Кіріспе

Ұшуға қабілетсіз құстар туысы – жануарлар.

Страустар – ірі, ұшпайтын құстар. Олар тірі құстардың ең ауыр және ең ірілері болып табылады, ересек страустың салмағы 63,5-тен 145 килограммға дейін жетеді және кез келген құрлықтағы тірі жануарлардың арасында ең үлкен жұмыртқа салады. Сағатына 70 км жылдамдықпен жүгіре алатын страустар құрлықтағы ең жылдам құстар. Олар бүкіл әлемде шаруашылыққа өсіріледі, Филиппин мен Намибияда маңызды өндіріс орталықтары бар. Страус терісі құнды тауар болып саналады, ал үлкен қауырсындары салтанатты киімдерді безендіру үшін қолданылады. Адамдар мыңдаған жылдар бойы страус жұмыртқасын пайдаланып келеді. Страустар Struthio туысына жатады, ол Struthioniformes қатарының Palaeognathae инфра-сыныбына кіреді – әртүрлі ұшпайтын құстардың кең тобы, оған эмулер, реалар, казуарлар, киуилер және жойылған піл құстары мен моалар да кіреді. Қазіргі кезде страустың екі түрі бар: Африканың Сахара төңірегінде кең таралған қарапайым страус және Африка мүйізінде мекендейтін сомали страусы. Тарихи тұрғыдан қарапайым страустар Арабия түбегінде қоныстанған, ал страустар кейінгі Плейстоценде және, мүмкін, голоценде Азияның шығысында, Қытай мен Моңғолияға дейін таралған.

Таксономиялық тарихы

Struthio туысын алғаш рет 1758 жылы Карл Линней сипаттаған. Линней және басқа да ерте таксономистер бұл туысты эму, рея және казуарды қамту үшін пайдаланған, бірақ кейін олардың әрқайсысы өз туысына жатқызылды.

Эволюция

Struthionidae – бұл Struthioniformes тобының мүшесі, палеогнат құстарының тобы, ол алғаш рет ерте эоцен кезінде пайда болды. Оған эоцен дәуірінде Солтүстік жарты шарда (Еуропа, Азия және Солтүстік Америка) кездескен әртүрлі ұшуға жарамсыз нысандар кіреді. Struthionidae-дің Struthioniformes ішіндегі ең жақын туыстары – Ergilornithidae, Азияның соңғы эоценінен бастап плиоценнің басына дейін белгілі. Сондықтан Struthionidae тұқымдасының Азияда пайда болғаны мүмкін. Struthio туысының ең ерте қазбалары Африкадағы Намибияда шамамен 21 миллион жыл бұрынғы Миоценнің басында табылған, сондықтан бұл туыстың африкалық текті деп саналады. Миоценнің ортасынан соңына қарай (5–13 млн жыл бұрын) олар Еуразияға таралып, кеңінен таралды. Африкадағы қазба түрлерінің арақатынасы салыстырмалы түрде түсінікті болғанымен, Азиядағы көптеген страус түрлері фрагментті қалдықтар бойынша сипатталған, ал олардың бір-бірімен байланысы және Африка страустарымен қарым-қатынасы шатастырады. Үндістанда, Моңғолияда және Қытайда страустар соңғы мұз дәуірінің соңында немесе тіпті одан кейін ғана жойылғаны белгілі; страустардың суреттері ежелгі қытай керамикасы мен петроглифтерінде кездеседі.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Бүгінде страустар Африкада ғана табиғи ортада кездеседі, онда олар экваторлық орман аймағының солтүстігі мен оңтүстігіндегі саванналар мен Сахел сияқты ашық, құрғақ және жартылай құрғақ жерлерде таралған. Сомали страусы Африка мүйізінде кездеседі, ол Шығыс Африка жарылысының географиялық кедергісінен оқшауланған түр болып қалыптасқан. Кейбір аймақтарда қарапайым страустың масаи тұқымы Сомали страусымен бірге кездеседі, бірақ мінез-құлқы мен экологиялық ерекшеліктерінің арқасында олардың араласуына жол берілмейді. Кіші Азия мен Арабиядағы араб страустары 20 ғасырдың ортасына дейін аулаудың салдарынан жойылды, ал Израильде олардың экологиялық орнын толтыру үшін Солтүстік Африка страустарын енгізуге жасалған әрекеттер сәтсіз аяқталды. Австралияда қашып кеткен қарапайым страустар жабайы популяция құрды.