Тайбл классы: Британдық, Австралиялық және Канадтық эсминецтер (1938–63)

Кіріспе

27 британдық, австралиялық және канадалық эсминецтер класы (1938–63)

Tribal класы немесе «Afridi» класы – Корольдік әскери-теңіз флоты, Канада Корольдік әскери-теңіз флоты және Австралия Корольдік әскери-теңіз флоты үшін салынған, Екінші дүниежүзілік соғыста көзге түскен эсминецтер класы. Алғашқыда жеңіл флоттық крейсерді жобалау зерттеулері кезінде дамыған.

Корольдік әскери-теңіз флотының ең заманауи және қуатты эскорт кемелерінің бірі ретінде, Tribal класы Екінші дүниежүзілік соғыстың барлық майдандарында айрықша көзге түсті. Соғыстан тек бірнеше британдық Tribal эсминецтері ғана аман қалды, олардың барлығы кейіннен қарқынды пайдаланудан кейін жарамсыз деп танылды, ал Ұлт Достастығының Tribal эсминецтері Суық соғысқа дейін қызметін жалғастырды, Корея соғысында ерекше көзге түсті. Бүгінгі күнге дейін тек бір ғана Tribal эсминецтері сақталған: ол қазір Канаданың Онтарио штатындағы Гамильтон портындағы мұражай кемесі.

Құрылыс тарихы

1926 жылдан бастап Корольдік әскери-теңіз флотының барлық эсминдері прототиптерге негізделген ортақ түп-тамырдан тарады. Соғыс аралық кезеңде қару-жарақ және техниканың жетістіктері 1930 жылдардың ортасына қарай бұл «соғыс аралық стандарттағы» эсминдерді Жапония, Италия және Германиядан шыққан шетелдік үлгілермен қалып қойды. Осы тенденцияға қарсы тұру үшін Адмиралтейство жаңа типтегі эсминдерді жасауға шешім қабылдады, олардың басымдығы торпедалық соғыстан гөрі артиллериялық атуда болды. Эсминец «V жобасы» негізінде құрылды, ол шағын флоттық крейсерді зерттеудің жобасы (осы жобаның тағы бір түрі де дамыды). Бұл жобада 1850 тонналық кеме, жылдамдығы, қашықтығы және негізгі қару-жарағы ретінде бес екі есе 4,7 дюймдік зеңбіректер көзделген. Жоба флоттық крейсер рөлі үшін қабылданбаса да, кемелер төрттік торпедалық аппараттармен де жабдықталды. Канада 1940 жылы британдық кеме жасаушылықтарынан төрт кемеге (1942 және 1943 жылдары аяқталды) және 1942 жылы Галифакстағы канадалық кеме жасаушылықтарынан тағы төрт кемеге тапсырыс берді. Соңғылары соғыс аяқталғаннан кейін ғана аяқталды. 1937 мен 1945 жылдар аралығында 27 «Трибал» эсминеці салынды. Кемеге кеткен шығын қару-жарақсыз 340 000 фунт стерлинг, ал барлығы 520 000 фунт стерлинг шамасында болды.

