Тобиннің q коэффициенті: Нарық құны мен алмастыру құны арақатынасы

Кіріспе

Физикалық активтің нарықтық құны мен оны алмастыру құны арақатынасы. Тобиннің q (немесе q арақатынасы, сондай-ақ Кальдордың v) – физикалық активтің нарықтық құны мен оны алмастыру құны арақатынасы. Оны алғаш рет Николас Кальдор 1966 жылы «Шеттік өнімділік және таратудың макроэкономикалық теориялары: Самуэльсон мен Модильяниге пікір» атты мақаласында ұсынды. Он жылдан кейін Джеймс Тобин оны кеңінен таныстырды және 1970 жылы оның екі көрсеткішін былай сипаттады:

Агрегаттық корпорациялар

Q-ны тағы бір қолдану – бүкіл нарықтың бағасын жалпы корпоративтік активтерге шаққанда анықтау. Оның формуласы:

Төмендегі график – АҚШ-тың барлық корпорациялары үшін Тобиннің q көрсеткішінің мысалы. Сызық 1900 жылдан бері АҚШ қор нарығының капитализациясы мен АҚШ-тың толыққанды қайта құру құнымен есептелген таза активтері арасындағы қатынасты көрсетеді.

Капиталды инвестицияға әсері

Егер нарықтық құн компанияның тіркелген активтерін ғана көрсетсе, Тобиннің q көрсеткіші 1,0-ға тең болар еді. Егер Тобиннің q көрсеткіші 1,0-дан жоғары болса, онда нарықтық құны компанияның тіркелген активтерінің құнынан асып түседі. Бұл нарықтың компанияның кейбір өлшенбеген немесе тіркелмеген активтерін ескеретінін көрсетеді. Жоғары Тобиннің q көрсеткіші компанияларды капиталға көбірек инвестиция жасауға ынталандырады, себебі олар олар үшін төлеген бағадан құндырақ болып саналады. Егер компанияның акция бағасы (компанияның капитал нарығындағы құнының өлшемі) 2 доллар болса және ағымдағы нарықтағы капитал бағасы 1 доллар болса, яғни q > 1 болса, компания акция шығарып, түскен қаражатты капиталға инвестициялай алады, осылайша экономикалық пайда табады. Ал егер Тобиннің q көрсеткіші 1-ден кем болса, онда нарықтық құны компания активтерінің тіркелген құнынан төмен болады. Бұл нарық компанияны дұрыс бағаламай отырғанын немесе компанияның кейбір капиталдан арылып, оны сату арқылы немесе тозу кезінде жаңалаудан бас тарту арқылы пайданы арттыруға мүмкіндігі бар екенін көрсетеді. Джон Михалевич "Q коэффициенті төмен болған жағдайда, яғни нарық активті оның қалпына келтіру құнынан төмен бағалаған кезде (Q<1) тікелей теңгерімдеу механизмі жоқ" деп атап көрсетті. Q көрсеткіші теңдік деңгейінен төмен болса, нарық қолданылып жатқан нақты активтер жеткілікті табыс әкелмейді деп сигналдайды және сондықтан мұндай активтердің иелері оларды нарықта сатуға ниеттенсе, қалпына келтіру құнынан жеңілдік алуға тиіс. Егер нақты активтерді қалпына келтіру құны бойынша сатуға болады, мысалы, активтерді сату арқылы, онда мұндай әрекет акционерлерге пайдалы болады, себебі ол Q көрсеткішін тепе-теңдікке (Q > 1) жақындатады. Алайда, жалғыз компания емес, қор нарығының баршасы үшін активтерді сату қажет деген тұжырым әдетте қолданылмайды. Нарықтың баршасы үшін Q көрсеткішінің төмен болуы экономикадағы ресурстарды жапсарып қайта бөлу құндылық жасайды дегенді білдірмейді. Керісінше, нарықтық Q көрсеткіші теңдік деңгейінен төмен болғанда, инвесторлар болашақ активтерден күтілетін табысқа тым пессимистікпен қарайды. Ланг пен Штульц әртараптандырылған компаниялардың назарланған фирмаларға қарағанда төмен Q көрсеткішіне ие екенін анықтады, себебі нарық фирма активтерінің құнын төмендетеді. Тобиннің тұжырымдары акция бағасының өзгеруі тұтыну мен инвестициялардың өзгеруіне әсер ететінін көрсетеді, бірақ эмпирикалық деректер бұл байланыстың күткендей тығыз еместігін көрсетеді. Бұл негізінен фирмалар негізгі инвестициялық шешімдерді қабылдағанда қор бағасының өзгеруіне ғана сүйенбей, болашақ пайыздық мөлшерлемелерді және күтілетін пайданың қазіргі құнын ескереді.

