Еуропадағы грошен: тарихы мен түрлері

Кіріспе

Әр түрлі монеталардың атауы, көбінесе Орталық Еуропада қолданылады. Groschen (; grossus "қалың", көне чех groš арқылы) – әр түрлі монеталардың, әсіресе Франция, кейбір итальян мемлекеттері, Англия, Киелі Рим империясының түрлі мемлекеттері сияқты Еуропа елдерінде қолданылған күміс монетаның (кейде халықтық) атауы. Бұл сөз, tornose деп аталатын монетаның, grossus denarius Turnosus, яғни ағылшын тілінде "Турдың қалың динарийі" деген сипаттамасынан алынған. Гросшен ескі құжаттарда жиі gl деп қысқартылып жазылатын, онда екінші әріп "l" (алфавиттің 12-ші әріпі) емес, қысқарту таңбасы болған; кейін Gr немесе g деп жазылды.

Ерте заманауи кезең

Кейіннен көптеген мемлекеттерде грошен айналысы тоқтатылды, ал қалғандары бастапқы монетадан кіші монеталарды ғана соқты. Мысалы, Польшада 1526 жылдан бастап 1/2 грош, 1 грош, 1 1/2 грош, 2 грош, 3 грош, 4 грош және 6 грош монеталары айналымда болды. Олардың салмағы бірте-бірте күміс мазмұнына дейін төмендеді, ал 1752 жылдан бастап олардың орнына сол атаумен шығарылған мыс монеталар келді. Германияда грошен (жекеше және көпше түрінде) 12 пфенниг монетасының кең таралған атауы ретінде шиллингті ығыстырды. 18 ғасырда ол негізінен солтүстік мемлекеттерде Рейхсталердің 1/24 бөлігі (конвенциялық талердің 1/32 бөлігіне тең) құнды монета ретінде қолданылды. 19 ғасырда жаңа валюта жүйесі енгізілді, онда грошен, көбінесе ескі грошеннен ажырату үшін жаңа атаумен, талердің 1/30 бөлігіне тең болды. Бұл 1821 жылы Пруссияда басталды, онда монета Сильбергрошен (Sgr) деп аталды және 12 пфеннигке бағаланды. Саксония 1840 жылы Нойгрошен (ngr) енгізді, ол да талердің 1/30 бөлігін құрады, бірақ 10 (жаңа) пфеннигке бөлінді. Силезия мен Богемия 1821 жылы Пруссиямен бірдей уақытта ақ грош (Weissgroschen) енгізді. Пруссияның Фридрих Вильгельм III ондық жүйені тұрақты енгізу туралы әлі шешім қабылдамады. Жаңа пфеннигтерді ескілерден ажырату үшін оларды пфеннигтер деп атады. Соңғы неміс Куранггрошендері (номиналды құны бойынша) 1827 және 1828 жылдары Саксония Корольдігінде, ал 1837 жылы Саксен-Кобург және Гота Герцогтігінде мемлекеттік ақша стандартына, Konventionsfuß-қа сәйкес соғылды, оған сәйкес 320 грошшендегі күміс Кельн маркасының салмағына (233,856 грамм) тең болды. Талер монеталарының құнына қатысты ерекшелік – Саксониядағы «көпелек монеталар» (Schmetterlingsmünzen) сериясы. Бұл монеталардың барлығы құнын тек грошенемен көрсетеді, ал күнделікті хат-хабарларда қолданылатын грошенге арналған әдеттегі аббревиатура монеталардың номиналы үшін пайдаланылды. Сол сияқты, грошенге арналған аббревиатура 1584 жылғы Сайлау сакс алтын Reichsgulden zu 21 Groschen монетасына мөрленді. Бұл жағдайда, бұл монетаның есептік монета (Rechnungsmünze) екенін көрсету мақсатында жасалды. Тағы бір ерекше жағдай – Киперталер, онда империялық монета жасау туралы жарлықты (Reichsmünzordnung) айналып өту үшін грошене (немесе Крейцер) мөлшері де көрсетілген. 28 және 24 грошенелік номиналдарында, дизайны мен мөлшері жағынан ешқандай айырмашылығы жоқ талерлер де қызығушылық тудырады. Мысалы, 24 грошенелік Хозенбандталер де есептік монеталар болды, бұл кейде мойындалмайды. Германияның бірігуінен және ондық жүйеге көшуден кейін, 100 пфенниг маркаға теңестірілгенде, грошен 10 пфенниг монетасымен ауыстырылды және грошен евро енгізілгенге дейін 10 пфенниг монетасының лақап аты ретінде сақталды. Осы себепті, Sechser (алтылық) атауы жарты грошене монетасы үшін, яғни 5 пфенниг үшін аймақтық деңгейде қолданылып келді. Бетховеннің фортепианоға арналған рондосы, opus 129 (1795) «Die Wut über den verlorenen Groschen» (сөзбе-сөз «Жоғалған грошенге деген ашу», бірақ «Жоғалған тиынға деген ашу» деп белгілі) деп аталады.

