Кіріспе

Ежелгі діни бейімділік

Буддалық діннің дамуындағы грек буддалық монахтардың рөлі шамамен б.з.д. 260 жылы император Ашоканың қолдауымен және кейіннен Индо-грек патшасы Менандрдың (б.з.д. 165/155–130 жылдары билік еткен) тұсында Махавамсада сипатталған. Махавамса немесе "Ұлы жылнама" буддизмнің б.з.б. 6 ғасырдан б.з. 4 ғасырына дейінгі тарихын қамтиды. Бұл еңбек 6 ғасырда Анурадхапура патшасы Дхатусенаның інісі Маханама монахы жазған және бес ғасыр бұрын жазылған Дипавамса немесе "Арал жылнамасына" көп сүйенген.

Өмірбаян

Император Ашока б.з.д. 250 жылы Паталипутрада (қазіргі Патна) үшінші буддалық кеңес шақырды. Оны Моғалипутта монах жүргізді. Сол кезде ресми тізілімге алынған Пали каноны, Тхеравада мәтіндерінен тұрады және Буддадан тікелей жеткені саналады. Ол Типитака немесе "Үш себет" деп аталады және онда ілім (Сутта Питака), монахтар тәртібі (Виная Питака) және философия жинағы (Абхидхамма Питака) қамтылған. Кеңестің тағы бір мақсаты – буддизмнің әртүрлі мектептерін келісуге жеткізу және, әсіресе, патшалық қолдауға қызыққан мүмкіндікшіл топтардан буддизмді тазарту болды. Соңында, кеңес Ашоканың будда дінін Азияға және Жерорта теңізі бассейніне таратуға бағытталған миссионерлік жұмыстары туралы да хабарлады. Ашока жарлықтарының қазіргі заманғы тас жазулары осы қызметті егжей-тегжейлі сипаттайды. Осы күш-жігердің нәтижесінде, Ашока билігінде будда діні грек қауымдары арасында кеңінен тарады және ондаған мың адам дінге өтті. Шамамен 50 жыл өткен соң, Греко-Бактрия патшалығы Солтүстік Үндістанға, Паталипутраға дейін шапқындап кірді және Индо-Грек патшалығын құрды. Буддизм Индо-Грек патшалары тұсында гүлденді және олардың Үндістанға басып кіруі Маурья империясына қолдау көрсету және Буддизмді жаңа Шунга империясының діни қуғын-сүргінінен қорғау мақсатымен жасалғаны болжанады. Грек будда монахтары Менандр тұсында Шри-Ланкаға дейін маңызды рөл атқарды.

Дхармараксита

Дхаммаркхита (санскрит тілінде Дхармараксита) – Йона (әдебиетте "Иониялық" немесе "грек") Апарантакаға жіберілген миссияның жетекшісі. Апарантака елі Үндістан субконтинентінің солтүстік-батыс бөлігі деп саналады, және Солтүстік Гуджарат, Катхиавар, Качч және Синдх аймақтарын қамтиды, бұл грек қауымдастықтары шоғырланған жерлер болған. Бүгінгі күні Гуджаратта Джунагад қаласы бар, ол бастапқыда "Йонагад" деп аталған, яғни "Гректер қаласы". Дхармаракшита Аггиккхандопама суттасын уағыздаған, соның нәтижесінде Апарантакада 37 000 адам дінге өтті және мыңдаған ер адам мен әйелдер Сангхаға (Орденге) қосылды (Махавимса XII). Милинда Панха (I 32-35) бойынша, грек патшасы Менандр I-мен әңгімелесіп, оны буддизмге көндірген Нагасена монахы Дхармаракшитаның шәкірті болған және оның басшылығымен архат дәрежесіне жеткен.

Махадика

Тера (ақсақал) Махьянтика Кашмир мен Гандараға, сондай-ақ гректердің күшті ықпалы болған аймақтарға жіберілді. Махавамсада ол грек деп нақты айтылмаса да, оның есімі, болжам бойынша, Маха (үлкен) + Антика (Антиох) дегенді білдіреді, бұл гректерде жиі кездесетін есім.

Махараксита

Тера (ақсақал) Махаракхита (санскрит тілінде Махараксита) гректер еліне жіберілгені айтылады. Оның міссиясының мәнісіне байланысты ол да грек болуы мүмкін, бірақ бұл әлі расталған жоқ.

Менандрдың грек монахтары

Индо-грек патшасы Менандр I (б.з.д. 160–135 жылдары билік еткен) өзінің астанасын қазіргі Солтүстік Пәнджабтағы Сагала қаласында орналастырды. Страбон оны сол дәуірдегі ең қуатты грек патшаларының бірі деп сипаттады, тіпті Ұлы Александрдан да артық деді. Менандр буддизмге өткен болуы мүмкін, және ол Үндістан субконтиненті ішінде, сондай-ақ Орталық Азияға да осы діннің таралуына көмектескен сияқты. Грек буддасының әсерінің нақты мысалы тағы да Махавамсада кездеседі:

Махадхармараксита

Менандр I кезінде Йона (Иония) Махадхаммаракхита Аласандрадан (Қауказдағы Александрия деп есептеледі, Ұлы Александр құрған қала, қазіргі Кабулға жақын) 30 000 монахпен Шри-Ланкадағы Анурадхапурадағы Маха Тхупаның ("Ұлы ступа") негізін салу рәсіміне келгендігі айтылады, бұл оқиға б.з.д. II ғасырында болған. "Аласанда қаласынан, Йона елінен Йона Махадхаммаракхита отыз мың монахпен келді". (Махавамса, XXIX)

Бұл деректер Буддизмнің Грек қауымдастықтарындағы маңыздылығын, сондай-ақ Грек буддалық монахтарының Үндістанның солтүстік-батысындағы және бүкіл Үнді субконтинентінде, тіпті Жерорта теңізіне дейін қазіргі дәуірге дейінгі соңғы ғасырлардағы көрнекті рөлін көрсетеді.