Кіріспе
Ағаштар туысы – Птерокарья, ағылшын тілінде көбінесе wingnuts деп аталады, жаңғақ тұқымдасына (Juglandaceae) жататын ағаштар. Олар Азияға тән. Ботаникалық атауы ежелгі грек тіліндегі πτερον (pteron) – "қанат" және κάρυον (karyon) – "жаңғақ" сөздерінен құралған.
Pterocarya, often called wingnuts in English, are trees in the walnut family Juglandaceae. They are native to Asia. The botanic name is from Ancient Greek πτερον (pteron) "wing" + κάρυον (karyon) "nut".
Сипаттама
Птерокарьялар – жапырақты ағаштар, биіктігі 10–40 м, 20–45 см ұзындығындағы қауырсын жапырақтары бар, олардың 11–25 жапырақшасы болады; сабақтарында камералы өзегі бар, бұл қасиет жаңғақтармен (Juglans) ортақ, бірақ осы отбасыдағы хикорияларға (Carya) тән емес. Гүлдері бір жынысты, гүлшоғырларында орналасқан. Тұқымдық гүлшоғырлары піскен кезде (тозаңданудан кейін шамамен алты ай өткен соң) 15–45 см ұзындықта, оларға 20–80 тұқым тізілген күйде ілінеді. Тұқымдары 5–10 мм диаметріндегі шағын жаңғақ, екі қанаты бар, әр жағынан біреуі. Кейбір түрлерінде қанаттары қысқа (5–10 мм) және кең (5–10 мм), ал басқаларында ұзын (10–25 мм) және тар (2–5 мм).
Түрлер
Оның алты түрі бар. Сурет Ғылыми атауы Жалпы атауы Таралу орны Pterocarya fraxinifolia Кавказ қанатжаңғағы Оңтүстік-батыстағы Кавказ және Эльбурз таулары. Pterocarya hupehensis Хубэй қанатжаңғағы Орталық Қытай. Pterocarya macroptera Үлкен қанатты қанатжаңғақ Батыс және оңтүстік-батыс Қытай. Pterocarya rhoifolia Жапон қанатжаңғағы Жапония, шығыс Қытай (Шаньдун). Pterocarya stenoptera Қытай қанатжаңғағы Қытай, кеңінен таралған. Pterocarya tonkinensis Тонкин қанатжаңғағы Қытайдың оңтүстік бөлігінде (Юньнань), Индоқытай. Қытайдан тағы бір түр – дөңгелек қанатты жаңғақ, жапырақтары ұқсас, бірақ жаңғақтың айналасында (жанындағы екі қанаттың орнына) ерекше дөңгелек қанаты бар. Бұрын Pterocarya paliurus деп аталған, қазір жаңа туысқа көшірілді, Cyclocarya paliurus.
Гибридтер
Pterocarya × rehderiana (P. fraxinifolia × P. stenoptera)
Қолданылуы
Ағаш жаңғағы – өте тартымды, ірі және жылдам өсетін ағаштар, кейде саябақтар мен үлкен бақтарға отырғызылады. Азиядан тыс жерлерде ең көп кездесетіні – P. fraxinifolia, бірақ ең әдемісі – P. rhoifolia. P. fraxinifolia мен P. stenoptera араласуынан алынған гибрид P. × rehderiana одан да жылдам өседі және кейде ағаш өндіру үшін отырғызылады. Ағашы жақсы сапалы, жаңғақ ағашына ұқсас, бірақ одан сәл кем тығыз және мықты.