Маслоу мұқтаждықтарының иерархиясы: Даму психологиясы тұжырымдамасы
Maslow's hierarchy of needs
Маслоу мұқтаждықтарының иерархиясы: адам мотивациясы, даму психологиясы, жеке тұлғаны қанағаттандыру, өсу және жетістікке қадамдар. Психологиялық теория!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Даму психологиясы теориясы
Theory of developmental psychology
Маслоудың қажеттіліктер иерархиясы – американдық психолог Абрахам Маслоутың 1943 жылы «Психологиялық шолу» журналында жариялаған «Адам мотивациясы туралы теория» атты мақаласында ұсынған психологиядағы идея. Кейіннен Маслоу бұл идеяны адамдардың туа біткен қызығушылығы туралы өз байқауларымен толықтырды. Оның теориясы көптеген басқа теориялармен қатар келеді, олардың кейбіреулері адамның өсу кезеңдерін сипаттауға бағытталған. Теория – қоғамның жалпы қажеттіліктерін негізге алып, одан әрі қалыптасқан эмоцияларға қарай жүйелейтін жіктеу жүйесі. Қажеттіліктер иерархиясы жетіспеушілік және өсу қажеттіліктеріне бөлінеді, теорияның екі негізгі тақырыбы – жекелендіру және қажеттіліктерді басымдыққа қою. Теория көбінесе иллюстрацияларда пирамида түрінде көрсетілсе де, Маслоу қажеттіліктер иерархиясын бейнелеу үшін пирамида жасамаған. Қажеттіліктер иерархиясы – психологиялық идея және бағалау құралы, әсіресе білім беру, денсаулық сақтау және әлеуметтік жұмыс салаларында. Иерархия әлі де танымал құрылым болып табылады, мысалы, социологиялық зерттеулерде, басқару оқытуда және жоғары білім беруде. Сонымен қатар, қажеттіліктер иерархиясы адамдардың мінез-құлық мотивациясына қалай қатысатынын зерттеу үшін қолданылады. Маслоу «физиологиялық», «қауіпсіздік», «жатақтық және сүйіспеншілік», «әлеуметтік қажеттіліктер» немесе «құрмет», «өзін-өзі іске асыру» және «трансценденттік» терминдерін адамның қажеттіліктері мен мотивацияларының жалпы үлгісін сипаттау үшін қолданды. Бұл теорияға сәйкес, келесі деңгейде мотивация туындауы үшін, әрбір алдыңғы деңгей жеке адам тарапынан қанағаттандырылуы керек. Иерархия адам мінез-құлқының контекстінде күш пен мотивацияның қалай байланысты екенін түсіндіру үшін пайдаланылды. Әрбір деңгейде белгілі бір ішкі сезімдер бар, олар адамның иерархиясын толық аяқтауы үшін қанағаттандырылуы тиіс. Маслоудың қажеттіліктер иерархиясы кеңінен қолданылып, зерттелгенімен, оны растайтын нақты дәлелдер жеткіліксіз, және теорияның жарамдылығы академиялық ортада даулы болып қала береді. Иерархияның идеялары Маслоуға тиесілі болғанымен, пирамиданың өзі Маслоудың түпнұсқалық еңбектерінде жоқ. Пирамиданың ең төменгі төрт қабатында Маслоу «жетіспеушілік қажеттіліктері» немесе «d қажеттіліктері» деп атаған құрмет, достық және сүйіспеншілік, қауіпсіздік және физиологиялық қажеттіліктер бар. Егер бұл «жетіспеушілік қажеттіліктері» қанағаттандырылмаса – ең төменгі (физиологиялық) қажеттілікті қоспағанда – физикалық белгілер байқалмауы мүмкін, бірақ адам алаңдаушылық пен кернеу сезінеді. Қажеттіліктердің қанағаттандырылмауы жетіспеушілікке әкеледі, сондықтан қанағаттандырылмаған қажеттіліктері бар адам оларды толықтыруға тырысады. Адам миы күрделі жүйе және бір уақытта параллель процестерді жүзеге асыра алады, сондықтан Маслоу иерархиясының әртүрлі деңгейлерінен бірнеше мотивациялар бір уақытта пайда болуы мүмкін. Маслоу бұл деңгейлер мен олардың қанағаттандырылуын «нақты», «жалпы» және «негізінен» сияқты сөздермен сипаттады. Адамның кез келген уақытта белгілі бір қажеттілікке назар аударатынын айтудың орнына, Маслоу белгілі бір қажеттілік адам ағзасын «басқаратынын» айтты. Осылайша Маслоу мотивацияның әртүрлі деңгейлері адам санасында кез келген уақытта пайда болуы мүмкін екенін мойындады, бірақ ол мотивацияның негізгі түрлерін және олардың қанағаттандырылу ретін анықтауға баса назар аударды.
