Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Адам мотивациясының теориялары
Theories of human motivation
X және Y теориялары – адам еңбегін мотивациялау және басқару теориялары. Оларды Дуглас Макгрегор 1950 жылдары MIT Sloan School of Management мектебінде жұмыс істеген кезінде жасады және 1960 жылдары одан әрі дамытты. Макгрегордың еңбегі, мұқтаждықтар иерархиясын жасаған Абрахам Маслоутың еңбектерімен қатар мотивация теориясына негізделген. Макгрегор ұсынған екі теория менеджерлердің адам ресурстарын басқаруда, ұйымдық мінез-құлықта, ұйымдық байланыста және ұйымдық дамуда қолданатын жұмыс күшін ынталандырудың қарама-қайшы үлгілерін сипаттайды. X теориясы күшті бақылаудың, сыртқы ынталандырулар мен жазалардың маңыздылығын түсіндіреді, ал Y теориясы жұмысқа қанағаттанғанның мотивациялық рөлін атап көрсетеді және жұмыскерлерді тікелей бақылаусыз міндеттерге кірісуге ынталандырады. X және Y теорияларын басқарудың әртүрлі тәсілдері қызметкерлердің мотивациясына және өнімділігіне әсер ете алады, ал менеджерлер екі теорияның да стратегияларын өз тәжірибесіне енгізуге құқылы.
Theory X and Theory Y are theories of human work motivation and management. They were created by Douglas McGregor while he was working at the MIT Sloan School of Management in the 1950s, and developed further in the 1960s. McGregor's work was rooted in motivation theory alongside the works of Abraham Maslow, who created the hierarchy of needs. The two theories proposed by McGregor describe contrasting models of workforce motivation applied by managers in human resource management, organizational behavior, organizational communication and organizational development. Theory X explains the importance of heightened supervision, external rewards, and penalties, while Theory Y highlights the motivating role of job satisfaction and encourages workers to approach tasks without direct supervision. Management use of Theory X and Theory Y can affect employee motivation and productivity in different ways, and managers may choose to implement strategies from both theories into their practices.
Макгрегор мен Маслоу
Макгрегордың Х теориясы мен Y теориясы, Маслоудың қажеттіліктер иерархиясы екеуі де мотивация теориясының негізінде жатыр. Маслоудың қажеттіліктер иерархиясы физиологиялық қажеттіліктерден (ең төменгі деңгей), қауіпсіздік қажеттіліктері, махаббат қажеттіліктері, құрмет қажеттіліктері және өзін-өзі дамытудан (ең жоғары деңгей) тұрады. Y теориясының болжамдары, Маслоу иерархиясымен байланысты қарастырылғанда, қызметкерлердің жоғары деңгейдегі қажеттіліктеріне, мысалы, құрмет қажеттіліктері мен өзін-өзі дамытуға ерекше назар аударады.
McGregor's Theory X and Theory Y and Maslow's hierarchy of needs are both rooted in motivation theory. Maslow's hierarchy of needs consists of physiological needs (lowest level), safety needs, love needs, esteem needs, and self actualization (highest level). Assumptions of Theory Y, in relation to Maslow's hierarchy put an emphasis on employee higher level needs, such as esteem needs and self actualization.
Х теориясы
Х теориясы қалыпты жұмыскерге қатысты теріс пікірлерге негізделген. Бұл басқару стилінде жұмыскердің жоғары талпынысы аз, жауапкершіліктен қашады және жеке мүддесіне бағытталған деп есептеледі. Әдетте, Х теориясы стиліндегі менеджерлер өз қызметкерлерінің ақыл-ойы төмен, еңбекқор емес және тек тұрақты табыс табу үшін жұмыс істейді деп санайды. Менеджмент қызметкерлердің жұмысы тек жеке мүдделеріне негізделгенін түсінеді. Егер менеджерлер қызметкерлер осылай жұмыс істейді деп сенетін болса, оларды ынталандыру үшін сыйлықтар мен жазаларды қолдануы мүмкін. Бұл қатал тәсіл тығыз бақылауға, қорқытуға және дереу жазалауға тәуелді. Мұндай тәсіл жұмысшылардың жауыздыққа толуына, басшылыққа деген наразылыққа әкелуі мүмкін. Y теориясының менеджерлері жұмыскермен жеке деңгейде қарым-қатынас жасауға бейім, ал емес оқыту мен нұсқау беруге негізделген қарым-қатынасқа. Х теориясымен салыстырғанда, Y теориясы жұмыс күшіне жасанды демократиялық орта құрады.
Theory X is based on negative assumptions regarding the typical worker. This management style assumes that the typical worker has little ambition, avoids responsibility, and is individual goal oriented. In general, Theory X style managers believe their employees are less intelligent, lazier, and work solely for a sustainable income. Management believes employees' work is based on their own self interest. Managers who believe employees operate in this manner are more likely to use rewards or punishments as motivation. The hard approach depends on close supervision, intimidation, and immediate punishment. This approach can potentially yield a hostile, minimally cooperative workforce and resentment towards management. Theory Y managers gravitate towards relating to the worker on a more personal level, as opposed to a more conductive and teaching based relationship. In comparison to Theory X, Theory Y incorporates a pseudo democratic environment to the workforce.
Басқару стилін таңдау
Макгрегор үшін Х теориясы мен Y теориясы бір континуумның екі ұшы емес, олар өздері жеке-жеке екі континуумды құрайды. Ең тиімді өндіріс деңгейіне жету үшін екі теорияны қатар қолдану ыңғайлы болуы мүмкін.
For McGregor, Theory X and Theory Y are not opposite ends of the same continuum, but rather two different continua in themselves. In order to achieve the most efficient production, a combination of both theories may be appropriate.
Әскери басқару және бақылау
X және Y теориялары әскери басқару және басқару жүйесіне (С2) де әсер етеді. Шешім қабылдау құқықтарының тар орталықтандырылуымен, өзара әрекеттесудің қатаң шектелуімен және ақпарат таратудың аз болуымен сипатталатын, ескі және қатаң иерархиялық басқару тұжырымдамалары, Х теориясына сәйкес мәдени және ұйымдық көзқарастардан туындайды. Ал жеке бастама мен өзін-өзі үйлестіруге негізделген, қазіргі заманғы, желілік және орталықтандырылмаған басқару тұжырымдамалары, көбінесе "Y теориясы" философиясынан пайда болады. Мысалы, Миссиялық Басқару – көптеген қазіргі заманғы әскери ұйымдар ұмтылатын басқару философиясы болып табылады, ол қолбасшының ниетінің жалпы аясында жеке шешім қабылдау мен іс-қимылды қамтиды. Жеке бастаманың маңыздылығына берілген назар, оны Х теориясынан гөрі Y теориясының философиясына жақындатады.
Theory X and Theory Y also have implications in military command and control (C2). Older, strictly hierarchical conceptions of C2, with narrow centralization of decision rights, highly constrained patterns of interaction, and limited information distribution tend to arise from cultural and organizational assumptions compatible with Theory X. On the other hand, more modern, network centric, and decentralized concepts of C2, that rely on individual initiative and self synchronization, tend to arise more from a "Theory Y" philosophy. Mission Command, for example, is a command philosophy to which many modern military establishments aspire, and which involves individual judgment and action within the overall framework of the commander's intent. Its assumptions about the value of individual initiative make it more a Theory Y than a Theory X philosophy.