Кіріспе

Рио-де-ла-Платаның біріккен провинцияларының екінші Жоғары директоры Карлос Мария де Альвеар (25 қазан 1789, Санто-Анхель, Рио-Гранде-ду-Сул – 3 қараша 1852, Нью-Йорк) – аргентиналық әскери қызметкер және мемлекет қайраткері, 1815 жылы Рио-де-ла-Платаның біріккен провинцияларының Жоғары директоры болған.

Ерте өмір

Ол Рио-Плате вице-корольдігінің (қазіргі Рио-Гранде-ду-Сул) солтүстік бөлігіндегі Санто-Анхельде испан дворяны әкесі Диего де Альвеар и Понсе де Леон мен креол анасы Мария Балбастродан дүниеге келді және Карлос Антонио дель Санто-Анхель Гвардиан деп шомылдырылды. Оның туған жері Санто-Анхель сол кезде Мисионес провинциясының бір бөлігі болған, бірақ қазір Бразилияның Рио-Гранде-ду-Сул штатына жатады. 1804 жылы отбасымен бірге Испанияға Испания әскери-теңіз флотының эскадрильясымен саяхаттап бара жатқанда, 5 қазанда британдық әскери-теңіз флоты эскадрильяға шабуыл жасап, барлық төрт испан фрегатын тұтқынға алды немесе жойды. Бұл шайқас екі ел арасындағы ағылшын-испан соғысының алғышарты болды; шайқас барысында Альвеардың ағалары мен анасы адасқан пулядан қаза тапты, бірақ ол шайқастан аман қалды және әкесімен бірге британдықтарға Англияға тұтқын ретінде алынды. Сол жерде ол ирланд әйелімен кездесіп, үйленді. Анасының құрметіне Карлос де Альвеар Карлос Мария де Альвеар деген есімді қабылдады. Ұлыбританияда болған кезінде 15 жастағы Карлос ағылшын үлгісінде білім алды, ересек болғаннан кейін кейбіреулер кейін британдық мүдделерге ыңғайлы ұстанымды ұстанды деп санады. XIX ғасырдың көптеген көрнекті аргентиналықтары сияқты, ол да масон болды.

Әскери мансап

Альвьер Наполеон соғыстары кезінде испан армиясында қызмет еткен революционерлер жағында Аргентинаның Тәуелсіздік соғысына қатысқан бірнеше кәсіби әскери шенеуіктердің бірі болды. Ол белсенді масон болды. Кадис қаласында ол Оңтүстік Америкалықтардан құралған масондық құпия қоғам – Sociedad de los Caballeros Racionales-ті құрды. Альвьердің әрқашан қақтығысты және қайшылысқа толы қарым-қатынаста болған Хосе де Сан Мартин де кейін осы құпия қоғамның мүшесі болды. Ол Буэнос-Айреске британдық сауда кемесі «Джордж Каннинг» арқылы оралды, сол кемеде Сан-Мартин, Хуан Матиас Сапиола, Франсиско Чилаверт және басқа да сарбаздар да болды. Буэнос-Айреске келген соң Альвьер жас аргентиналық армияның подполковнигі болып тағайындалды. Ол Монтевидеода Гаспар Вигодет басқаратын королдік армиясына қарсы әрекеттерге жетекшілік етті, Хосе Рондоның орнын басып, Шығыс аймағының көшбасшысы Хосе Гервасио Артигасты қарсыласқа айналдырды. Альвьер 1813 жылғы құрылтай жиналысының жетекшісі болды және саяси амбицияға ие болғандықтан, өзінің ағасы Гервасио Антонио де Посадасты Жоғарғы директор (бас атқарушы) қызметіне тағайындауға қол жеткізді. 1814 жылдың басында Альвьер астананы қорғаған күштердің бас қолбасшысы болып тағайындалды. Бірнеше айдан кейін ол генерал Хосе Рондоның орнын басып, Монтевидеоны қоршауға алған армияның бас қолбасшысы болды, ол испан билігінің соңғы бекінісі болды және 5000 әскермен қорғалды. 1814 жылдың маусым айының соңында Фердинанд VII Испания тағын қайта алды деген жаңалық келген кезде Альвьер Монтевидеодағы испан әскерлерін капитуляцияға мәжбүр етті. Бұл 1810 жылдан бері тәуелсіздік жолындағы ең маңызды жеңіс болды. Ол 25 жаста ғана болды және революцияның ең сәтті генералы еді. Ол Буэнос-Айреске оралып, жеңісін тойлады, бірақ бүлік оны Банда Ориенталға қайтаруға мәжбүр етті. Жедел және шешуші науқаннан кейін оның әскерлері үкіметке қарсы шыққан каудильоларды жеңді. 1814 жылдың соңында Альвьер Солтүстік армиясының қолбасшысы болып тағайындалды, бірақ Посадастың қолдауы жетіспеді, әскерлер арасында танымалдылығы төмен болды және басқа да келіспеушіліктер болды – оның ішінде ол Еуропаға Мануэль Белграноға конституциялық монархия жобасын жібергені, оған еркін халықтар лигасы қарсылық білдірді – бұл оны Буэнос-Айреске қайтаруға мәжбүр етті. 1815 жылдың 9 қаңтарында, 25 жасында, ол ағасы Посадастың орнын басып, Жоғарғы директор болып сайланды. Әскерлердің қолдауына да, ішкі провинциялар халқына да жеткілікті ықпалы болмағандықтан, директор Альвьер Артигаспен одақ құруға тырысты, оған Банда Ориенталдың (қазіргі Уругвай) тәуелсіздігін ұсынды. Алғашында Артигас өз әскерін Аргентинаның жағалауынан шығарып салады. Бірақ Артигас ұсыныстан бас тартты, ал Альвьер сол аймақты басып алу үшін әскер жіберді. Осы кезде ол Рио-де-Жанейродағы британдық елші, Виконт Стренгфордпен хат алмасып, британдықтардың араласуын сұрады. Әскерлері арасындағы бүлік пен Кабилдоның қысымы салдарынан Альвьер 15 сәуірде отставкаға кетіп, елден кетіп қалды. Ол 1818 жылға дейін Рио-де-Жанейрода жер аударылды. Сол жылдың мамыр айында ол Монтевидеоға көшіп барды, онда досы, чилилік Хосе Мигель Каррераға қосылды, ол да Сан-Мартин мен Бернардо О'Хиггинспен болған саяси келіспеушіліктерге байланысты жер аударылған еді.

