Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Африканың жіктелмеген, жойылған тілі
Unclassified extinct language of Africa
Оропом (Oworopom, Oyoropom, Oropoi) – Африка тілі, болуы мүмкін жалған және, егер шын болса, дерлік жойылған. Бұл тілдің бір кезде Уганданың солтүстік-шығысы мен Кенияның солтүстік-батысында, Турквел өзені, Хеморонгит таулары және Эльгон тауы аралығында тұрған Оропом халқы қолданған деген мәлімет бар.
Oropom (Oworopom, Oyoropom, Oropoi) is an African language, possibly spurious and, if real, almost certainly extinct. The language was purportedly once spoken by the Oropom people in northeastern Uganda and northwestern Kenya between the Turkwel River, the Chemorongit Mountains, and Mount Elgon.
Зерттеу тарихы
Бұл тіл туралы түпнұсқа зерттеулерді қамтитын бір ғана мақала бар, ол – Уилсон (1970), және оны талқылайтын басқа да бірнеше мақала ғана бар. Джон Г. Уилсонның мақаласы тек қысқа сөз тізімін ұсынады және тіл, егер ол болған болса, дерлік жойылып кетуге жақын тұрған кезде жазылған. Мақала негізінен екі өте қарт әйелдің шектеулі естеліктеріне сүйенген: біреуі "Оропомның тарауынан кейін қалған Оропом отбасыларының бірінің баласы", ол "тілдегі бірнеше сөзді есінде сақтаған", екіншісі Акол есімді қарт әйел, "Кармоджонг Түрквелдегі тұтқындарға түсірген тұтқындардан тараған" және "Оропом тілінің көптеген сөздерін беруге қабілетті". Осы жағдайларда Оропом туралы тек ең қарапайым мәліметтерді ғана анықтау мүмкін болды. Осы негізде Уилсон тілдің кем дегенде екі диалектісі болуы керек деген қорытындыға келді: бірі Турквел аймағында сөйленген, онда көптеген луо сөздері және бірнеше банту сөздері кездеседі, ал екіншісі Матенико округінде сөйленген, онда луо сөздері аз. Екеуінде де календжин сөздері бар.
There is only one article containing any original research on the language, Wilson (1970), which only a handful of other articles discuss. John G. Wilson's article furnishes only a short word list, and was written at a time when the language, if it existed, was nearly extinct. The article was based mainly on the limited memories of two very old women, one "a child of one of the residual Oropom families that had remained after the break up of the Oropom here (Matheniko county)" who "remembered a few words of the language", the other an old lady called Akol "descended from the prisoners taken by the Karimojong on the Turkwel" who was "able to furnish many Oropom words". Under the circumstances, only the barest details of Oropom could be ascertained. On this basis, Wilson concluded that it must have had at least two dialects: one spoken around the Turkwel area, containing a significant number of Luo words, and some Bantu words, and one spoken around Matheniko county with fewer Luo words. Both contain Kalenjin loanwords.
Жіктеу
Уилсон оны Хойсан тобына жатқызды, көбінесе тек физикалық ерекшеліктеріне сүйене отырып; бірақ бұл идентификация сенімді емес; Харольд К. Флеминг оны "абсурдты ұсыныс" деп сипаттайды. Эльдеркин (1983) былай дейді: "Уилсонның (1970) Оропом деректері Кулиак тілімен кейбір ұқсастықтарды көрсетеді, олардың бір бөлігі Нилоттік тілдері арқылы туындауы мүмкін, олармен көбірек ұқсастықтар байқалады (Ф. Роттланд, жеке хабарлама). Хадза және Сандаве тілдерімен салыстырғанда айтарлықтай аз ұқсастықтар бар." Ол Оропом мен Хадза арасында 8, ал Оропом мен Сандаве арасында 4 сөздің ұқсас екенін көрсетеді. Харольд Флеминг сондай-ақ "алғашқы қарап шығу Оропом мен Кулиак тілдері арасында қандай да бір ортақ белгілер болуы мүмкін екенін көрсетеді" деп атап өтеді, бұл, болжам бойынша, Солтүстік Угандада Ик тайпаларының арасында кездесетін Нило-Сахара тілдерінің қалдық тобы. Дегенмен, қосымша зерттеулер жүргізілмесе, Оропом классификацияланбаған тіл болып қала береді.
Wilson ascribed it to the Khoisan group, seemingly based solely on its physical appearance; but this identification is unreliable; Harold C. Fleming describes it as a "ridiculous suggestion". Elderkin (1983) says that "The Oropom data of Wilson (1970) shows some resemblances to Kuliak, some of which could well be mediated through Nilotic, with which it seems to have more resemblances (F. Rottland, personal communication) There are many fewer resemblances worth noting with Hadza and only a minimal number with Sandawe." He quotes 8 potentially similar words between Oropom and Hadza, and 4 between Oropom and Sandawe. Harold Fleming also notes that "initial inspection suggests some possible commonality" between Oropom and the Kuliak languages, a probably Nilo Saharan relic group found in Northern Uganda among such tribes as the Ik. However, in the absence of further work, Oropom remains an unclassified language.
Скептицизм
Уилсоннан кейін он жылдан да аз уақыт өткен соң, аймақты зерттеп, тілдің бір де бір ізін таппаған Бернд Хайне, тілдің бар болғанына күмән келтірді. Лионель Бендер мен Роджер Бленч екеуі де тілдің әзіл ретінде құрастырылған деген пікірде. Суаг (2004) Уилсонның ақпарат көздері тілді жасауға не себеп болғанын бірнеше рет келтіреді және тіпті Уилсон өзінің мақаласында тілді білетін адамдарды іздеп жүргені белгілі болғаннан кейін "алдаушылармен" араласуға тура келгенін айтады.
Bernd Heine, who surveyed the area less than ten years after Wilson and found no trace of the language, expressed skepticism that it existed at all. Both Lionel Bender and Roger Blench have opined that the language was made up as a joke. Souag (2004) lists several motives Wilson's informants might have had to fabricate the language, and observes that even in his article, Wilson notes that he had to deal with "charlatans" once word got out that he was looking for anyone with knowledge of the language.