Maslow's hierarchy of needs is an idea in psychology proposed by American psychologist Abraham Maslow in his 1943 paper "A Theory of Human Motivation" in the journal Psychological Review. Maslow subsequently extended the idea to include his observations of humans' innate curiosity. His theories parallel many other theories of human developmental psychology, some of which focus on describing the stages of growth in humans. The theory is a classification system intended to reflect the universal needs of society as its base, then proceeding to more acquired emotions. The hierarchy of needs is split between deficiency needs and growth needs, with two key themes involved within the theory being individualism and the prioritization of needs. While the theory is usually shown as a pyramid in illustrations, Maslow himself never created a pyramid to represent the hierarchy of needs. The hierarchy of needs is a psychological idea and also an assessment tool, particularly in education, healthcare and social work. The hierarchy remains a popular framework, for example in sociology research, management training, and higher education. Moreover, the hierarchy of needs is used to study how humans intrinsically partake in behavioral motivation. Maslow used the terms "physiological", "safety", "belonging and love", "social needs" or "esteem", "self actualization" and "transcendence" to describe the pattern through which human needs and motivations generally move. This means that, according to the theory, for motivation to arise at the next stage, each prior stage must be satisfied by an individual. The hierarchy has been used to explain how effort and motivation are correlated in the context of human behavior. Each of these individual levels contains a certain amount of internal sensation that must be met in order for an individual to complete their hierarchy. Although widely used and researched, Maslow's hierarchy of needs lacks conclusive supporting evidence and the validity of the theory remains contested in academia. Despite the fact that the ideas behind the hierarchy are Maslow's, the pyramid itself does not exist anywhere in Maslow's original work. The most fundamental four layers of the pyramid contain what Maslow called "deficiency needs" or "d needs": esteem, friendship and love, security, and physical needs. If these "deficiency needs" are not met – except for the most fundamental (physiological) need – there may not be a physical indication, but the individual will feel anxious and tense. Deprivation is what causes deficiency, so when one has unmet needs, this motivates them to fulfill what they are being denied. The human brain is a complex system and has parallel processes running at the same time, thus many different motivations from various levels of Maslow's hierarchy can occur at the same time. Maslow spoke clearly about these levels and their satisfaction in terms such as "relative", "general", and "primarily". Instead of stating that the individual focuses on a certain need at any given time, Maslow stated that a certain need "dominates" the human organism. Thus Maslow acknowledged the likelihood that the different levels of motivation could occur at any time in the human mind, but he focused on identifying the basic types of motivation and the order in which they would tend to be met.
Құрметке деген қажеттілік
Құрмет – адамға деген құрмет пен бедел, сонымен қатар "өзіне деген құрмет пен басқалардың құрметі". Маслоудың қажеттіліктер иерархиясы құрмет қажеттіліктерінен кейін тағы екі санатқа дейін кеңейтілуі мүмкін: танымдық қажеттіліктер және эстетикалық қажеттіліктер. Танымдық қажеттіліктер мағынаны, ақпаратты, түсінуді және жаңалыққа құштарлықты қалайды – бұл оқуға және білім алуға деген ниетті тудырады. Өмірінің соңғы жылдары Маслоу мотивацияның тағы бір өлшемін зерттеді, сонымен бірге өзін-өзі іске асыру туралы бастапқы көзқарасын сынға алды. Маслоу, трансценденция арқылы сіздің қазіргі мәдениетіңізде тамырларыңыз болады, бірақ сонымен бірге оны жоғарыдан қарап, басқа көзқарас пен идеяларды көре аласыз дейді. Осы соңғы идеялар бойынша, адам өзін өзінен артық нәрсеге арнау арқылы толыққанды жүзеге асырады – мысалы, қайырымдылық немесе руханият. Ол мұны шексіздікке ұмтылумен теңестірді. "Трансценденция – адам санасының ең жоғары және ең толық қамтитын немесе тұтас деңгейі, өзімен, жақындарымен, жалпы адамзатпен, басқа түрлермен, табиғатпен және ғаламмен құрал емес, мақсат ретінде мінез-құлық ету және қарым-қатынас жасау."