Соғыс кезіндегі өзгерістер

Корольдік теңіз күштері Tribal класын салыстырмалы түрде күшті әуе шабуылына қарсы қарумен жабдықтады; барлық сегіз 4,7 дюймдік зеңбірек FKC компьютері арқылы болжамды атумен ұшақтарды жоюға қабілетті болды, осылайша шайқас флотының әуе қорғанысын күшейтті. Төрт зеңбіректік 2pdr және екі Vickers пулеметтен тұратын жақын қашықтықтағы әуе шабуылына қарсы қару-жарақ, бұрынғы эсминецтер кластарынан айқын артықшылыққа ие болды және 1939 жылы көптеген елдердің эсминецтеріндегі жақын қашықтықтағы қарудан ауыр болды. Дегенмен, соғысқа дейін Корольдік теңіз күштері эсминецтердің негізгі қызметі шайқас флотына сүйемелдеу екенін, және олар әуе шабуылының басты нысаны болмайтынын, ал зеңбіректер үшін 40 градустан артық көтерілу бұрышы қажет емес деп есептеді. Әуе шабуылына қарсы қарудың ату мүмкіндігін жақсарту үшін басти мачтасы қысқартылып, артқы түтік төмендетілді. Қолжетімді болған сайын, тиімді 20 мм Oerlikon зеңбіректер қосылды, алдымен .50 калибрлі/12.7 мм пулеметтерге қосылып, кейіннен оларды толығымен алмастырды. Теңіз миналарының сақталымы 30-дан 46-ға дейін арттырылды. 1944 жылға қарай, аман қалған төрт британдық Tribal эсминецтеріне 293 типті радарлық нысананы көрсету және 291 типті әуе шабуылы туралы ескертуді жеткізу үшін биік торлы алдыңғы мачта орнатылды, сондай-ақ 285 типті радар диапазонды өлшегіш директорына қосылды. Канадалықтардың алғашқы екі Tribal эсминеці, Micmac және Nootka, сол кездегі стандартты қару-жарақпен – үш 4,7 дюймдік екі зеңбіректік орналым және бір 4 дюймдік екі зеңбіректік орналыммен қаруланды, 4,7 дюймдік зеңбіректерге жақсартылған А.А. фитильді орнатушылар берілді, ал соңғы екі Канадалық Tribal эсминеці сегіз Mark XVI зеңбірегімен, R. P. C. және стандартты төрт-алты Bofors 40 мм зеңбірегімен, сондай-ақ Mk VI директорымен жабдықталды. Суастына қарсы соғыс үшін екі Squid минометі және әуе шабуылына қарсы қару ретінде 'X' позициясында орналасқан екі 3 дюймдік/50 Mark 33 зеңбірегі болды. Жаңа міндеттеріне сәйкес сенсорлар да жаңартылды, және қайта жабдықталғаннан кейін Канадалық Tribal эсминецтері 1960 жылдарға дейін қызмет етті. Артқы зеңбірек орналымы алынып тасталды, ал бос орын Squid суастына қарсы минометін орнату үшін бейімделді. Қаржылық шектеулер үшінші австралиялық Tribal эсминеці Bataan модернизацияланбады, ал жұмыс күшінің жетіспеуі және жылдам ескіруі салдарынан үш кеме де 1950 жылдардың соңына қарай қызметтен шығарылды. Бұл Корольдік теңіз күштері үшін соңғы нағыз теңіз шайқасы болды. Gurkha неміс бомбалаушыларынан зардап шегіп, Ставангер маңында батып кетті. Bedouin, Punjabi, Eskimo және Cossack Нарвиктің екінші шайқасына қатысты, онда Eskimo эсминецінің мұрты жарылып кетті.

The Royal Navy equipped the Tribal class with a comparatively heavy anti aircraft armament; all eight 4.7in guns could engage aircraft with predicted fire using the FKC computer, and thus provide a powerful augmentation to the battle fleet's AA defence. The close range AA armament of a quad 2pdr and two quad Vickers machine guns was a marked advance over previous destroyer classes and heavier than most other nations' close range destroyer armament in 1939. However, prewar, the Royal Navy assumed that destroyers would be acting mainly as escorts for the battle fleet, and would not be the primary focus of aerial attack and would not require more than 40 degree elevation for the main armament. The mainmast was cut down and the rear funnel was lowered to improve the arcs of fire for the anti aircraft weapons. As they became available, the more effective 20 mm Oerlikon guns were added, at first adding to and eventually replacing the .50 in./12.7 mm machine guns. Depth charge storage was also increased, from 30 to 46 charges. By 1944, the four surviving British Tribals were given a tall lattice foremast to carry a Type 293 radar target indication and Type 291 air warning, with Type 285 radar added to the rangefinder director. The first two Canadian built Tribals, Micmac and Nootka, were armed with the then standard armament of three 4.7 inch twin mountings and a single twin 4 inch mount, with the 4.7 inch mounts being given improved A. A. fuze setters, while the last two Canadian built Tribals were equipped with eight Mark XVI guns with R. P. C. and four to six Bofors 40 mm guns as standard, along with a Mk VI Director. a pair of Squid mortars for anti submarine warfare, and a twin 3 inch/50 Mark 33 gun on the 'X' position as an anti aircraft weapon. Sensors were also upgraded for their new roles, and as refitted, Canadian Tribals continued to serve until the 1960s. The aft most gun mounting was removed, with the space modified to accommodate a Squid anti submarine mortar. Financial restrictions meant that the third Australian Tribal, Bataan, was not modernised, and a combination of manpower shortages and rapid obsolescence saw all three ships decommissioned by the end of the 1950s. this was the last true naval boarding action for the Royal Navy. Gurkha was an early loss, being sunk by German bombers off Stavanger. Bedouin, Punjabi, Eskimo and Cossack took part in the Second Battle of Narvik, where Eskimo had her bow blown off.

