Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Американдық әдемі әйел (1861–1918)
American magician (1861–1918)
Уильям Эллсворт Робинсон (2 сәуір 1861 – 24 наурыз 1918) – Chung Ling Soo сахналық есімімен танымал болған американдық сиқыршы. Бүгінде ол көбінесе өзін ағылшын тілін нашар білетін қытай адамы ретінде жалған көрсету үшін сары бет бояуын кеңінен қолданғанымен, сондай-ақ сәтсіз оқ ұстау тәсілінен болған қазасымен еске алынады. Кейін ол ұлына сиқыршылық өнерді үйреткен.
William Ellsworth Robinson (April 2, 1861 – March 24, 1918) was an American magician who went by the stage name Chung Ling Soo He is mostly remembered today for his extensive use of yellowface in his act to falsely represent himself to be a Chinese man who spoke little English, as well as for his accidental death due to a failed bullet catch trick. He later taught his son how to perform magic tricks.
Мансап
Робинсон өзінің алғашқы сиқыр шоуын 14 жасында көрсетті және көп ұзамай водевиль сахнасында кәсіби өнер көрсете бастады. Бастапқыда ол "Робинсон, құпия адам" деген атпен танысты. Робинсон өнері арқылы лайықты табыс тапты, бірақ водевильде басты жұлдызға айналуға құштар еді. 1887 жылы ол "Ахмед Бен Али" есімімен "қара өнер иллюзияларын" орындауды бастады. Оның қойылымы мен сахналық есімі неміс сиқыршысы Макс Аузингердікін еске түсірді, ол "Бен Али Бей" деген атпен өнер көрсеткен. (Аузингер АҚШ-қа гастрольдік сапарға шықпағандықтан, бұл ұқсастық сол кезде көп назарға ілінбеді). 1900 жылы Робинсон агент Париждегі Фоли-Бержереде өнер көрсету үшін қытай сиқыршысын іздеп жатқанын білді. Ол ұсынысты қабылдап, тез арада Чин Линг Фудың өнеріне негізделген жаңа қойылым жасады. Содан кейін Робинсон дәстүрлі қытай киімін киіп, сақалын қырқып, шашын биялай бастады. Бетін қараңғырақ көрсету үшін май бояуымен бояды. Жаңа қойылымын аяқтау үшін Робинсон "Хоп Синг Су" сахналық есімін таңдады. Робинсонның жаңа қойылымы сәтті болды, ол Лондонда өнер көрсетуді бастаған кезде өнерін жетілдіріп, есімін "Чун Линг Су" (Чин Линг Фу есімінің өзгеруі) деп өзгертті. Чун Линг Су ретінде Робинсон қытай адамы рөлін ұқыпты сақтады. Ол сахнада ешқашан сөйлемеді, ағылшын тілін білмейтінін мәлімдеді (бірақ кейде сынған ағылшын тілінде сөздер айтатын) және журналистермен сөйлескенде әрқашан аудармашыны пайдаланды. Судың "Су Сэн" атты қытай әйелі оның ассистенті болды. "Су Сэн" де Робинсонның туындысы еді; шын мәнінде ол Робинсонның әйелі деп мәлімдеген американдық әйел Олив "Дот" Патх еді. Шындығында, екеуі ешқашан үйленбеген, өйткені Робинсон әйелі Бесси Смиттен ешқашан ажырасқан емес. Чун Линг Су ретінде Робинсон Еуропада жылдам танымал сиқыршыға айналды және ақырында водевиль сахнасындағы ең жоғары жалақы алатын орындаушылардың бірі болды. Су шақыруды қабылдап, Фумен "The Weekly Dispatch" газетінің кеңсесінде баспасөз мәслихатында кездесуге келісті. Чинг Линг Фу баспасөз Чун Линг Судың нақты кім екеніне қызығушылық танытпағанын түсінген соң, баспасөз мәслихатынан және бәсекелестіктен бас тартты. Бұл оқиға Чинг Линг Фу үшін ұятқа толы болды, ол Империя театрында тек төрт апта ғана өнер көрсетті (Чун Линг Судың Ипподромдағы келісімі үш айға созылды). Бұл трюк кезінде Судың ассистенттері, кейде Боксерлер киімінде, сахнаға екі мылтық алып шықты. Көптеген көрермендер сахнаға шақырылып, біріне оқ салынғандай көрінген мылтықты белгілеуге шақырылды. Қызметкерлер Суға мылтықпен атқанда, ол оқтарды ауадан ұстап, алдындағы табаққа түсіргендей болды. Шындығында, Су оқтарды қолмен ұстап, оларды тексеру және белгілеу кезінде жасырып алды. Мылтықтың жеріне оқ салынған, оқ оқ астындағы камерада атылды, сондықтан оқ ешқашан мылтықтан шықпады. Бүгінгі күні сақталған "Чун Линг Су" туралы жалғыз фильмде ол 1915 жылы өткен қайырымдылық шарасында Бірінші дүниежүзілік соғыс ардагерлерін қарсы алып тұрғаны көрсетілген.