Esteem is the respect, and admiration of a person, but also "self respect and respect from others". It has been said that Maslow's hierarchy of needs can be extended after esteem needs into two more categories: cognitive needs and aesthetic needs. Cognitive needs crave meaning, information, comprehension and curiosity – this creates a will to learn and attain knowledge. In his later years, Maslow explored a further dimension of motivation, while criticizing his original vision of self actualization. Maslow tells us that by transcending you have a set of roots in your current culture but you are able to look over it as well and see other view points and ideas. By these later ideas, one finds the fullest realization in giving oneself to something beyond oneself—for example, in altruism or spirituality. He equated this with the desire to reach the infinite. "Transcendence refers to the very highest and most inclusive or holistic levels of human consciousness, behaving and relating, as ends rather than means, to oneself, to significant others, to human beings in general, to other species, to nature, and to the cosmos."
Тарих
Маслоудың қажеттіліктер иерархиясы Маслоу "маймылдарды зерттеп, олардың ерекше мінез-құлқында жеке қажеттіліктерге негізделген басымдықтарды анықтағанда" құрылды. Дегенмен, бұл идея әлеуметтік желілерде кең таралса да, оның қажеттіліктер иерархиясы үшін идеяларды көшіріп алған немесе ұрлаған дегенге ешқандай дәлел жоқ, ол алғаш рет 1943 жылы жарияланды.
Maslow's hierarchy of needs was created as Maslow "studied and observed monkeys [ ] noticing their unusual pattern of behavior that addressed priorities based on individual needs". however, while this idea has gained attention on social media, there is no evidence to suggest he borrowed or stole ideas for his hierarchy of needs, which he only first published in 1943.
Сын
Маслоудың қажеттіліктер иерархиясы академиялық ортадан тыс кеңінен таралған, мүмкін себебі ол "көптеген адамдар өздері мен басқаларында бірден танитын" нәрселерді түсіндіреді. Дегенмен, Маслоудың бұл идеясы ғылыми тұрғыдан көп дау тудырады. Соңғы зерттеулер жалпы адамзаттың қажеттіліктерінің бар екенін және адамдардың қажеттіліктерді іздеу және қанағаттандыру жолындағы ортақ ретін растағандай болса да, Маслоу ұсынған нақты иерархия күмәнді. Ең көп таралған сын – ұқсас өмірлік жағдайлар мен фонға ие адамдардың бірдей жағдайға тап болғанда бірдей шешім қабылдайды деген болжам. Бірақ, байқаулар көрсетіп тұрғанындай, адамдардың әрқайсысының өзіндік мотивациясы болады және олардың мінез-құлқы Маслоу принциптеріне сүйене отырып сенімді түрде болжамдалмайды. Тағы бір сын – адамдар пирамида бойымен тек жоғары қарай қозғалады деуі, ал шындығында адамдар тұрақты түрде пирамида бойымен жоғары да, төмен де қозғалып отырады.
Maslow's hierarchy of needs has widespread influence outside academia, perhaps because it explains things "that most humans immediately recognize in themselves and others". Still, academically, Maslow's idea is heavily contested. Although recent research appears to validate the existence of universal human needs, as well as shared ordering of the way in which people seek and satisfy needs, the exact hierarchy proposed by Maslow is called into question. The most common criticism is the expectation that different individuals, with similar backgrounds and at similar junctures in their respective lives, when faced with the same situation, would end up taking the same decision. Instead of that, a common observation is that humans are driven by a unique set of motivations, and their behavior cannot be reliably predicted based on the Maslowian principles. Another criticism is that people will only go up this pyramid when most of the time people are going up and down this pyramid all the time.
