Кіріспе

Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін пайда болған шахмат мектебі – гипермодернизм. Ол орталық Еуропа шеберлерінің шахмат идеяларына, оның ішінде Вильгельм Штайнциттің шахматқа қатысты ұстанымдарына және Зигберт Тарраш белгілеген қағидаларға қарсы шықты.

Шолу

Гипермодернистер жаңа идеяларын ойындармен және жеңістермен көрсетті. Гипермодернизмнің негізін қалаушы және басқарушысы саналатын Арон Нимзович, орталықты тікелей басып алмастан, қашықтан бақылау арқылы ойынды жеңуге болатынын көрсетті, бұл Тарраштың орталықты міндетті түрде пиядалармен басып алу керек деген көзқарасымен қайшы келеді. Нимзович орталықты пиядалармен емес, алыстағы кейіпкерлермен бақылауды ұсынды, осылайша қарсыласты орталықты пиядалармен басып алуға шақырды, олар кейін шабуылдың нысанына айналуы мүмкін. Бұл Нимзовичтің «Менің жүйем» атты кітабында баяндалған гипермодерн аясының бір бөлігі болды, ол көптеген шахматшыларға зор әсер етті. Ол , , әлсіздету, алдын алу, жетінші қатардағы ладья, жылқының бекіністері, оқшауланған ханшайым пиядасының динамикасы және шахматтың басқа да салалары сияқты ұғымдарды енгізіп, жүйеледі. Гипермодерн мектебінің негізгі өкілдерінің ешқайсысы Әлем чемпионы атағына ие болмаса да, олар әлемдегі ең күшті ойыншылардың қатарында болды. Әлем чемпионы Александр Алехин гипермодернизммен байланысты болды, бірақ оның стилі классикалық мектеппен үйлесімдірек болды. Іс жүзінде гипермодернизм Стайнц пен Тарраштың классикалық теориясын алмастырмады. Керісінше, қазіргі шахмат оқулықтары гипермодернизмді классикалық теорияға қосымша немесе кеңейтім ретінде сипаттайды. Гипермодерн дебюттеріне Рети дебюті, Корольдік үнді қорғанысы, Ханшайымның үнді қорғанысы, Нимзо үнді қорғанысы, Нимзович қорғанысы, Грюнфельд қорғанысы, Бого үнді қорғанысы, Ескі үнді қорғанысы, Каталон дебюті, Корольдік үнді шабуылы, Алехин қорғанысы, Модерн қорғанысы, Пирц қорғанысы, Ларсен дебюті және шамалы дәрежеде Англия дебюті кіреді. 1. a3 сияқты дебюттер гипермодерн дебюттеріне жатпайды, себебі олар пиядалармен орталықты басып алуды кешіктіргенімен, кейіпкерлердің дамуын да тежейді.

Тарих

Говард Стаунтон және оның 19 ғасырдағы көптеген замандастары гипермодернизммен байланысты әртүрлі идеяларды түсінді. Шахмат теориясының гипермодерн мектебі 1920 жылдары көзге түсті. Оның басшы мүшелері – Арон Нимзович, Ричард Рети, Савиелли Тартаковер, Гюла Брейер, Ефим Боголюбов және Эрнст Грюнфельд болды, олардың барлығы Орталық Еуропадан шыққан. Олар шахматтың жалықтыратын, баяу және мәнсіз болып бара жатқанын сезінді. Сондай-ақ, шахматты Зигберт Тарраш сияқты қарапайым заңдар немесе принциптер жиынтығымен анықтау мүмкін емес деп санады. Олардың идеялары 1890 жылдары Тарраш тарапынан насихатталған қалыпты ортодоксияға қарсы тұрды. Бұл ортодоксия шахматтың пионері Вильгельм Штайництің идеяларының догматикалық жиынтығы еді. Штайниц – өзінің ойынында шеберлігін көрсеткен және «Классикалық» немесе «Заманауи» мектеп деп танылған идеяларды дамытқан алғашқы ойыншы болды. Бұл мектеп «статикалық» артықшылықтардың маңыздылығын, мысалы, пешканың нашарлауынан сақтану, аттар үшін мықты бекіністер құру және бұғатталған пешкалық құрылымдарда «жақсы» емес, «жаман» епископтарға ұмтылу сияқты мәселелерді атап өтті. Бұл мектеп өз кезегінде Романтикалық мектепті білдіретін Адольф Андерсен, Генри Блэкберн және басқалардың еркін, шабуылға негізделген стиліне реакция болды. 1922 жылы Рети «Die neuen Ideen im Schachspiel» (ағылш. «Шахматтағы жаңа идеялар») атты еңбегін жариялады, онда Пол Морфи заманынан бастап гипермодерн мектебінің пайда болуына дейінгі шахмат ойлауының эволюциясы зерттелді. «Гипермодерн» терминін Тартаковер енгізді; оның «Die hypermoderne Schachpartie» (ағылш. «Гипермодерн шахмат ойыны») атты кітабы 1924 жылы жарық көрді. Нимзовичтің «Mein System» (ағылш. «Менің жүйем») атты кітабы 1925-1927 жылдары бес бөлімге бөлініп жарияланды. Ол гипермодернизмнің элементтерін талқылайды, бірақ негізінен позициялық шахматқа назар аударады.