Robinson performed his first magic show at the age of 14 and began performing professionally on the vaudeville circuit shortly thereafter. He initially performed under the name "Robinson, the Man of Mystery". Robinson earned a decent living performing his act but was eager to become a headliner on vaudeville. In 1887, he began performing "black art illusions" under the name "Achmed Ben Ali". The act and Robinson's new stage name closely resembled that of German magician Max Auzinger, who performed under the name "Ben Ali Bey". (As Auzinger never toured the United States, the resemblance went largely unnoticed at the time). In 1900, Robinson learned that an agent was looking for a Chinese magician to perform at the Folies Bergère in Paris. He accepted the job and quickly created a new act based on Ching Ling Foo's act. Robinson then began dressing in traditional Chinese attire, shaved his facial hair and began wearing his hair in a queue. To darken his complexion, he painted his face with greasepaint. To complete his new act, Robinson chose the stage name "Hop Sing Soo". Robinson's new act was a hit, and by the time he began performing in London, he had perfected his act and changed his name to "Chung Ling Soo" (a variation of Ching Ling Foo's name). As Chung Ling Soo, Robinson maintained his role as a Chinese man scrupulously. He never spoke onstage, claiming that he spoke no English (though he did occasionally say phrases in broken English) and always used an interpreter when he spoke to journalists. Soo's Chinese wife, "Suee Seen", acted as his assistant. "Suee Seen" was also Robinson's invention; in reality, she was Olive "Dot" Path, an American woman who Robinson claimed was his wife. In fact, the two never married, as Robinson had never divorced his first wife, Bessie Smith. As Chung Ling Soo, Robinson quickly became a popular stage magician in Europe and eventually became one of the highest paid performers on the vaudeville circuit. Soo accepted the challenge and agreed to meet Foo at the offices of The Weekly Dispatch for a press conference. When Ching Ling Foo realized that the press was not interested in Chung Ling Soo's real identity, he backed out of the press conference and the challenge. The episode was a public embarrassment for Ching Ling Foo, who remained at the Empire Theatre for only four weeks (Chung Ling Soo's engagement at the Hippodrome lasted three months). In this trick, Soo's assistants, sometimes dressed as Boxers, took two guns on to the stage. Several members of the audience were called up to the stage to mark a bullet that appeared to be loaded into one of the guns. Attendants fired the gun at Soo, and he appeared to catch the bullets from the air and drop them on a plate he held up in front of him. Actually, Soo palmed the bullets, hiding them in his hand during their examination and marking. The muzzle loaded guns were rigged so that the gunpowder charge fired in a chamber below the barrel so that the bullet never left the gun. The only known film record of "Chung Ling Soo" that exists today shows him greeting World War I veterans at a 1915 benefit performance.
