Кіріспе

Американдық жазушы (1936–2003)

Пол Зиндел кіші (15 мамыр 1936 – 27 наурыз 2003) – американдық драматург, жасөсперімдерге арналған романдардың авторы және педагог.

Ерте өмір

Зиндел Нью-Йорк штатының Статен-Айленд аймағындағы Тоттенвилл қаласында полиция қызметкері Пол Зиндел аға мен медбике Бетти Зинделдің отбасында дүниеге келді. Оның әпкесі Бетти (Зиндел) Хаген одан бір жарым жас үлкен еді. Пол Зиндел аға Зиндел екі жасқа толғанда сүйіктісімен қашып кетіп, оларды Стейтен-Айленд аймалына көшіруге мәжбүр етті, содан кейін олар түрлі үйлер мен пәтерлерде тұрды. Зиндел алғашқы пьесасын орта мектепте жазды. Оқушылық шағында ол пьесалар жазды, бірақ Вагнер колледжінде химиягер мамандығын бітірді және бітірген соң Альлид Химикал компаниясында жарты жыл химиялық мақалалар жазушысы болып жұмыс істеді. Зиндел студент кезінде драматург Эдвард Альбидің шығармашылық жазу курсына қатысты. Альби оның ұстазы және қолдаушысы болды. Кейін ол жұмыстан кетіп, он жыл бойы Статен-Айлендтегі Тоттенвилл орта мектебінде химия және физика пәнінің мұғалімі болып жұмыс істеді. Зиндел басқалардың ерекше жағдайлардағы реакцияларын бақылауға мүмкіндік беретін мінез-құлыққа бейім болған: Олен Сойфер, ұзақ жылдар бойы мектеп зертханасында жұмыс істеген әкесі Дейвпен бірге болғанда, Зинделдің бір аяғының алдыңғы бөлігі кесілген қара түсті аяқ киім кигенін есіне алады, сондықтан оның ақ жақсысы көзге түсіп тұрды.

Мансап

1964 жылы ол өзінің алғашқы және ең сәтті пьесасы – «Айдағы адамға гамма сәулелерінің әсері» атты туындысын жазды. Пьеса 1970 жылы Бродвейден тыс сахналарда, ал 1971 жылы Бродвейде қойылды. Ол осы пьесасы үшін 1971 жылғы драма саласындағы Пулитцер сыйлығына ие болды. Бірақ бұл пьеса да тым тұйық немесе түсінуге қиын болды деген сындарға ұшырады. Дегенмен, 1972 жылы 20th Century Fox компаниясы Пол Ньюманның режиссерлігімен және оның әйелі Джоан Вудвардтың қатысуымен осы пьесаны фильмге түсірді. Содан кейін көп ұзамай «Харпер энд Роу» баспасының вице-президенті Шарлотта Золотов оған баспасына жазу туралы ұсыныс жасады. Зиндель барлығы 53 кітап жазды, олардың барлығы дерлік балалар мен жасөспірімдерге арналған. Көптеген туындыларының оқиғасы оның туған қаласы – Стейтен-Айлендте өріледі. Олардың көбі жартылай автобиографиялық сипатта болып, зорлық-зомбылық көрген немесе қарапайым тәрбиеде өскен жасөспірімдердің өміріне арналған. Зиндельдің өзі жалғыз ата-ана отбасында өсті; анасы түрлі жұмыстар істеді: гардеробтағы киімді қадағалаушы, кеме жасаушы, ит өсіруші, хот-дог сатушы, соңында лицензиялы медбике болып жұмыс істеді және көбінесе өлім аузында жатқан науқастарды үйлерінде күтімге алды. Олар жиі көшіп-қонып жүрді, ал анасы сәтті болмаған «тез байып кету» жоспарларына қатысып отырды. Әкесі оларды өмірінің басында тастап кеткен. Осы тәрбиесі «Жас бабионның жазбалары» кітабында ең жақсы бейнеленген. Кітаптарының тақырыбы көбінесе жалғыздық, жоғалту және зорлық-зомбылықтың салдары сияқты ауыр мәселелерге арналғанымен, оларда юмор да көп. Оның көптеген романдарында «Менің сүйікті гамбургерім», «Кешіріңіз, менің көзімнің үстінен басқандайсыз!» немесе «Жас бабионның жазбалары» сияқты есімдері қызық болып келеді. «Менің сүйікті гамбургерім» кітабында жасөспірімдердің сексуалдық өмірі, отбасылық зорлық-зомбылық, жасөспірімдердің жүктілігі және аборт мәселелері қамтылған. 1968 жылы жарық көрген «Пигмен» кітабы махаббат пен ерекше орындарда дос табу туралы. Ол американдық мектептерде кеңінен оқытылады және 1990 жылдары Америкадағы ең көп тыйым салынған кітаптар тізіміне енді; мысалы, Техас штатының Плано қаласындағы ата-аналар кітаптағы тілдің өрескелдігі мен жыныстық мазмұнына наразылық білдірді. Зиндель: «Мен әдетте сыншыларды елемеймін. Менің ойымша, тамаша оқиға – арман» деді. Зиндел 2002 жылы Америка кітапханалар қауымдастығынан Маргарет А. Эдвардс сыйлығын алды, бұл сыйлық жасөспірімдер әдебиетіне оның қосқан үлесін мойындады. Қазылар алқасы 1968 жылдан 1993 жылға дейін жарық көрген бес туындыны атады: «Айдағы адамға гамма сәулелерінің әсері», «Менің сүйікті гамбургерім» және «Пигмен» трилогиясы. Зиндел 2003 жылы Нью-Йоркте өкпе қатерлі ісігінен көз жұмды. Ол Стейтен-Айлендтегі Моравия зиратында жерленген.

