керек екенін жариялайды. Гуннар мен Хогни оны өлтіреді. Гудрун екі тарап арасында келісімге келуге тырысады, бірақ нәтижесіз болады; олар бауырлары тұтқындалғанға дейін күреседі. Атли Гудрунға өш беру үшін Гуннар мен Хогниді өлтіреді. Гуннарды жылан толы шұңқырға тастайды, онда ол қолдары байланғандықтан, аяқ саусаларымен арфа шертеді. Оны жылан шағып, өледі.

Велсунга сағасы

Вёльсунга сагасы Гюнтердің өмірі мен істері туралы толығырақ баяндайды. Ол Поэтикалық Эддадағы оқиғаны тым жақын түрде қайталайды, бірақ автордың екінші мәтінді білгендігіне ешқандай дәлел жоқ. Автор Норвегияда жұмыс істеген және континенттік германдық дәстүрлерді ежескі норвег тіліне аударған Тидрексаганы (шамамен 1250 ж.) білген болуы мүмкін (жоғарыдағы Тидрексагаға қараңыз). Сондықтан Вёльсунга сагасы он үшінші ғасырдың екінші жартысына жатады. Гуннар Гюки мен Гримхильданың ұлы, Хогни, Гудрун және Гутхурмның ағасы ретінде бейнеленеді. Сигурд Бургундия сарайына келгеннен кейін, Гримхильданың ықпалымен Гуннар Бринхильдке үйленуге көндіріледі. Бринхильд тек отты қабырғадан өте алатын еркекке ғана күйеу болғысы келеді. Гуннар мұны істей алмайды, сондықтан Сигурд оның кейпін киіп, оның орнына бұл қиындыққа шыдап, Бринхильдті Гуннарға үйленуге мәжбүр етеді. Кейін Гудрун мен Бринхильд Сигурд пен Гуннардың сарайдағы мәртебесі туралы дауласады. Гудрун Бринхильдке алдауды ашады, ол Гуннардан кек алуды талап етеді. Ол оны көндіре алмайды, сондықтан Сигурдты өлтіруді бұйырады. Гуннар мен Хогни олардың кіші ағасы Гутхурмның, ол Сигурдқа ешқандай серт бермеген, осы қылмысты орындауға лайық деп шешеді. Олар оны қасқыр етімен тойдырып, оны одан да қатыгез етеді, содан кейін Сигурдты төсегінде өлтіруге жібереді. Қылмыстан кейін Бринхильд өз-өзіне қол жұмсап, Гуннардың болашағын болжайды. Бринхильдтің ағасы Атлимен оның өлімі үшін келісу үшін Гуннар Сигурдтың жесірі, әпкесі Гудрунды Атлиге үйлендіреді. Ол сондай-ақ Атлидің екінші әпкесі Оддрунға үйленуге тырысады, бірақ Атли бас тартады және олар араларында махаббат оянады. Гуннар оның орнына Глаумворға үйленеді. Біраз уақыттан кейін, қарындасы үшін кек алуды және Гуннардың қазынасын иеленуді қалаған Атли Гуннар мен Хогниді өз сарайына шақырып, оларды өлтіруді жоспарлайды. Гуннар күдікпен қарап, Гудрун оларды барудан ескертуге тырысады, бірақ олар мас болғаннан кейін Атлидің елшісі оларды шақыруды қабылдауға көндіреді. Әйелдерінің ескертулеріне қарамастан, Гуннар мен Хогни Атлидің сарайына аттанады. Олар келгеннен кейін елші бұл тұзақ екенін жариялайды, олар оны өлтіреді. Атли Гуннардың Сигурд үшін алған қазынасын талап етеді, ал Гуннар бас тартқанда, олар шайқасады. Ақырында Гуннар мен Хогни тұтқындалады. Гуннар Хогнидің жүрегін көрмесе, қазынаның қайда екенін айтпайды дейді. Оған жүректі көрсеткеннен кейін Гуннар күліп, енді тек өзі ғана қазынаның орнын білетінін және ешқашан айтпайтынын мәлімдейді. Атли Гуннарды жылан толы шұңқырға лақтыруға бұйырады, онда ол қолдары байланған күйде аяқ саусаларымен арфа тартып ойнайды. Соңында жыландар оны өлтіреді.

