Кіріспе

Бұлшық ет тонусының төмендеуі

Гипотония – бұлшық ет тонусының төмендеуі (бұлшық еттегі кернеу мөлшері немесе созылуға қарсылық), көбінесе бұлшықет күшінің төмендеуімен бірге жүреді. Гипотония – нақты медициналық ауру емес, мидың немесе бұлшықет күшінің қозғалыс жүйкелерін бақылауына әсер ететін көптеген аурулар мен бұзылыстардың белгісі болуы мүмкін. Гипотония – бұлшықет әлсіздігіне қарағанда, пассивті қозғалысқа қарсылықтың жоқтығы. Белсенді қозғалыс бұзылуы бұлшықет әлсіздігінен туындайды. Орталық гипотония орталық нерв жүйесінен пайда болады, ал шеттік гипотония омыртқа миы, шеттік жүйкелер және/немесе қаңқа бұлшықеттеріндегі мәселелермен байланысты. Сәби шағындағы ауыр гипотония көбінесе «салғылы сәби синдромы» деп аталады. Гипотонияны, тіпті нәресте кезінде де, анықтау әдетте оңай, бірақ түпкі себебін анықтау қиын және көбінесе сәтсіз аяқталады. Гипотонияның баланың дамуына және болашақ өміріне ұзақ мерзімді әсері, ең алдымен, бұлшықет әлсіздігінің ауырлығына және оның себебіне байланысты. Кейбір ауруларға арнайы емдеу бар, бірақ идиопатиялық немесе неврологиялық себептерге байланысты гипотонияның негізгі емдеуі – физиотерапия және/немесе қалпына келтіру үшін кәсіби терапия. Гипотония созылу рецепторларынан келетін афференттік сигналдың бұзылуымен және/немесе мидың фьюзимоторлық жүйеге тигізетін ықпалдық эфференттік әсерінің болмауымен байланысты деп саналады, бұл жүйе интрафузалды бұлшық ет талшықтарын иннервациялайды, соның арқасында бұлшықет шпінделінің сезімталдығын реттейді. Қарап тексеру кезінде пассивті қозғалысқа қарсылықтың төмендеуі байқалады және бұлшықеттер пальпацияланғанда ерекше жұмсақ және салғылы сезім беруі мүмкін.

Дамудың кезігуі

Қалыпты бұлшық тонусы бар балалардың туғаннан кейін белгілі бір физикалық қабілеттерге орташа мерзім ішінде қол жеткізуі күтіледі. Төменгі тонусты нәрестелердің көпшілігі даму кезеңдерінде қалыптан қалыстырады, бірақ қалыптасудың баяулауы әртүрлі болуы мүмкін. Моторлық дағдылар төменгі тонусқа байланысты бұзылыстарға ерекше сезімтал. Олар екі салаға бөлінеді: жалпы және ұсақ моторика, екеуі де зардап шегеді. Гипотониялық балалар құрсақтарына жатып, бастарын көтеруде, аударылуда, отыруға көтерілуде, құламай отыруда, тепе-теңдікті сақтауда, жүгіруде және кейде жүруде кешігеді. Ұсақ моториканың дамуында кешігулер ойыншық немесе саусақты ұстауда, кішкентай затты бір қолдан екінші қолға ауыстыруда, заттарды көрсетуде, көздермен қозғалысты қадағалауда және өздігінен тамақтануда байқалады. Гипотония салдарынан сөйлеу қиындықтары туындауы мүмкін. Төменгі тонусты балалар өз құрбыларына қарағанда сөйлеуді кешірек үйренеді, тіпті олар үлкен сөздік қорын түсініп, қарапайым тапсырмаларды орындай алса да. Ауыз және жақ бұлшықтарының қиындықтары дұрыс айтуға кедергі келтіріп, сөздерді біріктіру және сөйлемдер құру тәжірибесінен жаңқауға себеп болуы мүмкін. Гипотониялық жағдай – нақты бір жасырын бұзылыстың объективті көрінісі болғандықтан, сөйлеудің қалыптан қалыстығының себебі нашар бұлшық тонусы ма, әлде гипотонияның себебімен байланысты басқа неврологиялық жағдай, мысалы, зиякерлік жетілмеушілік пе, анықтау қиын болуы мүмкін. Сонымен қатар, төменгі бұлшық тонусы Михаил Михаил синдромынан туындауы мүмкін, ол ATXN1 геніндегі аномалияларға байланысты бұлшық етінің атрофиясымен және мишықша атаксиясымен сипатталады.