If the market value reflected solely the recorded assets of a company, Tobin's q would be 1.0. If Tobin's q is greater than 1.0, then the market value is greater than the value of the company's recorded assets. This suggests that the market value reflects some unmeasured or unrecorded assets of the company. High Tobin's q values encourage companies to invest more in capital because they are "worth" more than the price they paid for them. If a company's stock price (which is a measure of the company's capital market value) is $2 and the price of the capital in the current market is $1, so that q > 1, the company can issue shares and with the proceeds invest in capital, thus obtaining economic profit. On the other hand, if Tobin's q is less than 1, the market value is less than the recorded value of the assets of the company. This suggests that the market may be undervaluing the company, or that the company could increase profit by getting rid of some capital stock, either by selling it or by declining to replace it as it wears out. John Mihaljevic points out that "no straightforward balancing mechanism exists in the case of low Q ratios, i. e., when the market is valuing an asset below its replacement cost (Q<1). When Q is less than parity, the market seems to be saying that the deployed real assets will not earn a sufficient rate of return and that, therefore, the owners of such assets must accept a discount to the replacement value if they desire to sell their assets in the market. If the real assets can be sold off at replacement cost, for example via an asset liquidation, such an action would be beneficial to shareholders because it would drive the Q ratio back up toward parity (Q >1). In the case of the stock market as a whole, rather than a single firm, the conclusion that assets should be liquidated does not typically apply. A low Q ratio for the entire market does not mean that blanket redeployment of resources across the economy will create value. Instead, when market wide Q is less than parity, investors are probably being overly pessimistic about future asset returns." Lang and Stulz found out that diversified companies have a lower q ratio than focused firms because the market penalizes the value of the firm assets. Tobin's insights show that movements in stock prices will be reflected in changes in consumption and investment, although empirical evidence shows that the relationship is not as tight as one would have thought. This is largely because firms do not blindly base fixed investment decisions on movements in the stock price; rather they examine future interest rates and the present value of expected profits.

Кассельдің q

1996 жылдың қыркүйек айында Еуропалық қайта құру және даму банкінде (ЕҚДБ) өткен түскі асқа Тобин, ЕҚДБ-ның Марк Кутис және Lombard Street Research Ltd-нің Брайан Рединг пен Габриэль Стейн қатысты. Тобин "көптеген американдық экономистер сияқты, [өз] шет тілінде ештеңе оқымағанын" және "соғыстан кейінгі экономистердің көпшілігі сияқты, Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын жарияланған ештеңе оқымағанын" айтты. Сондықтан ол 1920 жылдары швед экономисі Густав Кассельдің физикалық активтің нарықтық құны мен оны алмастыру құны арасындағы қатынасты енгізгенін білгенде қатты ұялған еді, ол оны "q" деп атады. Осылайша, Кассельдің "q" көрсеткіші Кальдор мен Тобинге қарағанда бірнеше он жылдыққа ертерек пайда болды.

Тобиннің шекті q

Тобиннің шекті q – қосымша капитал бірлігінің нарықтық құнының, оны алмастыру құнына қатынасы.

Баға мен баланстық қатынас (P/B)

Инфляциялық кезеңдерде q көрсеткіші, активтердің құны мен баланстық құны арақатынасынан төмен болады. Инфляцияның аса жоғары деңгейлерінде, баланста активтердің шарықтап өскен бағалары көрсетілмегендіктен, баланстық құны фирма активтерін жаңару құнын дұрыс бағалай алмайды.

Сын

Оливье Бланшар, Чанъонг Ри және Лоуренс Саммерс 1920-1990 жылдардағы АҚШ экономикасының деректеріне сүйене отырып, "базалық факторлардың" Тобиннің q-сынан инвестицияны жақсырақ болжайтынын анықтады. Бұл авторлар "базалық факторлар" деп атаған нәрсе – пайда деңгейі, бұл эмпирикалық тұжырымдарды Весли Митчелл және тіпті Карл Маркс сияқты авторлардың бұрынғы идеяларымен байланыстырады, яғни пайда – нарықтық экономиканың негізгі қозғаушы күші. Дуг Хенвуд өзінің "Уолл-стрит" кітабында Тобиннің мәлімдемесіндей, q қатынасы инвестицияны дәл болжауға қабілетсіз екенін айтады. "Тобин мен Брейнардтың 1977 жылғы мақаласының деректері 1960 жылдан 1974 жылға дейінгі кезеңді қамтиды, сол кезде q инвестицияны жақсы түсіндіргендей көрінеді", - деп жазады ол. "Бірақ [оң жақтағы суретте] көрсетілгендей, бұл жағдай мақала жарық көргенге дейін өзгерді. Графиктердің бірінші жартысында q мен инвестициялар бірге қозғалған сияқты болса, олар ортасында айырылысады; 1970-ші жылдардағы төмендеу кезінде q құлдырады, бірақ инвестициялар өсті". (145-бет)