Жеке өмір
Робинсон өзінің көмекшісі Бесси Смитпен 1883 жылғы 23 ақпанда үйленді. Олар үйленгеннен кейін көп ұзамай, 1883 жылғы желтоқсанда, Робинсонның ішкі байланысы болған әйел (мүмкін, Робинсонның ата-анасында қызмет ететін жас қызметші) оның баласын, Энни есімді қызды дүниеге әкелді. Робинсонның ата-анасы баланы алып, тәрбиеледі. Кейіннен Робинсон мен Смиттың ұлы Элмор дүниеге келді (1885 жылғы ақпанда туған). Сол кезде ажырасу әлеуметтік жағынан қабылданбағандықтан және Робинсон католик болғандықтан, ол Смитпен ресми түрде ажыраспады, тек некелерін "жоюға" шешім қабылдады. Робинсон мен Пэт келесі жиырма жыл бойы күйеу-әйел ретінде таныстырды. Соңында олар 1906 жылғы наурыз айында азаматтық рәсіммен үйленді. Бұл неке заңды түрде мойындалмады, өйткені Робинсон әлі де Бесси Смитпен үйленген еді. Робинсон Пэтке үйленгеннен кейін көп ұзамай, Плимут қаласынан шыққан ағылшын әйел Жанет Луиза Мэри "Лу" Блатчфордпен танысты. Олардың арасында қарым-қатынас орнады және Блатчфорд 1907 жылғы мамыр айында жүкті болды. Пэт Робинсонның адалсыздығын білгенде ашуланды, бірақ олар өзін күйеу-әйел ретінде көрсетуді жалғастыруға келісті. "Чун Линг Су" мен "Сю Сэн" Еуропа бойынша гастрольдік сапарларын жалғастырғанда, Блатчфорд Лондонның Барнс ауданында тұрды. Робинсон жұмыстан тыс уақытында үйге барып, балаларын көретін, соңында үш балалары болды: Эллсворт Джеймс (1908 жылғы ақпанда туған), Гектор (1909 жылғы желтоқсанда туған) және Мэри (1911 жылғы наурызда туған).
Robinson married his assistant Bessie Smith on February 23, 1883. Shortly after the couple married, in December 1883, a woman with whom Robinson had been having an affair (possibly a young servant girl who worked for Robinson's parents) gave birth to his child, a girl named Annie. Robinson's parents took the child in and raised her. Robinson and Smith would later have a son, Elmore (born February 1885). As divorce was considered socially unacceptable at the time and Robinson was a Roman Catholic, he and Smith never formally divorced and simply decided to "cancel" their marriage. Robinson and Path presented themselves as husband and wife for the next twenty years. They eventually married in a civil ceremony in March 1906. The marriage was not legally recognized as Robinson was still married to Bessie Smith. Shortly after Robinson married Path, he met Janet Louise Mary "Lou" Blatchford, an English woman from Plymouth. They began a sexual relationship and Blatchford became pregnant in May 1907. Path was angry to learn that Robinson had been unfaithful but the two decided to continue to present themselves as husband and wife for the sake of the act. While "Chung Ling Soo" and "Suee Seen" continued to tour Europe, Blatchford lived in Barnes, London. In between engagements, Robinson would visit the home and the couple's children, of which there were eventually three: Ellsworth James (born February 1908), Hector (born December 1909) and Mary (born March 1911).
Өлім
1918 жылы 23 наурызда Чунг Линг Су Лондондағы Вуд Грин Империясында өнер көрсетіп тұрды. Ол өзінің "Боксшылардың өлім жазасына кесілуі" атты әйгілі иллюзиясына, оның оқты ұстау тәсіліне дейін ешқандай оқиғасыз өнер көрсетті. Сол түні оның көмекшілерінің бірі оған модификацияланған мылтықтан оқ атқанда, оқ-дәрінің бір бөлігі мылтықтың патронында жарылып, (көмекші көрсету үшін ғана салған) оқ Судың өкпесіне тиді. Ол жерге құлап: "Ойбай! Бір нәрсе болды. Пердені түсіріңдер!" деді. "Чунг Линг Су" кейіпкерін қабылдағаннан бері алғаш рет ағылшын тілінде сөйледі. Су Пасмор Эдвардс коттедж ауруханасына жеткізілді, бірақ ертесі күні таңертең қайтыс болды. Ол Лондон қаласының шығыс бөлігіндегі Шығыс Шиен зиратында жерленген. Мылтық атқан көмекші Джек Гроссман 1982 жылғы 6 қарашада Ұлыбританияның "The Paul Daniels Magic Show" телешоуында пайда болып, сиқыршы Пол Дэниелске осы трюкті қайта жасауға көмектесті. Тергеу кезінде Олив "Дот" Пэтх Чунг Линг Судың трюкінің мәнін түсіндірді. Су өнерінде қолданған мылтықтарына қосымша болаттан жасалған ұңғылар дәнекерленген. Әр өнер көрсеткеннен