Кіріспе
Соттың құқықтық шешімі Декларациялық үкім, сондай-ақ декларация деп аталады, – соттың дауласушы тараптар үшін құқықтық белгісіздікті шешетін құқықтық анықтамасы. Бұл – нақты немесе болашақта туындауы мүмкін құқықтық мәселеге қатысты тараптың азаматтық даудағы бір немесе бірнеше тараптардың құқықтарын, міндеттерін немесе жауапкершілігін (апелляциялық шағымдарды ескере отырып) шешу үшін сотқа өтініш білдіруге мүмкіндік беретін, заңды күші бар алдын алу шарасы. Декларациялық үкім АҚШ-та әдетте заңмен көзделген шара болып саналады, теңдік шара емес, сондықтан теңдік талаптарына бағынбайды, бірақ теңдік соттарының шешімдеріндегі ұқсастықтарды табуға болады. Декларациялық үкім өзі тарапқа қандай да бір әрекет жасауды бұйырмайды, сондай-ақ залап төлеуді немесе тыйым салуды білдірмейді, бірақ оған басқа да шаралар қоса берілуі мүмкін. Декларациялық үкім кеңес беру пікірінен ерекшеленеді, себебі соңғысы нақты іс немесе дауды шешпейді. Декларациялық үкімдер мәселедегі әр тарапқа құқықтық нақтылықты қамтамасыз ете алады, бұл келіспеушілікті шешуге немесе оған көмектесуге мүмкіндік береді. Заңды құқықтарды ертерек анықтау мәселенің кейбір немесе барлық басқа да мәселелерін шеше алады. Декларациялық үкім әдетте тарапқа сот процесінің басталу қаупі төнген кезде, бірақ сотқа шағым әлі берілмеген кезде; немесе тараптар заң және/немесе шарт бойынша өздерінің құқықтары қақтығысуы мүмкін деп санайтын кезде; немесе сол талапкерден одан әрі сот процесін болдырмау үшін қарсы талап ретінде (мысалы, тек шарттық талаптар берілген кезде, бірақ авторлық құқық талаптары да қолданылуы мүмкін) сұралады. Кейбір жағдайларда декларациялық үкім беріледі, өйткені әлеуетті жауапкерге қатысты мерзімділік шегі өтеді, ал талапкерге зиян келмейінше (мысалы, аттестатталған есепшіге қатысты қолданылатын қателік туралы заң, есепшінің жаман кеңесінен туындаған қосымша салықты бағалау үшін IRS-тің мерзімінен қысқа болуы мүмкін). Декларациялық үкімдер көптеген ортақ құқық юрисдикцияларында заңмен рұқсат етіледі. АҚШ-та федералды үкімет және көптеген штаттар 1920-1930 жылдары декларациялық үкімдерді шығаруға соттарға рұқсат беретін заңдарды қабылдады.
A declaratory judgment, also called a declaration, is the legal determination of a court that resolves legal uncertainty for the litigants. It is a form of legally binding preventive by which a party involved in an actual or possible legal matter can ask a court to conclusively rule on and affirm the rights, duties, or obligations of one or more parties in a civil dispute (subject to any appeal). The declaratory judgment is generally considered a statutory remedy and not an equitable remedy in the United States, and is thus not subject to equitable requirements, though there are analogies that can be found in the remedies granted by courts of equity. A declaratory judgment does not by itself order any action by a party, or imply damages or an injunction, although it may be accompanied by one or more other remedies. A declaratory judgment is generally distinguished from an advisory opinion because the latter does not resolve an actual case or controversy. Declaratory judgments can provide legal certainty to each party in a matter when this could resolve or assist in a disagreement. Often an early resolution of legal rights will resolve some or all of the other issues in a matter. A declaratory judgment is typically requested when a party is threatened with a lawsuit but the lawsuit has not yet been filed; or when a party or parties believe that their rights under law and/or contract might conflict; or as part of a counterclaim to prevent further lawsuits from the same plaintiff (for example, when only a contract claim is filed, but a copyright claim might also be applicable). In some instances, a declaratory judgment is filed because the statute of limitations against a potential defendant may pass before the plaintiff incurs damage (for example, a malpractice statute applicable to a certified public accountant may be shorter than the time period the IRS has to assess a taxpayer for additional tax due to bad advice given by the CPA). Declaratory judgments are authorized by statute in most common law jurisdictions. In the United States, the federal government and most states enacted statutes in the 1920s and 1930s authorizing their courts to issue declaratory judgments.