Англия, АҚШ және Боливиядағы дипломатиялық миссиялар

Алвеар 1822 жылы амнистия заңының (Ley del olvido) арқасында Аргентинаға оралды. 1823 жылдың соңында Бернардино Ривадавия оны АҚШ-қа толық өкілетті министр етіп тағайындады. Вашингтонға аттану алдында Альвеар Лондонға тоқтады және Ұлыбританияның Сыртқы істер министрі Джордж Кэннингпен кездесуге қол жеткізді. Осы кездесуден кейін бірнеше апта өткен соң, британ үкіметі Рио-де-ла-Платаның Біріккен провинцияларының тәуелсіздігін ресми түрде мойындады. 1825 жылы Хосе Мигель Диас Велеспен бірге Карлос Мария де Альвеар Буэнос-Айрес үкіметі тарапынан Боливияға Симон Боливармен кездесу үшін жіберілді. Альвеар-Диас Велес миссиясының нақты мақсаты – Бразилия империясымен болатын соғыста Банда Ориентал мәселесі бойынша Боливардың қолдауын алу болды. Боливар испан-американдық одақты басқарып, Дом Педро I-ге Шығыс провинциясындағы әскерін шығарып алуға қысым жасауы ұсынылды. Альвеардың жеке жобасы да болды: Аргентина, Чили, Боливия, Парагвай және Уругвайды біріктіретін Оңтүстік Америкадағы ірі республика құру. Ол Боливарды оның алғашқы президенті болуға шақырды. Венесуэлалық көшбасшы бұл жобаға ықылымды болды, бірақ Гран-Колумбиядағы дау-дамайлар оны одан бас тартуға мәжбүр етті.

Бразилия империясына қарсы соғыс

Алвиардың саяси амбицияларын бейтараптандыру үшін, жаңадан сайланған президент Бернардино Ривадавия оны 1826 жылдың басында соғыс және теңіз күштері министрі етіп тағайындады. Ұзақ уақыт өтпей, және шектеулі ресурстармен Альвьер Бразилия империясына қарсы соғыс үшін 8000 сарбаздық әскер жинауға қол жеткізді. Банда Ориентал (қазіргі Уругвай кіретін) аймағына қатысты таластар екі елді де қақтығысқа итермеледі. Аргентиналықтар үшін жеңіске жету мүмкін емес сияқты көрінді. Сол кезде Бразилияның халқы шамамен 5 миллион адамды (оның ішінде 2 миллион құл) құрады, 120 000 сарбаздан тұратын тұрақты армиясы және 80-ге жуық кемеден тұратын теңіз флоты болды. Ал, Аргентина Республикасының халқы 700 мың адамды ғана құрады және оның провинцияларының жартысына жуығы бөліну қаупінде тұрды. Бразилияның Аргентина аумағына басып кіруінен сескеніп, 1826 жылдың ортасында президент Ривадавия Альвеарды көтерілісші Аргентина армиясының бас қолбасшысы етіп тағайындады. Альвьер жылдам түрде тәртіпті қалпына келтіріп, әскерді жауынгерлік дайындыққа келтірді. Жыл соңында, үш айлық қызметтен кейін, ол бастама көтеріп, Бразилияның Рио-Гранде-ду-Сул провинциясына шабуыл жасады. Альвьердің мақсаттарының бірі – құлдардың көтерілісін ұйымдастырып, императорды соғыс тоқтатуға мәжбүр ету болатын. 1827 жылғы Цисплатина соғысының алғашқы айларында Аргентина армиясы Бразилия аумағына еніп, Баге, Омбу, Камакуа және Итузаинго шайқасында бразилиялықтарды жеңді, бұл оның мансабындағы ең маңызды жеңіс болды. Осы науқандағы оның батыл және шешімді әрекеттері мен оны аяқтаған ұмытылмас жеңісі Альвеарды Аргентина халқының ұлттық батыры етіп, оның айналасында пікір таластарын тудырды. Алайда, Аргентинадағы ішкі келіспеушіліктер мен арнайы бейбіт келісімге қол қою Ривадавияның президенттік лауазымынан кетуіне әкеп соқты. Ол Бюэнос-Айрес тарапынан ешқандай саяси қолдау алмады. Альвьер отставкаға келіп, Бюэнос-Айреске оралды. Елордаға келген соң, ол жаңа үкімет өзін де, Ривадавианы да қаралайтын әрекеттер жасап, оларды лақтырып жібергенін түсінді.