Бұлшық ет тонусы мен бұлшық ет күші

Гипотониямен байланысты бұлшық ет тонусының төмендеуін бұлшықет күшінің төмендеуімен немесе бодибилдингте қолданылатын анықтамамен шатастыруға болмайды. Неврологиялық бұлшықет тонусы – моторлық нейрондардың периодтық әрекет потенциалдарының көрінісі. Ол нерв жүйесінің ішкі қасиеті болғандықтан, оны ерікті бақылау, жаттығулар немесе диета арқылы өзгерту мүмкін емес. "Шын бұлшықет тонусы – бұл бұлшықеттің созылуға жауап беруге қабілеті. Мысалы, күтпеген баланың иілген шынтағын қалыпты тонусымен жылдам түзегенде, оның бицепсі автоматты түрде жирылады (мүмкін болатын жарақаттан қорғану үшін). Қауіп сейілгеннен кейін (ми осыны стимул тоқтағанда түсінеді), бұлшықет босаңсып, қалыпты күйіне оралады". "Төмен тонусы бар баланың бұлшықеттері жирылуды баяу бастайды, стимулға жауап ретінде өте баяу жирылады және олардың құрбыларына қарағанда жирылуды ұзақ уақыт сақтай алмайды. Осы төмен тонусты бұлшықеттер толық жирылмастан қайта босаңсығандықтан (бұлшықет стимулға бейімделіп, қайтадан тоқтатылады), олар бос және өте серпімді болып қалады, бұлшықет жирылуын уақыт өте келе сақтаудың толық мүмкіндігін ешқашан пайдалана алмайды".

