Кіріспе
Олег Георгиевич Газенко (Олег Георгиевич Газенко; 12 желтоқсан 1918 – 17 қараша 2007) – кеңестік ғалым және генерал-лейтенант. Бұрынғы Кеңес Әуе күштерінің әскери шенеунігі және Кеңес ғарыш бағдарламасының жоба менеджері болған. Мәскеудегі Биомедициналық проблемалар институтын басқарды және ғарышқа жануарларды дайындау бойынша кеңестік миссияға жетекшілік етті. Газенко 1957 жылғы "Спутник-2" миссиясына ұшқан Лайка итін іріктеп, оқытқан.
Oleg Georgievich Gazenko (Олег Георгиевич Газенко; 12 December 1918 – 17 November 2007) was a Russian military officer in the former Soviet Air Force and a program manager in the Soviet space program. He headed the Institute of Biomedical Problems in Moscow and was leading a Soviet mission to train animals in space. Gazenko selected and trained Laika, the dog who flew on the 1957 Sputnik 2 mission.
Балалық шағы мен Екінші дүниежүзілік соғыс
Газенко 1918 жылдың 12 желтоқсанында Ставрополь өңіріндегі Николаевка ауылында Георгий мен Лариса Газенконың (құрметті әкесі Никитин) отбасында дүниеге келді. 1941 жылы Газенко 2-ші Мәскеу медициналық институтының әскери факультетін 3-ші дәрежелі фельдшер (медициналық қызметтегі капитан) дипломымен бітірді. Ол және оның толық курс түлектері бірден майданға жіберілді. Соғыс жылдарында ол Батыс, Оңтүстік-Батыс, Брянск, Балтық және Белорусь майдандарында 15-ші Әуе армиясының 197-ші батальоны әуе қызметтеріндегі армиялық госпиталь бастығы болып қызмет етті және қызметі үшін бірнеше награда алды.
Кеңес Әуе күштері үшін зерттеулер
1946-1947 жылдары Газенко Әскери медициналық академияда (Ленинград) авиациялық медицина зертханасының физиология бөлімінде арнайы дайындықтан өтті, онда әйгілі физиологтар – академик генерал-полковник Леон Орбели және профессор генерал-майор М. П. Бресткиннің тікелей жетекшілігімен гипоксиялық жағдайларда жоғары нерв қызметінің жоғары биіктіктегі физиологиясы және күйі зерттелді. Осы кезеңде ол Ольга Алексеевна Толмачевскаяға үйленді. Олардың екі баласы болды: ұлы Алексей және қызы Лариса. 1947 жылы Газенко Қорғаныс министрлігінің Авиациялық медицина институтына тағайындалды. Ол Арктика шеңберінен тыс және шөлді аймақтардағы қолайсыз климат жағдайында пилоттарды зерттеумен айналысты. 1948-1950 жылдары медициналық зерттеу тобының басшысы ретінде Газенко Арктикадағы әуе күштерінің "Солтүстік полюс-2", "Солтүстік полюс-3" және "Солтүстік полюс-4" сынақтарына қатысты. Осы уақыт ішінде ол айдаладағы мұз үстіндегі станцияларда, мұз аралдарында және Солтүстік Мұзды мұхиттың жағалауында бірнеше рет жұмыс істеді. Кейін ол Қарақұм шөлінің қиын құрғақ жағдайында жұмыс істейтін әуешілер туралы зерттеулер жүргізді. 1951-1952 жылдары Корея соғысында совет әуешілерімен бірге қызмет етті.
Ғарыш зерттеушілерінің мансабы
1955 жылдан бастап Газенко кеңестік ғарыш бағдарламасында жұмыс істеді, күш-жігерін ғарыш биологиясы және медицинасы саласындағы, салмақсыздық пен орбиталық ұшуға қатысты зерттеулерге бағыттады. Газенко ғарышқа ұшу жобаларына қатысты бірқатар биологиялық сынақтарға белсенді қатысты. Ол "Спутник-2" жобасында пайдаланылған жануарларды оқытып, басшылық жасады. "Спутник-2" 1957 жылдың 3 қарашасында Жер орбитасына ұшырылған екінші ғарыш кемесі және алғашқы болып тірі жануар – Лайка есімді итті ұшырған. Газенко "Восток" бағдарламасының құрамында жұмысын жалғастырды. Ол 1960 жылғы "Восток" прототипінің сынақ ұшуында пайдаланылған жануарларды бақылап, жаттықтырды. Ұшу сәтсіз аяқталғаннан кейін, ол осы ұшудан аман қалған – "Красавка" ("Кішкентай сұлулық") деп аталған, сондай-ақ "Кометка" ("Кішкентай комета") деген есіммен де белгілі болған кішкентай итті қабылдады. Красавка төлдеп, 14 жылдан кейін қайтыс болғанға дейін Газенко мен оның отбасымен бірге өмір сүрді. Газенко "Восток-1" жобасының алғашқы адам-космонавттарын, соның ішінде Юрий Гагаринды оқытуға тікелей қатысты. Гагарин өзі әзілде: "Мен ғарышқа шыққан алғашқы адаммын ба, әлде соңғы ит пе, білмеймін" деді. 1969 жылы КОКП Орталық Комитеті мен Министрлер Кеңесінің шешімімен Газенко Денсаулық сақтау министрлігінің 3-бас басқармасына Медициналық және биологиялық проблемалар институтының директоры болып тағайындалды. Сол кезеңдегі зерттеулері ғарыш биомедицинасының негізгі мәселелеріне бағытталған. Салмақсыздықтың тірі организмдерге тигізетін әсерін зерттеу, ғарышқа ұшудың зиянды әсерінен адамдарды қорғау принциптері мен әдістерін негіздеуге және ұшу алдында, ұшу кезінде және одан кейін ғарыш экипаждарының денсаулығы мен өнімділігін қолдау жүйесін құруға мүмкіндік берді. 1978 жылдан бастап Газенко ұзақ мерзімді ғарыш ұшулары мен Жерге оралғаннан кейін экипаж үшін физиологиялық, денсаулық және психологиялық шаралар жүйесін әзірлеуге қатысты. Ол 1979 жылы басталып, қазірге дейін сәтті жалғасып келе жатқан "Космос" биоспутниктік приматтар бағдарламасын ұйымдастырды. Ол бірінші рет приматты ұшуға қатысты шешім қабылдаудың қаншалықты қиын болғанын еске алады. "Егер адаммен ұшудың маңызды мәселелерін шешуді қаласақ, маймылдарды ұшыру қажет екені бізге анық болды. Бірақ біздің тәжірибеміз көбінесе тышқандар мен иттер сияқты басқа жануарлармен болғандықтан, біз көп уақыт бойы маймылдарды ұшыруға батыл болмадық". Газенко американдық приматтар зерттеушілерімен тығыз байланыс орнатудың маңызды екенін айтады. "Олар бізге, ақыл-ойымыздың кедергісін жеңуге көмектесті".