1941 жыл

1941 жылдың мамыр айында Сомали, Бедуин және Эскимо, N класты эсминецтермен және Корольдік әскери-теңіз флотының крейсерлерімен бірге, Мюнхен атты неміс метеорологиялық кемесіне шабуыл жасап, маңызды Энигма шифрлық код кітаптарын қолға түсірді. Сол айда Зулу, Сикх, Козак, Маори және поляк (N класты эсминец) неміс «Бисмарк» линкорына қарсы операцияға қатысты, осы операция кезінде «Mashona» неміс авиациясымен батырылды. Жерорта теңізінде «Мохок» «К күшінің» құрамында жоғалып, сәуір айында итальяндық «Лука Тариго» эсминецінің торпедалық шабуылынан зардап шекті, ал «Козак», «Сикх», «Зулу» және «Маори» Мальтаға көмек конвойымен жүрген «Субстанция» операциясына қатысты. «Козак» қазан айында Атлант мұхитында, Гибралтардан батысқа қарай HG 74 конвойын сүйреп бара жатқанда U 563 суасты қайығының торпедалық шабуылына ұшырады және кейіннен сүйретіп батырылды. Маори және Сикхтер желтоқсанда Бон мүйісіндегі шайқаста жеңіске жетті.

1942 жыл

1942 жылы «Матабеле» кемесі U 454 суасты қайығымен торпедаланып, Баренц теңізінде батып кетті. Ақпан айында «Маури» кемесі Валеттадағы Ұлы теңіз портында тұрғанда, қозғалтқыш бөліміне бомба тиіп, өртеніп, кейін жарылысқа ұшырады. Мамыр айында «Пенджаби» кемесі қалың ауа райында жақыннан сүйемелдеу міндетін орындап жатқанда, соғыс кемесімен қақтығысып, батып кетті. Маусым айында «Бедуин» кемесі «Харпун» операциясы барысында «Регия Марина» флотының крейсерлері – итальяндық «Раймондо Монтекукколи» және «Эудженио ди Савойя» крейсерлерімен шайқасты. Сол айда «Сомали» кемесі ресейлік QP 14 конвойын сүйемелдеп қайтып келе жатқанда, U 703 суасты қайығымен торпедаланды. Оны буксирлеуге әрекет жасағанмен, төрт күннен кейін қатты ауа райы салдарынан кеме арқасы сындырылып, батып кетті. Канадалық «Тайпалар» да белсенді қатысты: «Атабаскан» кемесі Бискай шығанағында операция жүргізген кезде неміс серпилмелі бомбаларына ұшырап, үш айға жуық әрекетке қабілетсіз болды, ал «Хайда» мен «Хьюрон» түрлі Арктикалық конвойларды сүйемелдеді.

1944 жыл

Эскимо, Ашанти, Атабаскан, Хайда, Гурон, Нубия, Татар және кейін Ирокездер "Оверлорд" операциясына дейін және одан кейін Англия жоғалауында (English Channel) кең ауқымда әрекет етіп, түрлі жау кемелерін баттырды немесе зақымдады. Сәуір айында, және жоғалауда екі кемені кездестірді. Атабаскан T24 торпедасымен батырылды, ал Хайда T27-ді қуып, жағаға отырғызды. Бұдан әрі, Хайда мен Эскимо да неміс U 971 суасты қайығын тереңдік зарядтарымен және жақыннан атыс жүргізу арқылы батырып, 53 адамды құтқарып алды. Содан кейін Эскимо HMS Javelin эсмингісімен соқтығысып, бес айға әрекеттен шықты. Нормандияға шабуылдан кейін, Нубиан Ресей конвойын JW 59 қорғауға және Германияның "Тирпиц" линкорына, сондай-ақ Норвегиядағы басқа да нысандарға жасалған әуе шабуылдарына қатысқан Royal Navy Home Fleet бөлімдерін тексеруге жіберілді. Ирокездер мен Хайда француз уақытша үкіметінің мүшелерін тасымалдап, Алжирден Шербургке бет алған Жанна д'Арк француз крейсерімен кездесті. Сосын Ирокездер британ премьер-министрі Уинстон Черчилльді екінші Квебек конференциясына алып бара жатқан лайнерді сүйемелдеді.

