Ашока әулие қызы – Сангамитта — Мақалалармен ағылшынша

Кіріспе

Император Ашоканың қызы (Шри-Ланка дәстүрі) Сангамитта Буддизмді Шри-Ланкада таратуға үлкен үлес қосып, онда Биххуни Санга немесе Мехеини Сасна (әйел монахтар ордені) құрғаннан кейін, оның есімі "Теравада буддизмінің буддистік әйел монахтар ордені" деген ұғыммен байланысты болды. Бұл орден Шри-Ланкада ғана емес, сонымен қатар Бирма, Қытай және Таиландта да құрылды. Сангамитта Шри-Ланкаға әкеліп, Анурадхапураға отырғызған және бүгінге дейін сақталған Бодхи ағашының қасиетті түгілі де жыл сайын желтоқсан айының толу күнінде Шри-Ланкадағы Теравада буддистерімен Удувапа Поя немесе Упосатта Поя және Сангамитта күні ретінде тойланады.

Өмірбаян

Сангамитра әйелдер арасында буддизмді тарату қызметімен танымал. Ол Шри-Ланкада өзінің өмірлік мақсаты ретінде ағасы Махендрамен (Шри-Ланкада Махинда деп аталады) бірге, әкесінің бастамасымен, біздің заманымызға дейінгі III ғасырда Үндістанда билік еткен Маурья әулетінің императоры Ашокамен бірге болды. Буддизмді қабылдағаннан кейін Ашока буддизмнің негіздерін аймақтың тағы тоғыз елінде таратуға кірісті. Оның Шри-Ланкадағы замандасы, Ашокамен тығыз байланыста болған патша Деванампия Тисса Шри-Ланкаға буддизмнің келуін көрді. Сангамитра Ашоканың екінші баласы және ағасы Махиндраның кіші қарындасы ретінде белгілі. Ол Уджэиниде (қазіргі Уджэйн, Мадхья-Прадеш штаты, Үндістан) дүниеге келген. Ашока таққа отырғанда оның анасы оған қосылмады, ал оның екі баласы буддизмді қабылдады. Ол 14 жасында Агрибрахмаға, Ашоканың немере інісіне, сондай-ақ архантқа үйленді. Оның Сааманэра Сумана деген ұлы болды, ол да кейіннен архант болып, ағасы Махиндрамен бірге буддизмді уағыздау үшін Шри-Ланкаға барды. Оның мұғалімі Аюпала болды. 18 жасында ол дін мұғалімі Дхаммапала арқылы Теравада буддизм орденіне қабылданды. Оның ағасы да сол уақытта қабылданды. Дхаммаға деген берілгендігі арқасында ол Архант-Тери болып, Паталипутрада (қазіргі Патна) қоныстанды.

Орта өмір

Махиндраның Шри-Ланкадағы миссиясы өте сәтті аяқталды. Оның жаңадан дінге өткендерінің арасында патша Тиссаның қайын қарындасы Анула ханшайым болды, ол Сотапанна дәрежесіне жетіп, сангхаға қабылдануын сұрады. Патша Тисса император Ашокаға хат жазып, Сангамиттаны осы мақсат үшін жіберуді өтінді. Махиндра да әкесіне хат жазып, патша Тиссаның өтініші бойынша әпкесі Сангамиттаны Шри-Ланкаға жіберуді сұрады. Сонымен қатар, Шри-Ланка елшісі принц Атита басқарып келген делегация құрамында бас діни қызметкер Сангамитта және тағы он діни қызметкер, Магадха патшалығының ақсүйек отбасынан шыққан сегіз адам (Богут, Сумитта, Сангот, Девгот, Дамгот, Хиругот, Сисигот және Джутиндара), сегіз ақсүйек (министрлердің отбасылары), сегіз брахман, сегіз вайшья (саудагерлер), малшылар, гиена, қарақұлақ, нагалар, яккалар, қолөнершілер, тоқымашылар, қыш құмыра жасаушылар және басқа да көптеген каста өкілдері кірді. Сангамиттаны Шри-Ланкаға жорығына байланысты айтылатын аңыз бойынша, нагалар Бодхи ағашын айналып қоршап алған. Сангамитта оларды Гаруда (жартылай адам, жартылай құс) бейнесіне айналып, қуды. Бұл рәсім патшалық отбасының ғана емес, сонымен қатар қоғамның әртүрлі топтарынан шыққан қарапайым халыққа да қатысты. Ол әйелдердің мәртебесін арттыруға талмай тырысты, адалдығымен, ынтасымен және еңбегімен.