Әдістеме
Маслоу Альберт Эйнштейн, Джейн Аддамс, Элеонора Рузвельт және Барух Спиноза сияқты адамдарды, психикалық аурулары немесе невроздары бар адамдарды емес, зерттеді, және "мүгедек, дамымаған, жетілмеген және дені сау емес үлгілерді зерттеу тек мүгедек психологиясы мен мүгедек философиясын тудыруы мүмкін" деп жазды. Бұл жорамал сол кездегі көптеген бойлық және көлденең зерттеулермен қолдау тапқан деп есептелді, бірақ Маслоудың иерархиясына көрсетілген қолдау нашар өлшемдер мен бақылау топтарының дұрыс таңдалмауына байланысты сынға ұшырады. Өз кезегінде, Хофстедтің жұмысы да сынға алынды. Маслоудың қажеттіліктер иерархиясы, жекешіл қоғамда тәрбиеленгендердің және ұжымдық қоғамда тәрбиеленгендердің әлеуметтік және интеллектуалдық қажеттіліктері арасындағы айырмашылықты толыққанды көрсетпейтіні және кеңейтпейтіні айтылды. Жекешіл қоғамдардағы адамдардың қажеттіліктері мен жігерлері ұжымдық қоғамдардағыларға қарағанда көбінесе өзіне бағытталған, өзін-өзі жетілдіруге ұмтылады, ал өзін-өзі толыққанды іске асыру – өзін-өзі жетілдірудің жоғарғы нүктесі болып табылады. Ұжымдық қоғамдарда қабылдау және қоғамдық қажеттіліктер бостандық пен жекелік қажеттіліктерінен басым түседі. Теорияға қатысты сын-ескертпелерде рухани контексте жекешілдік пен ұжымдыққа назар бермеушілік туралы да айтылды.
Maslow studied people such as Albert Einstein, Jane Addams, Eleanor Roosevelt, and Baruch Spinoza, rather than mentally ill or neurotic people, writing that "the study of crippled, stunted, immature, and unhealthy specimens can yield only a cripple psychology and a cripple philosophy". This refutation was claimed to be supported by the majority of longitudinal data and cross sectional studies at the time, with the limited support for Maslow's hierarchy criticized due to poor measurement criteria and selection of control groups. In turn, Hofstede's work was criticized by others. Maslow's hierarchy of needs was argued as failing to illustrate and expand upon the difference between the social and intellectual needs of those raised in individualistic societies and those raised in collectivist societies. The needs and drives of those in individualistic societies tend to be more self centered than those in collectivist societies, focusing on the improvement of the self, with self actualization being the apex of self improvement. In collectivist societies, the needs of acceptance and community will outweigh the needs for freedom and individuality. Criticisms towards the theory have also been expressed on the lack of consideration towards individualism and collectivism in the context of spirituality.
Шарт бойынша иерархиялық өзгерістер
Маслоудың қажеттіліктер иерархиясының жоғары (өзін-өзі бағалау және өзін-өзі іске асыру) және төменгі (физиологиялық, қауіпсіздік және махаббат) қажеттіліктерінің жіктелуі әмбебап емес және жеке айырмашылықтарға, сондай-ақ аймақтағы немесе геосаяси бірліктегі/елдегі ресурстардың қолжетімділігіне байланысты мәдениеттер арасында өзгеруі мүмкін. 1997 жылғы зерттеуде 13 сұрақтан тұратын шкала бойынша жүргізілген факторлық талдау (EFA) 1993-1994 жылдардағы бейбіт уақытта АҚШ-та қажеттіліктердің екі ерекше маңызды деңгейі бар екенін көрсетті: тірі қалу (физиологиялық және қауіпсіздік) және психологиялық (сүйіспеншілік, өзін-өзі бағалау және өзін-өзі іске асыру). 1991 жылы бейбіт уақыттағы ретроспективті өлшем құрылып, Персия шығанағы соғысы кезінде жинақталды, АҚШ азаматтарынан өткен жылғы қажеттіліктердің маңыздылығын еске түсірулері сұралды. Осы ретте қажеттіліктердің тек екі деңгейі анықталды, демек адамдар қажеттіліктердің маңыздылығын еске түсіріп, бағалауға қабілетті. Таяу Шығыстағы (Мысыр және Сауд Арабиясы) азаматтар үшін 1990 жылғы бейбіт уақытта маңыздылығы мен қанағаттану деңгейі бойынша үш деңгейлі қажеттіліктер анықталды. Бұл үш деңгей АҚШ азаматтарының көрсеткенінен мүлдем өзгеше болды. Ретроспективті бейбіт уақыттан соғыс уақытына қажеттіліктердің маңыздылығы мен қанағаттануына қатысты өзгерістер мәдениеттер арасында (АҚШ-қа қарсы Таяу Шығыс) айқын байқалды. АҚШ азаматтары үшін қажеттіліктердің бір ғана деңгейі болды, себебі барлық қажеттіліктер тең дәрежеде маңызды деп есептелді. Соғыс кезінде қажеттіліктерді қанағаттандыруға қатысты АҚШ-та үш деңгей болды: физиологиялық қажеттіліктер, қауіпсіздік қажеттіліктері және психологиялық қажеттіліктер (әлеуметтік, өзін-өзі бағалау және өзін-өзі іске асыру). Соғыс кезінде физиологиялық және қауіпсіздік қажеттіліктерін қанағаттандыру екі жеке қажеттілікке бөлінді, ал бейбіт уақытта олар біріктірілген. Таяу Шығыс халқы үшін қажеттіліктерді қанағаттандыру үш деңгейден соғыс кезінде екі деңгейге дейін төмендеді. Азиядағы қажеттіліктердің иерархиясын зерттеу төменгі және жоғары деңгейдегі қажеттіліктердің арасындағы айырмашылықтарды көрсетті. Мысалы, қауымдастық (жақындыққа байланысты және Маслоу иерархиясында төменгі деңгейдегі қажеттілік саналады) Азия бойынша ең жоғары деңгейдегі қажеттілік болып табылды, одан кейін өзін-өзі қабылдау және өсу келеді. 