1945 жыл

Эскимо, Нубиан және Татар кемелеріне тропикалық жағдайға бейімдеудің шағын жөндеулері жасалды және Атлантика соғысы аяқталар тұсында Үнді мұхитындағы Британдық Шығыс флотына қосылу үшін шығысқа жіберілді. Сол жерде Эскимо, Нубиан және Татар Корольдік теңіз күштерінің ірі су үстілік кемелерін сүйемелдеумен және жағалауды атқылаумен айналысты. Содан кейін Нубиан және Татар жапондық крейсер Хагуро батып кеткен Малакка бұғазы шайқасына резерв ретінде дайындалды. Эскимо және Нубиан кемелері кемелерге қарсы патрульдеуге кірісіп, Суматра жанында жапондық тауарлық кеме мен суасты қайығын батырды. Бұл Екінші дүниежүзілік соғыста Корольдік теңіз күштерінің кемелерге қарсы соңғы әрекеті болды. Шілде айында Нубиан және Татар Малайяға жоспарланған британдық десанты – «Зиппер» операциясына дайындалды. Осы кезеңде Канадалық тайпалар да белсенділік танытты: Хайда, Гурон және Ирокез 1945 жылдың мамырына дейін ресейлік конвойлерді сүйемелдеді, содан кейін Германия капитуляциялады. Кейін Канадалық тайпалар Германияның капитуляциясынан кейін Норвегияны азат етуге аттанған британдық әскери кемелерді сүйемелдеді. Ирокез британдық крейсерлерге, сондай-ақ эсминец Савиджке Копенгагенде қосылып, Вильгельмсхавенге бағыт алды, капитуляциялаған неміс крейсерлері – «Принц Эуген» және «Нюрнберг» кемелерін сүйемелдеу үшін. Осыдан кейін Канадалық тайпалар тропикалық жағдайға бейімдеу жөндеулері үшін Халифакс портына оралды, бірақ жапондықтар капитуляциялағаннан кейін жөндеулер тоқтатылды және кемелер резервке жіберілді.

Соғыстан кейінгі

Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін және оның кезінде 23 "Трибл" класты эсминец салынды; 16 – Ұлыбритания Корольдік теңіз күштеріне, 4 – Канада Корольдік теңіз күштеріне және 3 – Австралия Корольдік теңіз күштеріне. Соғыста 13 кеме қаза тапты: 6 британдық эсминец ұшақтардың шабуылынан, 4 британдық және 1 канадалық эсминец торпедалық шабуылдан, 1 британдық эсминец Тобрук маңындағы жағалық артиллериядан, ал 1 британдық эсминец британдық соғыс кемесімен соқтығысып қирады. 1948 және 1949 жылдары аман қалған төрт британдық эсминецтер қызметтен шығарылып, металл тескілеуге сатылды, ал Австралия мен Канаданың "Трибл" эсминецтері соғыстан кейінгі қызметке қайта жабдықталды және жаңғыртылды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталған кезде Канадада құрылысы жалғасып жатқан төрт эсминец аяқталып, кейін жаңғыртылды, ал Австралиядағы бес кеменің құрылысы тоқтатылды. Австралиялық және канадалық кемелер, "Микмактан" басқа, Корея соғысы кезінде қызмет етті, "Батан" бір кезде сол аттас АҚШ әскери-теңіз күштерінің ұшақ тасымалдағышын сүйреп жүрді. Австралия мен Канаданың "Трибл" эсминецтері 1950 жылдардың соңы мен 1960 жылдардың басына дейін қызметте болды, содан кейін біртіндеп қызметтен шығарылып, металл тескілеуге сатылды. Осы кластың бір ғана кемесі сақталған. Ол қалпына келтіріліп, Канаданың Онтарио штатындағы Гамильтон портына мұражай кемесі ретінде қойылды. 1942 жылдың 12 ақпанында неміс авиациясымен батырылған кеменің мұрын бөлігі Валеттаның Марсамхетт портында, теңіз деңгейінен төмен жатыр және ол танымал су астында жүзу орыны болып табылады.