Тоқтату және тоқтату
Декларациялық сот шешіміне талап арыз беру, бір тараптың екінші тарапқа тоқтату және талап қою хаты жібергеннен кейін жүзеге асуы мүмкін. Мұндай хатты жіберуді жоспарлап отырған тарап, хатты алған тараптың немесе хат алған тараппен байланысты тараптың (мысалы, клиент немесе жеткізуші) өз құзыретінде декларациялық сот шешімі беру үшін өтініш білдіруі немесе негізсіз қорқыту туралы заң бойынша шағын шығын өтеуі мүмкін. Бұл жіберушінің өз қаражаты есебінен алысқа сапар шегіп сотқа қатысуын қажет етуі мүмкін. Сондықтан тоқтату және талап қою хаты жіберушіге қиын жағдай тудырады, себебі сотқа жүгінудің қажеті болмай, қолдағы мәселелерді ашық әрі тікелей талқылауға болады. Тоқтату және талап қою хатын алған тарап, өзіне тиімдірек құзыретте декларациялық сот ісін қозғау арқылы тактикалық басымдыққа қол жеткізуге тырысуы мүмкін.
Патент даулары бойынша декларациялық сот шешімдерін беру бойынша іс-қимылдар
Декларациялық үкімдер патенттік дауларда, сондай-ақ зияткерлік меншік дауларының басқа салаларында жиі кездеседі, себебі декларациялық үкімдер патентті бұзушылық жасады деген күдікпен айыпталып отырған тарапқа бизнестің негізгі мәселесі болуы мүмкін өнім немесе қызмет бойынша "жағдайды түсіндіруге" мүмкіндік береді. Мысалы, патентті бұзу туралы талапта, патент иесі бұзушы туралы білгеннен кейін, бұзушы талап қойғанға дейін күте алады. Осы аралықта ақшалай залал жинақылай береді – патент иесі өнімдеріне патент нөмірін қоюдан басқа ешқандай күш жұмсамайды. Ал егер декларациялық үкім болмаса, патентті бұзушылық жасады деп күдікпен айыпталып отырған тарап жағдайды түзетуге шара көре алмайды. Ол сот процесінің қаупімен әрекет етуге мәжбүр болады. Декларациялық үкімді алу процедурасы патентті бұзушылық жасады деп күдікпен айыпталып отырған тарапқа жағдайды белсенді түрде шешуге және үстінен төніп тұрған белгісіздік бұлтын жоюға мүмкіндік береді. Патенттік істерде декларациялық үкімді алуға жиі қолданылатын талаптар – бұл патентті бұзушылықтың жоқтығы, патенттің жарамсыздығы және орындалмауы. Патенттік даулар болуы немесе тууы мүмкін жағдайда декларациялық үкімді талап ету үшін талапкер нақты даудың бар екенін дәлелдеуі керек. Егер дау жеткілікті дәрежеде шұғыл және нақты болса, сот әдетте декларациялық үкімді алу бойынша іс жүргізеді. Тіпті патент иесі тоқтату туралы хат жібермеген жағдайда да сот істі қарауы мүмкін. Нақты даудың критерийлері соңғы рет Жоғарғы Сот MedImmune, Inc. v. Genentech, Inc., 549 U. S. 118 (2007) ісінде қарастырылды. Бірақ нақты дау болған жағдайда да, декларациялық үкім туралы заң рұқсат береді – аудандық сот өз қалауынша декларациялық үкімді алу ісін қараудан бас тарта алады. Әдетте талапкер бұзушылыққа ұшыраған деп саналатын құрылғыны немесе әдісті шығарып, пайдаланып, сатып, сатуға ұсынып немесе импорттап жатады, немесе оны шығаруға, пайдалануға, сатуға, сатуға ұсынуға немесе импорттауға дайын болады, және патент иесі талапкердің мұндай әрекеттері патентті бұзуға әкеледі деп мәлімдейді. Сотқа жүгіну туралы тікелей қауіп қажет емес, сондай-ақ сот төрелігінің берілуіне кепілдік жоқ. Соттар бұл талдауда патент иесінің рұқсат алу үшін бұзушылыққа қарсы талап қойғандағы әрекеттерін, патент иесінің бұзушылыққа қарсы клиентін сотқа шақырғандағы жағдайларын немесе меншік иесінің патенттері туралы сауда журналдарындағы мәлімдемелерін қарастырады. Егер патент иесі патенттік қамқорлыққа бұзушылық жасады деп күдікпен айыпталып отырған тараптың не істеп жатқанын немесе не істеуге ниеттеніп отырғанын көрсететін болса, онда ол сотқа шағымдануға құқылы. Егер патент иесі декларациялық үкімді бұзушылық туралы емес істе қарсы талап қоймаса, онда бұзушылық туралы талаптан бас тартқан болып есептеледі.