1981 жылғы зерттеу Маслоу иерархиясының жас топтарына қарай өзгеру мүмкіндігін қарастырды. Зерттеуге қатысушылардан әртүрлі жастағы адамдарға белгілі бір сөздерді маңыздылығы бойынша бағалау сұралды. Зерттеушілер балалардың басқа топтарға қарағанда физиологиялық қажеттіліктері жоғары екенін анықтады, сүйіспеншілікке деген қажеттілік балалық шақтан жасөспірімдікке дейін пайда болды, өзін-өзі бағалау қажеттілігі жасөспірімдер арасында ең жоғары болды, жас адамдарда өзін-өзі іске асыру деңгейі жоғары болды, ал егде жастағы адамдарда қауіпсіздік деңгейі жоғары болды, ол барлық деңгейде салыстырмалы түрде қажеттілік тудырды. Авторлар бұл Маслоу иерархиясы даму тізбегі үшін теория ретінде шектелуі мүмкін екенін болжады, себебі сүйіспеншілік және өзін-өзі бағалау қажеттіліктерінің тізбегі жасқа қарай кері қайта орналасуы керек.
The higher order (self esteem and self actualization) and lower order (physiological, safety, and love) need classification of Maslow's hierarchy of needs is not universal and may vary across cultures due to individual differences and availability of resources in the region or geopolitical entity/country. In a 1997 study, exploratory factor analysis (EFA) of a thirteen item scale showed there were two particularly important levels of needs in the US during the peacetime of 1993 to 1994: survival (physiological and safety) and psychological (love, self esteem, and self actualization). In 1991, a retrospective peacetime measure was established and collected during the Persian Gulf War, and US citizens were asked to recall the importance of needs from the previous year. Once again, only two levels of needs were identified; therefore, people have the ability and competence to recall and estimate the importance of needs. For citizens in the Middle East (Egypt and Saudi Arabia), three levels of needs regarding importance and satisfaction surfaced during the 1990 retrospective peacetime. These three levels were completely different from those of US citizens. Changes regarding the importance and satisfaction of needs from the retrospective peacetime to wartime due to stress varied significantly across cultures (the US vs. the Middle East). For the US citizens, there was only one level of needs, since all needs were considered equally important. With regards to satisfaction of needs during the war, in the US there were three levels: physiological needs, safety needs, and psychological needs (social, self esteem, and self actualization). During the war, the satisfaction of physiological needs and safety needs were separated into two independent needs, while during peacetime, they were combined as one. For the people of the Middle East, the satisfaction of needs changed from three levels to two during wartime. A study of the ordering of needs in Asia found differences between the ordering of lower and higher order needs. For instance, community (related to belongingness and considered a lower order need in Maslow's hierarchy) was found to be the highest order need across Asia, followed closely by self acceptance and growth. A 1981 study looked at how Maslow's hierarchy might vary across age groups. A survey asked participants of varying ages to rate a set number of statements from most important to least important. The researchers found that children had higher physical need scores than the other groups, the love need emerged from childhood to young adulthood, the esteem need was highest among the adolescent group, young adults had the highest self actualization level, and old age had the highest level of security, it was needed across all levels comparably. The authors argued that this suggested Maslow's hierarchy may be limited as a theory for developmental sequence since the sequence of the love need and the self esteem need should be reversed according to age.