Later the tradition of Groschen was dropped in most states while others continued to mint only coins smaller than the original coin. In Poland for example, from 1526 these included coins of 1/2 grosz, 1 grosz, 1 1/2 grosz, 2 grosz, 3 grosz, 4 grosz and 6 grosz. Their weight steadily dropped to of silver and since 1752 they were replaced by copper coins of the same name. In Germany, the name Groschen (both singular and plural) replaced Schilling as the common name for a 12 pfennig coin. In the 18th century it was used predominantly in the northern states as a coin worth 1/24 of a Reichsthaler (equal to 1/32 of a Conventionsthaler). In the 19th century, a new currency system was introduced in which the Groschen, often under a new name to distinguish it from the old, was worth 1/30 of a Thaler or Taler. This began in 1821 in Prussia, where the coin was called the Silbergroschen (Sgr) and was worth 12 pfennigs. Saxony followed in 1840 with the Neugroschen (ngr), also 1/30 of a thaler, but subdivided in 10 (new) pfennigs. Silesia and Bohemia introduced the white groschen (Weissgroschen) in 1821 at the same time as Prussia. Frederick William III of Prussia could not yet decide on the consistent introduction of the decimal system. In order to be able to distinguish his new pfennig' from the old ones, they were called Pfenninge. The last German Kurantgroschen (regarding the simple face value) were issued in the Kingdom of Saxony in 1827 and 1828, and in the Duchy of Saxe Coburg and Gotha in 1837 based on a monetary standard, the Konventionsfuß, of the state, according to which the silver contained in 320 groschen was equal to the weight of a Cologne Mark (233.856 grammes). An exception in relation to the value of thaler coins is the series of 'butterfly coins' (Schmetterlingsmünzen) in the Electorate of Saxony. All these coins only show their value in groschen; the usual abbreviation for groschen used in the everyday correspondence being used for the denomination on the coins. Likewise, the abbreviation for groschen used in the written word was stamped on the Electoral Saxon golden Reichsgulden zu 21 Groschen of 1584. In this case, it was probably intended to express the fact that it is a coin of account (Rechnungsmünze). Another special case is the Kipperthaler, on which the value in groschen (or Kreuzer) is also stamped to circumvent the Imperial Minting Ordinance (Reichsmünzordnung). Also interesting are thalers, which were minted in denominations of 28 and 24 groschen without differences in design and size. For example, the 24 groschen Hosenbandtaler were also coins of account, which is sometimes not recognized. Following German unification and decimalisation, with 100 pfennigs to the mark, the groschen was replaced by the 10 pfennig coin and groschen remained a nickname for the 10 pfennig coin until the introduction of the euro. For the same reason, the name Sechser (sixer) remained in use regionally for the half groschen coin, 5 Pfennigs. There is a Beethoven rondo for piano, opus 129 (1795) entitled "Die Wut über den verlorenen Groschen" (literally "The Rage Over the Lost Groschen", but known as "Rage Over a Lost Penny").