Бодхи ағашы мен мерекелер

Сангамитта Ашоканың билігінің 12-ші жылы Анурадхапураға кемеде Бодхи ағашының оңтүстік тармағын (Ашока Гаядағы Маха Бодхи ағашынан таңдаған) алып барды. Деванампия Тисса Анурадхапурадағы Махамегхаванаға осы көшетті отырғызды. «Будда өлім төсегінде жатқанда бес нәрсеге уәде берді, соның бірі – Цейлонға апарылатын тармақ өздігінен ажыратылып түсуі керек еді». Сангамитта, ағаш тармағын алып жүргенде, Гаядан Паталипуттаға, содан кейін Бенгалиядағы Тамалиттиге дейін саяхат етті. Мұнда ол алтын құмыраға салынып, кемемен теңіз арқылы Джамбуколаға жеткізілді. Кортеж Тиваккада тоқтағаннан кейін Анурадхапураға жетті. Бодхи ағашын отырғызу – Сангамитта мен оның інісі Махиндраның қатысуымен патшаның өзі Каджарагама, Канданагама және Тивакка ақсүйектерінің көмегімен өткізген ұлы салтанатты рәсім болды. Ағаш сегіз тамыр жіберіп, жеміс-жидек пен тұқымдар берді. Сегіз жаңа көшет пайда болғанда, олар Джамбуколаға (қазіргі Шри-Ланканың солтүстігіндегі Коломбогаон), Тивакка ауылына, Тхупарамаға, Иссараманарамаға, Патамацетия сарайына, Цетиагириге, Каджарагамаға және Канданагамаға көшіріліп отырғызылды. 429 жылы Бхиккуни Девасара соғыс пен ашаршылық салдарынан Бхиккуни Сангасы Шри-Ланкадан жоғалуы мүмкін екенін түсінді. Сондықтан ол Бхиккуни Сасанасын орнату үшін Қытайға миссия ұйымдастырды. 429 жылдан бері Қытайда құрылған түпкілікті Тхеравада Бхиккуни әулеті бүгінгі күнге дейін жалғасуда. Алайда, Ассарана Сарана Сараннакара Маха Тера Таиландтан жоғары ординацияны қайта енгізді. Ол 1753 жылы Шри-Ланкада монахтар орденін қайта құрғандығымен танымал. Қазір елде 400-ден астам Бхиккуни бар делінеді. Таиландта бұл әулет нығайып дамыған. 2002 жылы Дхаммананда жасаған Сангамиттаның саз мүсіні Нахонпатомдағы Сонгдаммакальяни монастырындағы киелі бөлмеде орналасқан. Оның бейнесі 13 Арахат Теринің суреттерімен қатар тұр. Сонымен қатар, соңғы жылдары Тхеравада дәстүбін ұстанатын Батыс елдерінен келген бірнеше әйелдер және Таиландтан келген бірнеше әйелдер Шри-Ланкада Бхиккуни орденіне қабылданды деген хабар бар.

Sangamittā carried the right south branch of the Bodhi Tree (selected by Ashoka from the Maha Bodhi Tree in Gaya) on a ship to Anurādhapura, during the 12th year of Ashoka's reign. The sapling was planted by Devānāmpiya Tissa in the Mahāmeghavana in Anuradhapura. It seems that "the Buddha, on his death bed, had resolved five things, one being that the branch which should be taken to Ceylon should detach itself". The journey route followed by Sangamitta who carried the tree branch was from Gayā to Pātaliputta and then to Tāmalittī in Bengal. Here, it was placed in a golden vase on the ship and transported to Jambukola across the sea. The entourage reached Anurādhapura, staying en route at Tivakka. The planting of the Bodhi Tree was a grand ceremony performed by the king himself with assistance from the nobles of Kājaragāma, Candanagāma and Tivakka, in the presence of Sangamitta and her brother Mahindra. The tree took eight roots and yielded fruits and seeds. As fresh eight saplings emerged, they were moved and planted at Jambukola (present Colombogaon in north Sri Lanka), in the village of Tivakka, at Thūpārāmā, at Issaramanārāma, in the court of the Pathamacetiya, in Cetiyagiri, in Kājaragāma and Candanagāma. In 429 AD, Bhikkuni Devasara had realised that Bhikkuni Sanga, on account of war and famine, could vanish from Sri Lanka. She, therefore, had led a mission to China to establish the Bhikkuni Sasana. The original Theravada Bhikkuni lineage established in China since 429 AD has continued to function to this day. However, Asarana Sarana Saranankara Maha Thera re introduced the Higher Ordination from Thailand. He is credited with re establishing the Order of Monks in Sri Lanka in 1753 AD. It is now said that there are more than 400 Bhikkunis in the country. In Thailand, the lineage is well established. A clay statue of Sanghamitta made by Dhammananda in 2002, is deified in a shrine room at Songdhammakalyani Monastery in Nakhonpathom. Her image is flanked by images of 13 Arahat Theris. It is also reported that a few women from Western countries practising the Theravada tradition and a few women from Thailand have been ordained to bhikkuni order in Sri Lanka in recent years.

Ұдупапа Поя мерекесі

Шри-Ланкада Удувапа Поя фестивалі желтоқсан айының толы айында екі нақты оқиғаны еске алу үшін атап өтіледі: біріншіден, Тери Сангамиттаның Үндістаннан келіп, монахтар орденін құру күні, екіншіден, Бодх Гаядан қасиетті Бодхи ағашының көшетін алып келіп, Анурадхапураға отырғызғаны. Бұл мереке күні "Сангамитта күні" деп белгіленген. Осы күні жыл сайын он қадірлі монах мерекелік шараларды бастайды. Бұл дәстүр 1903 жылы Шри-Ланканың Махабодхи қоғамының ұсынысымен қайта жаңғыртылды. Буддистер бұл рәсімді алдымен "Бес ережені" сақтап, тазаланып, шаштарын қырқып, ақ киім киіп, Будда мүсіні алдында жалаңаяқ тізе бүгіп орындайды. Тізе бүгу және иілу алғашқы үш рет аяқ, қол, шынтақ, тізе және баспен жерге тигізіледі. Содан кейін, қолыңызды жүрекке жақын ұстап, жаттап алған дұғалар дауыстап оқылады. Күн шығудан бастап ертеңгі шаққа дейін оқылатын дұғалар мына сөздермен басталады:

Бұл күні Шри-Ланкада Бхиккуни Сасананың қайта жаңғыруы үшін және оның болашақта гүлденуіне үмітпен дұға ету дәстүрі бар. Сангамитта әйелдер орденін құрғандықтан, оған құрмет көрсету мақсатында бұл күнді Халықаралық әйелдер күні ретінде де атап өту ұсынылып отыр.