Суреттелген бейнелер

Гуннардың жылан ұясындағы өлімі бейнелі суреттерде жақсы дәлелденген. Жылан ұясындағы әрбір адам бейнесі Гуннар емес болуы мүмкін: сурет Гуннардың өлімі туралы әңгімеге дейін жасалған сияқты көрінеді. Тек гарпа бейнеленген суреттерді ғана Гуннардың бейнесі деп сенімді түрде айтуға болады, бірақ Aðalheiður Guðmundsdóttir гарпаның болуы Гуннардың өлімі туралы әңгіменің бастапқы нұсқасы болған сияқты дейді, сондықтан гарпасыз суреттер де Гуннарды бейнелеуі мүмкін. Скандинавиядан тыс, Мэн аралында тек бір ғана ықтимал бейнелеу бар: шамамен 1000 жылға дейін жасалған Кирк Андреас айқасы жыландармен қоршалған, Гуннар ретінде танылған байланған бір адамды көрсетеді. Басқа түсіндіру бойынша, бұл бейне Локиді бейнелейді. Гуннардың бейнесі салыстырмалы түрде сенімді түрде анықталған ең ерте сурет – Швецияның Вестерлунг қаласынан табылған Сёдерманланд 40 тас суреті. Гудмундсдотир жақын жерде бірнеше Сигурд тастарының болуы, тастағы байланған адамды Гуннармен сәйкестендіруді өте мүмкін етеді дейді. Гуннарды Норвегиядағы және бұрын норвегиялық билікте болған Швециядағы көптеген шіркеу есіктері мен крещение тастарынан (мысалы, Норум тасын қараңыз) анық табуға болады. Ең ерте кездескендері XII ғасырға, ал көпшілігі шамамен 1200 жылға немесе одан кейінге жатады. Бұл суреттердің барлығында Гуннар гарпамен бірге бейнеленген. Гуннардың өлімі христиан діни контекстінде кездесетіні, христиандық түсіндірудің кең таралғанын көрсетеді: оның өлімі арыстан орнындағы Даниял туралы оқиғамен типологиялық байланысты деп есептелген. Норвегия, Швеция және Готланд аралынан жылан ұясындағы Гуннарды бейнелейтін, бірақ гарпасыз жеті қосымша сурет ұсынылған: бұл суреттер IX-XI ғасырлар аралығында жасалған, сондықтан олар сенімді дәлелдерден бұрын жасалған. Бұл ұсыныстардың ең ертесі – IX ғасырға жататын Осеберг кемесінің жерлеу орнынан табылған арбадағы ою-өрнектер. Бұл анықтама өте даулы. Гудмундсдотир Готландтағы Клинте Хуннинге I тас суреті (IX-X ғасырлар) Оддрунның Гуннарға көмектесуі туралы әңгіменің нұсқасын бейнелейтінін болжайды, себебі ол жылан ұясының жанында белгісіз әйел бейнесін көрсетеді. Ол осы суреттердегі жылан ұясындағы бейнені Гуннармен сәйкестендіруді қолдайды, олардың айқын ортақ иконографиясына назар аудара отырып. Гудмундсдотир, алайда, басқа ұсынылған Гуннар бейнелерін, олар анық емес деген себеппен жоққа шығарады.

Вагнериан мифологиясы

Мұнда Гунтер Гибичунгтардың билеушісі, Гибих пен Гримхильденің ұлы. Хаген – оның жартылай бауыры, әкесі – зұлым ер Альберих. Хаген Гюнтерді және Гутрунды сәйкесінше Брунгильдаға және Зигфридке үйленуге көндіреді, Зигфридке махаббат суы құйып, оны Брунгильданы ұмытуға мәжбүр етеді. Хаген Зигфридті өлтіргеннен кейін, ол Гюнтермен сақина үшін дауласып, Хаген Гюнтерді өлтіреді.