Бейтаныс аймақ

Лох, Нью-Йорк: Харпер Коллинз, 1994 жыл. "Қиямет тасы", Нью-Йорк: Харпер Коллинз, 1995 жыл. "Раптор", Нью-Йорк: Гиперион, 1998 жыл. "Егеуқұйрықтар", Нью-Йорк: Гиперион, 1999 жыл. Өлім рифі, Нью-Йорк: Харпер Коллинз, 1998 жыл. "Жарқанат түні", Нью-Йорк: Гиперион, 2001 жыл. "Гаджет", Нью-Йорк: Харпер Коллинз, 2001 жыл.

П.С. Хоук құпиялары

"Шыңырлау мұражайы", Нью-Йорк: "Гиперион", 2001. "Серфингшінің денесі", Нью-Йорк: "Гиперион", 2001. "Электрондық поштадағы кісі өлтірулер", Нью-Йорк: "Гиперион", 2001. "Қатты горилла", Нью-Йорк: "Гиперион", 2001. "Кісі өлтірудің квадрат түбірі", 2002. "Амазонкадағы өлім", 2002. "Таңдаулы зомби", 2002. "86-шы көшедегі шағылысу", 2002. Гарри мен Хортенс гормондық мектепте, Нью-Йорк: "Харпер", 1985.

"Қайрандық фактілер" түскі ас тобы

"Құнжырлы балық таяқшаларының шабуылы", Нью-Йорк: Bantam, 1993. "Бесінші сынып сафариі", Нью-Йорк: Bantam, 1992. "Қорқынышты кеш", Нью-Йорк: Bantam, 1993. "Жүз пайыз күлкі", Нью-Йорк: Bantam, 1994.

"Пигмен" трилогиясы

"Пигмен", Нью-Йорк: Харпер, 1968 жыл. ‡
"Пигменнің мұрасы", Нью-Йорк: Харпер, 1981 жыл. ‡
"Пигмен және мен", Нью-Йорк: Харпер Коллинз, 1992 жыл. ‡