Диагностика

Гипотонияның себебін диагностикалау тәсілі (неврологиядағы барлық синдромдар сияқты) бірінші кезекте локализацияны анықтау болып табылады. Дәрігер алдымен гипотонияның бұлшықет, нейромышектік байланыс, жүйке немесе орталық жүйеден туындап отырғанын анықтауы керек. Бұл мүмкін болатын себептерді тарылтады. Егер гипотонияның себебі мида анықталса, онда ол церебральды парез ретінде жіктеледі. Егер себеп бұлшықеттерде болса, бұлшықет дистрофиясы деп аталады. Себеп жүйкелерде деп саналса, онда полиневропатияға байланысты гипотония деп аталады. Көптеген жағдайларда нақты диагноз қою мүмкін болмайды. Пациентті диагностикалау үшін отбасылық медициналық анамнезі алынып, физикалық тексеру жүргізіледі, сондай-ақ компьютерлік томография (КТ), магниттік-резонанстық томография (МРТ), электроэнцефалограмма (ЭЭГ), қан сынақтары, генетикалық тестілеу (хромосомалық кариотипі және нақты гендік аномалияларды анықтау сынақтары), омыртқа сұғылы, электромиографиялық бұлшықет сынақтары немесе бұлшықет және жүйке биопсиясы сияқты қосымша тестілер қажет болуы мүмкін. Жеңіл немесе қауіпсіз гипотонияны физиотерапевттер мен эрготерапевттер көбінесе даму прогресін бағауға арналған жаттығулар сериясы арқылы немесе физикалық өзара әрекеттесуді бақылау арқылы анықтайды. Гипотониялық бала кеңістіктегі орнын анықтауда қиындықтар сезінетіндіктен, жүруге тырысқанда тізелерін құлыптау сияқты ерекше бейімделу механизмдері болуы мүмкін. Төмен тонусты нәрестелердің жалпы белгісі – еліктеуге тырыспас бұрын, айналасындағылардың физикалық белсенділігін ұзақ уақыт бойы бақылауға бейімділік, себебі ерте сәтсіздіктерден туындаған көңілсіздік сезімі. Дамудағы кешігу гипотонияны көрсете алады. Мидің МРТ-сы мидағы құрылымдық ақауларды немесе метаболизмдік бұзылыстарды жоққа шығару үшін қолданылады. Гипотониямен ауыратын баланы күтуге қатысатын мамандарға, стандартты педиатрлық күтіммен қатар, даму педиатры (балалар дамуына маманданған), неврологтар, неонатологтар (жаңа туған нәрестелерді күтуге маманданған), генетиктер, эрготерапевттер, физиотерапевттер, логопедтер, ортопедтер, патологтар (биохимиялық сынақтар мен тіндерді талдауды жүргізеді және интерпретациялайды) және мамандандырылған медбикелік күтім кіреді. Егер негізгі себеп белгілі болса, емдеу нақты ауруға қарай бейімделеді, содан кейін гипотонияға симптоматикалық және қолдаушы терапия жүргізіледі. Өте ауыр жағдайларда емдеу негізінен қолдаушы сипатта болуы мүмкін, мысалы, тыныс алу және тамақтану сияқты негізгі тіршілік функцияларына механикалық көмек көрсету, бұлшықет атрофиясын болдырмау және буындардың қозғалмалылығын сақтау үшін физиотерапия, сондай-ақ пневмония сияқты мүмкіндік инфекцияларын болдырмау шаралары. Неврологиялық жағдайды жақсартуға арналған емдеуге эпилепсиялық ұстамалар үшін дәрі-дәрмектер, метаболизмдік бұзылысты тұрақтандыру үшін дәрі-дәрмектер немесе қосымшалар, немесе гидроцефалияның (мидағы сұйықтықтың артуы) қысымын жеңілдетуге көмектесетін хирургиялық араласулар кіруі мүмкін. Неврологиялық аурулар және инсульт институты физиотерапияның гипотониямен ауыратын адамдардың қозғалыс бақылауын және жалпы дене күшін жақсарта алатынын мәлімдейді. Бұл статикалық және динамикалық дененің тұрақтылығын сақтау үшін маңызды, өйткені дененің тұрақсыздығы гипотониямен ауыратын адамдарда жиі кездесетін мәселе. Физиотерапевт теңгерімділікті және қауіпсіздікті арттыру үшін дене күйін бақылауды оңтайландыру үшін пациентке арналған жаттығу бағдарламаларын әзірлей алады. Дененің асимметриясынан қорғау үшін қолдаушы және қорғаушы құрылғыларды қолдану қажет болуы мүмкін. Физиотерапевттер гипотониямен ауыратын пациенттерде бұлшықет жиырылуын жеңілдету немесе күшейту арқылы тонусты арттыру үшін жылдам созу, қарсылық, буындарды жақындату және соқпалы әдістер сияқты нейромышектік/сенсорлық стимуляция техникаларын қолдана алады. Гипотониямен қатар бұлшықет әлсіздігі байқалатын пациенттерде бұлшықеттерді шамадан тыс жүктемейтін күшейту жаттығулары ұсынылады. Электрлік бұлшықет стимуляциясы, сондай-ақ нейромышектік электрлік стимуляция (НМЭС) деп те аталады, "гипотоникалық бұлшықеттерді белсендіруге, күштілікті арттыруға және парализделген аяқ-қолдардың қозғалысын жасауға, сонымен бірге пайдалану атрофиясын болдырмауға" қолданылады. НМЭС қолданғанда пациенттің ынталандырылатын бұлшықетті жиыруға тырысуына назар аудару маңызды. Қозғалыс әрекеттеріне осындай шоғырланусыз ерікті қозғалысқа көшу мүмкін емес. Нәтижелерді жақсарту үшін НМЭС-ті функционалды жаттығулармен бірге қолдану ұсынылады. Эрготерапия пациентке күнделікті тапсырмалармен тәуелсіздігін арттыруға, қозғалыс дағдыларын, күшін және функционалды төзімділігін жақсарту арқылы көмектесе алады. Логопедия тыныс алу, сөйлеу және/немесе жұту қиындықтарына көмектесе алады. Нәрестелер мен кішкентай балаларға арналған терапия сенсорлық стимуляция бағдарламаларын да қамтуы мүмкін. Физиотерапевт пациентке әлсіз төменгі аяқ бұлшықеттерін толықтыруға көмектесу үшін тізе-аяқ ортезін ұсынуы мүмкін. Сөйлеу қиындықтары бар балалар мен кішкентай балалар қол тілінің көмегінен үлкен пайда көре алады.

Терминология

Гипотония термині ежелгі грек тіліндегі ὑπο және τόνος сөздерінен, ал олар τείνω сөзінен туындаған. Бұл жағдайды белгілеу үшін қолданылатын басқа терминдер: