Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Альбертадағы сауда бекеттерінің сериясы, Канада. Гудзон шығанағы компаниясының форты.
Series of trading posts in Alberta, Canada
the Hudson's Bay Company fort
Эдмонтон форты (сонымен қатар Эдмонтон үйі деп аталды) – 1795 жылдан 1914 жылға дейін Гудзон шығанағы компаниясының (HBC) сауда бекеттерінің сериясының атауы. Олардың барлығы қазіргі Канаданың орталық Альбертасындағы Солтүстік Саскачеван өзенінің солтүстік жағалауында орналасқан. Бұл Карлтон жолының соңғы тораптарының бірі болды, Ред-Ривер колониясы мен батысқа қарайғы аймақтар арасындағы метис жүк тасушыларының негізгі құрлықтағы бағыты, сондай-ақ Хадсон шығанағы арқылы Лондон мен Колумбия округіндегі Форт-Ванкувер арасындағы Йорк Фабрикасы экспрессінің маңызды аялдамасы еді. Бұл сонымен қатар Ұлы Солтүстік аймақтарымен байланыс құрды, себебі ол Атхабаска өзеніне салыстырмалы түрде жақын орналасқан, ал оның сулары Маккензи өзені мен Солтүстік Мұзды мұхитқа құяды. Хадсон шығанағына құятын ірі өзендердің ең солтүстігінде орналасқан және ХБК-нің кемелік бекеттеріне жақын болғандықтан, Эдмонтон бір кезде ХБК-нің ең оңтүстік форты болды. 1795 жылдан 1830 жылға дейін ол төрт рет орны ауыстырылды. 1821 жылға дейін әрбір орналасқан жері Солтүстік-Батыс компаниясының (NWC) Форт-Августымен жұптастырылды. Кейде басқа тері компаниялары да жақын жерде форттар салды. Бесінші және соңғы Эдмонтон форты (1830–1914) қазіргі Эдмонтон қаласына айналды. Эдмонтон фортын француз канадалық аңшылар мен саудагерлер Форт-де-Прери деп атады, ал 19 ғасырда аймақта кең таралған Крий тілінде – амискаваскахеган немесе «Бобр төбелері үйі» деп атады. 18 ғасырдың соңында 1670 жылы құрылған ХБК, Руперт жеріндегі жануарлар терісі саудасы үшін NWC-мен күшті бәсекелестікке түсті. Бір компания тері саудасы үшін бекет салса, екіншісі оған жақын немесе одан да жоғарырақ ағысқа қарай өз бекетін салып, қарсы тұратын еді. 1790 жылдары Саскачеван өзені бойында кеңейу өте қарқынды болды.
Fort Edmonton (also named Edmonton House) was the name of a series of trading posts of the Hudson's Bay Company (HBC) from 1795 to 1914, all of which were located on the north banks of the North Saskatchewan River in what is now central Alberta, Canada. It was one of the last points on the Carlton Trail, the main overland route for Metis freighters between the Red River Colony and the points west and was an important stop on the York Factory Express route between London, via Hudson Bay, and Fort Vancouver in the Columbia District. It also was a connection to the Great Northland, as it was situated relatively close to the Athabasca River whose waters flow into the Mackenzie River and the Arctic Ocean. Located on the farthest north of the major rivers flowing to the Hudson Bay and the HBC's shipping posts there, Edmonton was for a time the southernmost of the HBC's forts. From 1795 to 1830 it was located in four successive locations. Prior to 1821 each location was paired with a Fort Augustus of the North West Company (NWC). Sometimes other fur companies also built forts nearby as well. The fifth and final Fort Edmonton, 1830–1914, was the one that evolved into present day Edmonton. Fort Edmonton was also called Fort des Prairies, by French Canadians trappers and coureurs des bois, and amiskwaskahegan or "Beaver Hills House" in Cree, the most spoken Indigenous language in the region during the 19th century. In the late 18th century, the HBC, established in 1670, was in fierce competition with the NWC for the trade of animal furs in Rupert's Land. As one company established a fur trading post, the other would counter by building its post in close proximity or even farther upstream. Expansion up the Saskatchewan River was heated in the 1790s.
Руанданың әкімшілігі
Осы кезде, ХБК-нің көп жыл қызмет еткен мүшесі Джон Эдвард Харриотт, Роуандтың бас саудагері болды. Екеуінің туыстық байланысы Харриотт Роуандтың қызына үйленгенде орнады. Роуанд, ХБК ішкі губернаторы Джордж Симпсонмен бірге шетелге сапарлағанда, бірнеше рет Харриотт басты фактор міндетін атқарды. 1830 жылдардан бастап Роуандтың басқаруы Саскачеван аймағында үлкен өзгерістерге әкелді. Эдмонтонға алғаш рет миссионерлер, суретшілер және жаңалықты білуге құштар саяхатшылар келді, кейде ұзақ мерзімге тоқтады. Бұл Роуандты қысылтып, мазалады. Осыған дейін батысқа осылай шалғандардың бәрі де белгілі бір компанияның жұмысымен келген еуропалықтар ғана еді. Роуанд Эдмонтонды өз үйі еткеннен кейін, бекініс батыстағы маңызды орталыққа айналды. Эдмонтоннан батысқа қарай жолға шығатын әрбір саяхатшы, алдымен сол жерден азық-түлік алуға тиіс болды. Роуанд бекіністің ортасында үш қабатты үй салдырып, оны өзі мен отбасысының ғана пайдалануына арнады. Бұл оның бағыныштыларына, қонақтарына және сауда серіктестеріне оның мәртебесін көрсетті. Бұл үй "Роуандтың қателесуі" деп аталды.
At this time, a long serving member of the HBC, John Edward Harriott, became the chief trader under Rowand. The two gained family ties when Harriott married one of Rowand's daughters. On a couple of occasions when Rowand joined HBC Inland Governor George Simpson for travel abroad, Harriott acted as chief factor. Rowand's administration from the 1830s onward coincided with a great change in the Saskatchewan District. For the first time, missionaries, artists, and curious travellers came to Edmonton to visit, sometimes for extended periods. This frustrated Rowand to some degree. Prior to this time, the only Europeans to come that far into the west were men on some sort of company business. With Rowand making Edmonton his home, the fort became an important centre in the west. It was a necessity for any traveller going any further west of Edmonton to go through there for provisions first. Rowand constructed a three storey house in the heart of the fort for the exclusive use of him and his family, denoting his station to his subordinates, visitors and trade partners alike. This was nicknamed "Rowand's Folly."
Миссионерлердің ағыны
1838 жылы Эдмонтон фортына (Форт-де-Прейри деп аталған) екі католик миссионері – Франсуа Норберт Бланше мен Модесте Демерс алғаш рет келді. 1840 жылдан бастап Фортта Веслиан миссионері Роберт Рандл компанияның капелланы қызметін атқарды. Рандлдың қызметі 1848 жылға дейін жалғасты, ал оның миссионерлік қызметіне католик священнигі Жан Батист Тибо белсенді қарсылық көрсетті. Ол Рандл сияқты, аймақтағы жергілікті тұрғындарды дінге көшіруге тырысты. 1843 жылы Форт ішінде шіркеу салынды, ол, Рандлдың айтуынша, «жүздей үндісті» қабылдай алатын. Бұл құрылыста Рандлдың жеке пайдалануы үшін екі шағын бөлме де болды. Осы уақытта Роуанд Фортындағы дін қызметкерлерінің болуы жергілікті халыққа алаңдатушылық тудырып, тері саудасына кедергі келтіріп отыр деп шағымданады. Бірақ жеке өмірінде Роуанд Рандлға жақын болып, оған балаларын оқытуды сеніп тапсырды. 1845-46 жылдардың қысында әйгілі священник Пьер Жан Де Смет Форт-Эдмонтонға келді. Ол Орегон аймағынан Роки тауларының жергілікті тұрғындарымен кездесу үшін саяхаттап, зерттеулер жүргізді. 1852 жылы облат миссионері Альберт Лакомб алғаш рет Эдмонтон фортына келді. Рандл 1848 жылы басқаруда қиындықтарға тап болғандықтан, Лакомб бұрынғы методист шіркеуінде оңай орналасты. Лакомб тері саудасының жұмысшыларына аянып, «жаз айларында [Гадсон Бэй компаниясының жұмысшыларының еңбегі] африкалық құлдың еңбегінен де ауыр болды» деген пікір білдірді. Бірақ ол жұмысшыларға Джон Роуандтан немесе HBC клерктерінен көңіл қосым таппады. Келесі жылы Лакомб Лак-Сен-Аннаға көшіп кетті, бірақ 1857 жылы Фортта жаңа католик шіркеуі салынды (бірақ ол онда тұрмады); бұл шіркеу Форттан тыс жерге көшірілмес бұрын, шамамен жиырма жыл бойы тұрды. Роберт Рандлдың ізбасары, методист пасторы Томас Вулси 1852 жылы Эдмонтонға жіберілді. Оның Фортқа келгені Лакомбтың бұрынғы методист шіркеуінде тұрғанын білдірді, бұл Вулсиді қатты мазалады. Вулсидің Форттағы он екі жылдық өмірі католик миссионерлерімен туындаған жанжалдармен, жеке күйзелістермен және католиктерді протестантизмге көшірудегі сәтсіздіктермен белгіленді. 1854 жылы Форт-де-Прейри (Форт-Эдмонтон) қаласында Сент-Жоахим миссиясы ресми түрде құрылды.
Two Catholic missionaries, Francois Norbert Blanchet and Modeste Demers, were the first to visit Fort Edmonton (called Fort des Prairies) in 1838. Starting in 1840, the Fort housed the Wesleyan missionary Robert Rundle as a company chaplain. Rundle's tenure lasted until 1848, and his ministry and missionary work was met with competition of a sort by Jean Baptiste Thibault, a Catholic priest who, like Rundle, was attempting to evangelize natives in the area. A chapel was erected inside the fort in 1843, which the Reverend Rundle boasted could host "(one) hundred Indians"; the structure also had two small rooms for Rundle's private use. Meanwhile, Rowand complained that the presence of ministers in his fort was a distraction for the natives, and was ostensibly impeding the fur trade business. On a personal level, however, Rowand had taken a liking to Rundle, and entrusted the minister with teaching his children. Father Pierre Jean De Smet spent the winter of 1845 46 at Fort Edmonton having traveled and explored from Oregon Country to meet the natives of the Rocky Mountains. In 1852, the Oblate missionary Albert Lacombe first visited Fort Edmonton. With Rundle having trouble controlling the department in 1848, Lacombe easily took up residence in the former Methodist chapel. Lacombe took pity on the fur trade labourers, opining that, "during the summer months, [Hudson's Bay labourers' toil] was as hard as that of the African slave.". He found little sympathy for the workers from John Rowand or the HBC clerks. The following year, Lacombe moved to Lac St. Anne, but had a new Catholic chapel constructed in the fort in 1857 (but did not dwell there); this chapel lasted nearly twenty years before being moved outside of the fort. A Methodist follow up to Robert Rundle, Reverend Thomas Woolsey, was dispatched to Edmonton in 1852. His arrival in the fort coincided with Lacombe's residency in the former Methodist chapel, a discovery which distressed Woolsey. Conflicts and private frustrations with Catholic missionaries, and failures to convert Catholics to Protestantism, marked Woolsey's twelve year residence at the fort. In 1854, the mission St. Joachim was officially founded in turn at Fort des Praires (Fort Edmonton).
Орегон миссиясы
Осы аумақтан біршама алыс болса да, Йорк Фабрикасы Экспресстің құрлықтағы сауда жолындағы маңызды аялдамасы – Форт-Эдмонтон, Орегон шекарасы туралы дауға жанама түрде қатысты. Британдық армияның екі лейтенанты, Мервин Вавасур мен Генри Джеймс Уорр, төменгі Колумбия өзені аңғары мен Пьюджет саунд аймағын барлау үшін эксцентрикалық джентльмендер кейпінде миссияға жіберілді. Олардың мақсаттарының бірі – әскери қақтығыс жағдайында қай HBC бекеттерін пайдалануға болатынын анықтау еді. Бұл сапарға Гадсон шығанағы компаниясының губернаторы сэр Джордж Симпсон бастама көтерген. Уорр мен Вавасур тау өткелдері әскер тасымалы үшін қолайсыз екенін хабарлады. Олардың миссиясы 1845 жылдың күзінде оларды Форт-Эдмонтон арқылы, ал 1846 жылы Монреальге қайта оралу кезінде алып өтті. Олар былай деп жазды: «Біз өткен көптеген қиын өткелдерді немесе өртенген ормандар мен биік жерлер арқылы өтудің қиындықтарын сипаттауға тырыспаймыз, бірақ сэр Джордж Симпсонның әскерлерді, олардың жабдықтарымен және т.б. мұндай кеңістіктегі өңделмеген жерлер мен өтпейтін таулар арқылы тасымалдау идеясы бізге мүмкін емес сияқты көрінеді». Осы миссияда басқа форттарды аралағандай, Вавасур Эдмонтонның жоспарын жасады.
Though somewhat distant from the territory in question, Fort Edmonton, an important stop on the York Factory Express overland trade route, was peripherally involved in the Oregon Boundary Dispute. A pair of British Army lieutenants, Mervin Vavasour and Henry James Warre, were sent on a mission in the guise of eccentric gentlemen to reconnoitre the lower Columbia River valley and Puget Sound. Among other objectives, they were to determine which HBC posts could be used in a military conflict. The trip had been encouraged by Sir George Simpson Governor of the Hudson's Bay Company. Warre and Vavasour reported that the mountain passes were unsuitable for troop transport. Their mission took them through Fort Edmonton in the fall of 1845, and again on their way back to Montreal in 1846. They wrote: "Without attempting to describe the numerous Defiles through which we passed, or the difficulty of forcing a passage through the burnt Forests, and over the high land, we may venture to assert, that Sir George Simpson's idea of transporting troops. . with their stores, etc. through such an extent of uncultivated Country and over such impracticable Mountains would appear to Us quite unfeasible." As with other forts he visited on this mission, Vavasour drew a plan of Edmonton.
Басқа да танымал қонақтар
Суретші Пол Кейн 1845 жылы алғаш рет бұл бекініске келді. Ол мұнда болған кезінде бірнеше көркем туынды жасады.
The artist Paul Kane first visited the fort in 1845. He produced several works of art based upon his time there.
Роуандтың соңы
1854 жылдың мамыр айында Джон Роуанд жыл сайынғы Йорк қайығының шығысқа қарай баруы кезінде қайтыс болды. Көзі куәгерлердің айтуынша, ол Форт-Питте болғанда саяхатшылардың арасындағы қақтығысты тоқтатуға (немесе қатысуға) тырысқан, және ашуға берілген күйінде кенеттен көз жұмған. Алғашқыда ол Форт-Питте жерленді, бірақ соңынан өсиеті бойынша Монреальде қайта жерленді.
In May 1854, John Rowand died while accompanying the annual York Boat trip eastward. Accounts suggest that he tried to break up (or join) a skirmish between some of the tripmen while at Fort Pitt, and in his rage he fell suddenly dead. He was initially buried at Fort Pitt, but was later exhumed and buried in Montreal as per his last will and testament.
Қалған әкімшілер
Роуандтың орнына келген бірнеше қысқа мерзімді әкімшіліктерден кейін, Уильям Дж. Кристи 1858 жылдан 1872 жылға дейін Эдмонтонның ұзақ жылдарға созылған бас факторы болды. Кристидің шәкірті Ричард Чарльз Хардисти, кейіннен Канада сенаторы, 1862 жылдан 1864 жылға дейін Эдмонтонның бас факторы қызметін атқарды. 1868 жылы Гудзон шығанағы компаниясы Руперттің жері туралы заңға сәйкес, Руперттің жерін Канада үкіметіне қайтарды, осылайша ХБК-ның осы кең аумақты басқаруы аяқталып, 1870-ші жылдарда жаңа қоныстану дәуірі басталды. 1890-шы жылдарға қарай бекініс тозығы жетіп, көбінесе тасталып қалды. Гудзон шығанағы компаниясы бөлшек саудаға көшті, ал Эдмонтондағы бизнес олардың бірінен жүргізілді.
Following a few short lived administrations in Rowand's wake, William J. Christie was a long lasting chief factor at Edmonton from 1858 to 1872. Christie's protégé Richard Charles Hardisty, later a Canadian Senator, served as chief factor in Edmonton for an interim period from 1862 through 1864. The Hudson's Bay Company relinquished Rupert's Land to the Government of Canada in 1868, pursuant to the Rupert's Land Act 1868, thus ending the HBC's administration of the vast territory and beginning an era of settlement in the 1870s. By the 1890s, the fort was in disrepair and largely abandoned. The Hudson's Bay Company transitioned to retail stores, and business in Edmonton ran from one of those instead.
Барлаушылар
1841 жылы Джеймс Синклер Роки тауларын қайдан кесіп өтуге болатыны туралы нұсқау алу үшін Эдмонтон фортына тоқтады. Оның ілесінде, қазіргі Вашингтон штатындағы Форт-Нискулли және Коулиц фермасына қоныстану үшін Пюгетс Саунд Ауылшаруашылық компаниясы жалдаған Ред-Ривер колониясынан келген 116-дан 121-ге дейін, көбінесе метис қоныс жайлаушылары болды. Капитан Джон Паллизер 1858 жылы өзінің танымал экспедициясы барысында бір кезде Эдмонтон фортында болды. Форттың бастығының әйелінің көмегімен Паллизер онда би ұйымдастырды. 1859 жылы Саутсектің 9-шы графы Роки тауларына жол тартты, таудың таза ауасы денсаулығын жақсартады деп үміттенді. Ол өз бақылауларын 1874 жылы «Саскачеван және Роки таулары» кітабында жазды, сондай-ақ 1875 жылы кри тілінің әліпбиі туралы кітап жариялады. Виконт Уильям Милтон мен Уильям Батлер Чидл 1862/3 жылдары Эдмонтон арқылы өтіп, өз саяхаттары туралы естеліктер жариялады. Альберта үкіметі сол кезде ескі форттың ағаштарын қаланың басқа бөлігінде тарихи ескерткіш құру үшін пайдалануға ниеттенгенін білдірді, бірақ бұл жоспар іске аспады.
In 1841 James Sinclair stopped at Fort Edmonton to receive instructions on where to cross the Rockies. With him were about 116 to 121 mostly Métis settlers from the Red River Colony, hired by the Pugets Sound Agricultural Company to settle on Fort Nisqually and Cowlitz Farm within modern Washington state. Captain John Palliser stayed in Fort Edmonton for a time in 1858 while on his famous expedition. With the help of the factor's wife, Palliser held a ball there. In 1859, the 9th Earl of Southesk visited on his way to the Rocky Mountains, hoping that the fresh mountain air would improve his health. He recorded his observations in the 1874 book Saskatchewan and Rocky Mountains and also published a book on Cree syllabics in 1875. Viscount William Milton and William Butler Cheadle came through Edmonton in 1862/3 and published accounts of their journey. The Government of Alberta indicated at the time that it would use the old fort's timbers to create a heritage site elsewhere in the city, but it never did.
Негізгі факторлар тізімі
+ Форт Эдмонтондағы бас факторлар Уильям Томисон 1795–1796 жж. Оңтүстік-Шығыс Одағындағы Форт-Августпен бәсекелесу үшін Эдмонтон үйін құрды. Джордж Сазерленд 1796–1797 жж. Уильям Томисон 1797–1798 жж. Джеймс Кертис Бёрд 1799–1816 жж. Бёрдтың қызмет ету кезеңінде форт екі рет көшірілді. Хью Карсвелл 1816–1817 жж. Фрэнсис Херон 1817–1821 жж. HBC және NWC бірігуі Херонның өкілеттігінің аяқталуымен сәйкес келді; содан кейін Форт-Август Форт-Эдмонтонға қосылды. Джеймс Сазерленд 1821–1822 жж. Джон Роуанд 1823–1840 жж. Эдмонтондағы ең ұзақ қызмет еткен бас фактор. Джон Эдвард Харриот 1841–1842 жж. Роуандтың бас саудагері және елдік некеден туған күйеу баласы. Джон Роуанд 1842–1846 жж. Джон Эдвард Харриот 1847–1848 жж. Джон Роуанд 1848–1854 жж. Қызметінің соңғы жылдары; 1854 жылдың 30 мамырында қайтыс болды. Уильям Синклер 1854–1857 жж. Джон Суонстон 1857–1858 жж. Уильям Дж. Кристи 1858–1872 жж. Ричард Чарльз Хардисти 1872–1883 жж. Кейіннен Канада сенаторы болды. Джеймс Макдугалл 1883–1885 жж. Ричард Чарльз Хардисти 1885–1888 жж. Харрисон С. Янг 1888–1891 жж. Уильям Т. Ливок 1891–1910 жж. Қазіргі Эдмонтонның орталық бөлігіндегі Джаспер даңғылында орналасқан бөлшек сауда дүкеніне айналды. Ескі HBC дүкенінің сыртқы жағы әлі де сақталған, бірақ қазіргі уақытта ғимаратта U of A филиалы мен Эдмонтон қалалық кітапханасы орналасқан. Қазіргі уақытта ол Enterprise Square деп аталады.