кейін, оқ-дәріні үнемдеу үшін Су мылтығын толықтай босата бермейтін. Ол оқтарды ату арқылы немесе бұрандамен шығарудың орнына, әдеттегідей, мылтықтың бөліктерін ажыратып, оқ пен оқ-дәріні алып тастайтын. Уақыт өте келе, оның жасаған арнасында жанып үлкермеген оқ-дәрі қалдықтары жинала бастады, бұл арна жарылыстың күшін айналып өтіп, руль түтігіндегі бос зарядты тұтандыруға мүмкіндік берді. Осылайша, Су сол түні трюк орындаған кезде, арнадағы қалдықтардың тұтануы, табадан шыққан оттың мылтықтың ішіндегі, атуға арналмаған оқтың артындағы зарядты да тұтандыруына себеп болды. Салдарынан, оқ қалыпты түрде атылып, Судың кеудесіне тиді. Оқиғаның мән-жайы қару-жарақ сарапшысы Роберт Черчилльмен расталды. Судың өлімі "көрінеу апат" деп танылып, "жаман оқиға" деп шешілді. Чунг Линг Судың өлімінен кейін, ол қытай емес екенін білгенде көпшілік таң қалды. Судың нағыз кім екені кәсіби сиқыршылардың арасында жақсы белгілі болды. Су қайтыс болғанға бір жыл бұрын, сиқыршы Уилл Голдстон "Сиқыршылар айлығы" журналына берген сұхбатында, көпшіліктің Судың кім екеніне күмән келтірмегенін айтты, себебі "Ол әрқашан көпшілікке олардың қалаған нәрсесін көрсетті, өзі қалағанын емес".
On March 23, 1918, Chung Ling Soo was performing at the Wood Green Empire in London. He performed his act without incident until he got to the famous "Condemned to Death by the Boxers" illusion, his version of the bullet catch. That night, as one of his assistants fired the modified gun at him, some of the gunpowder exploded in the gun's chamber, accidentally firing the bullet (loaded only for show by the assistant) into Soo's lung. He fell to the ground and said, "Oh my God. Something's happened. Lower the curtain." This was the only time since adopting his persona that "Chung Ling Soo" had spoken English in public. Soo was taken to Passmore Edwards Cottage Hospital, but died the following morning. He is buried in East Sheen Cemetery in East Sheen, a suburb of London. The assistant who fired the gun, Jack Grossman, appeared on the UK TV show The Paul Daniels Magic Show, broadcast on November 6, 1982, where he assisted magician Paul Daniels to successfully recreate the trick. During the inquest, Olive "Dot" Path explained the nature of Chung Ling Soo's trick. The muskets Soo used in his act were brazed with extra steel barrels. After each performance, to avoid expending powder and bullets, Soo never unloaded his guns properly. Rather than firing them off or drawing the bullets with a screw rod, as was normal practice, he removed the bullet and powder by dismantling the breeches of the guns. Over time, a residue of unburned gunpowder was able to form in the channel he had made to allow the flash to bypass the barrel and ignite a blank charge in the ramrod tube. Thus, when Soo performed the trick that night, ignition of the residue in the channel allowed the flash from the pan to also ignite the charge behind the bullet not intended to be fired that was loaded into the barrel of the gun being used. Consequently, the bullet fired in the normal way, hitting Soo in the chest. The circumstances of the accident were verified by the gun expert Robert Churchill. Soo's death was ruled "accidental" with a final verdict of "misadventure". After Chung Ling Soo's death, the public was shocked to learn that he was not Chinese. Soo's true identity was largely known among professional magicians. A year before Soo's death, magician Will Goldston commented in an interview with Magician Monthly that the public did not question Soo's identity because " he has always presented to the public that which they like and not which he might prefer".
Танымал мәдениетте
Судың оқиғасы Гас Ван Санттың "Соңғы күндері" фильміндегі детектив арқылы баяндалады. Ол сонымен қатар Брюс Хартманның "Философиялық детектив" кітабындағы "Иллюзионисттер" әңгімесінде маңызды рөлде көрінеді.
Soo's story is related by the detective in Gus Van Sant's Last Days. It also figures prominently in Bruce Hartman's book, The Philosophical Detective, in the story "Illusionists."