+ Chief factors at Fort EdmontonChief factorYears servedNotes William Tomison 1795–1796 Started Edmonton House to compete with NWC Fort Augustus. George Sutherland 1796–1797 William Tomison 1797–1798 James Curtis Bird 1799–1816 The fort was relocated twice during Bird's tenure. Hugh Carswell 1816–1817 Francis Heron 1817–1821 HBC and NWC merger coincides with the end of Heron's tenure; afterward, Fort Augustus was absorbed into Fort Edmonton. James Sutherland 1821–1822 John Rowand 1823–1840 Longest serving chief factor at Edmonton. John Edward Harriott 1841–1842 Rowand's chief trader and son in law by country marriage. John Rowand 1842–1846 John Edward Harriott 1847–1848 John Rowand 1848–1854 Final years of service; died May 30, 1854. William Sinclair 1854–1857 John Swanston 1857–1858 William J. Christie 1858–1872 Richard Charles Hardisty 1872–1883 Later a Canadian senator. James MacDougall 1883–1885 Richard Charles Hardisty 1885–1888 Harrison S. Young 1888–1891 William T. Livock 1891–1910 Transitioned to the retail store located on Jasper Avenue in what is now Edmonton's downtown core. The outward face of an old HBC department store still exists there, but the building is presently inhabited by a branch of the U of A and the Edmonton Public Library. It is currently known as Enterprise Square.
Мұра
1923 жылы Саскачеван фортындағы алғашқы Форт-Август және Эдмонтонның болжамды орны Канаданың ұлттық тарихи орны деп жарияланды және сол жерге тақта орнатылды. 1959 жылы бесінші Эдмонтон фортының (Эдмонтон форты V) орны да ұлттық тарихи нысан деп танылды және Альберта заң шығарушы органы ғимаратының жанына тақта орнатылды. Сол сияқты, Форт-Эдмонтон – Форт-Гарри жолы да ұлттық тарихи нысан атанды және оған арналған тақта 1996 жылы Эдмонтон қаласында орнатылды.
In 1923 the suspected site of the original Forts Augustus and Edmonton at Fort Saskatchewan was declared a National Historic Site of Canada, and a plaque was placed on the site. In 1959, the site of the fifth Fort Edmonton (Fort Edmonton V) was also made a National Historic Site and plaque was installed near the Alberta Legislature building. Similarly the Fort Edmonton Fort Gary Trail was also named a National Historic Site and a plaque for it was installed in Edmonton in 1996.
Форт-Эдмонтон саябағы
1969 жылы бесінші Эдмонтон фортының қайта құрылысы оның соңғы орнынан бес шақырым жоғары ағысқа қарай басталды, ол 1846 жылғы түрінде бейнеленді, бірақ бұл жолы Солтүстік Саскачеван өзенінің оңтүстік жағалауында. Бұл Форт-Эдмонтон паркінің бастауы болды, ол қазір қаланың танымал туристік орындарының біріне айналды. Парк әртүрлі тарихи ғимараттар арқылы қаланың дамуын – кең Солтүстік-Батыстағы тері саудасы бекетінен бастап, Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін орныққан қалалық орталыққа дейінгі төрт түрлі кезеңді көрсетеді.
In 1969, a reconstruction of the fifth Fort Edmonton began five kilometres upstream from its final site, representing it as it stood in 1846, but this time on the south bank of the North Saskatchewan River. This marked the beginning of Fort Edmonton Park, which has become one of the city's tourist attractions. The park represents, through various historical buildings, four distinct time periods, exploring Edmonton's development from a fur trade post in the vast Northwest, to a settled urban centre after the First World War.