Алвеар және Росас

1829 жылы Хуан Мануэль де Росас Аргентина саяси аренасына еніп, шамамен 23 жылға созылған даулы билік режимін бастады. Алвеар оппозицияның жетекшілерінің бірі болды және 1832 жылы Росас оның саяси құлшыныстарын бейтараптандыру мақсатымен оны АҚШ-қа елші етіп тағайындады. Келесі жылы үкіметтегі өзгеріс Альвеарға Буэнос-Айресте қалуға мүмкіндік берді. Бірақ Росас 1835 жылы қайтадан билікке келгенде, ол өзіне қарсы сөз байласып отыр деген күдікпен Альвеардан құтылуға тағы да тырысты.

Аргентинаның АҚШ-тағы алғашқы елшісі

1837 жылдың басында Росас Альвеарды жаңа қастандыққа байланыстыратын дәлелдерді тапқаннан кейін, оны Аргентинаның АҚШ-қа өкілетті бірінші министрі етіп тағайындады. Бірақ ол келесі жылы ғана аттана алды. Альвеар өмірінің қалған бөлігін АҚШ-тағы елші ретінде өткізіп, 1852 жылдың қараша айында Нью-Йорктегі үйінде қайтыс болды. АҚШ-та тұрған кезінде Альвеар Джоэл Робертс Пуайнсетт, Дэниел Вебстер, Джон Калхун және Джеймс Бьюкенен сияқты маңызды саяси тұлғалармен кездесіп, байланыс орнатуға мүмкіндік алды. Альвеарға берілген нұсқаулар негізінен Фолкленд аралдарындағы американдық соғыс кемесінің әрекеттеріне қатысты АҚШ-тан кешірім сұрау және Аргентинаның осы аралдарға деген талаптарын қайта растауға бағытталған еді. АҚШ үкіметі Аргентинаның талаптарына бейжай қарады. Вашингтондан ештеңе күтуге болмайтынын түсінген Альвеар Еуропаға ауысуды сұрады, бірақ Росас бас тартты. Аргентина мен Франция, кейін Ұлыбритания арасындағы қақтығыс күшейгенде, Альвеар Монро доктринасына сәйкес келетінін айтып, АҚШ-тың қолдауын алуға тырысты. Алайда, сол кезде АҚШ-ты Техас және Орегон аймақтарындағы жағдай көбірек мазалады, сондықтан бұл қақтығыста бейтарап қалды. Альвеар Росастың саяси қарсыласы болғанымен, ол сыртқы араласуға қарсы әскери шаралар қолданудағы Росастың қатыгездігіне риза болды. Өмір бойы АҚШ-қа құрмет көрсеткенімен, Техасты (1845) аннексиялаудан және Мексикамен соғыстан (1846–1848) кейін Альвеар испандық Америкаға қатысты американдықтардың ниеттеріне күдікпен қарады. Оның американдық биографы Томас Дэвис айтқанынша, Альвеардың дипломатиялық хат алмасуы Аргентинаның АҚШ саясатына деген дәстүрлі сенімсіздігін қалыптастырды, Альвеардың пікірінше, ол Латын Америкасын жаулап алу немесе, кемінде, үстемдік ету ниетін қамтиды. Карлос Мария де Альвеар Буэнос-Айрестегі Ла-Реколета зиратына жерленді.

Мұра

Бартоломе Митре, Сан-Мартиннің өмірбаяны «Historia de San Martín y de la emancipación sudamericana» авторы, Альвеарды қатыгез сынға алды, оны жоғары мақтанды және тәлкектеп билеуге құмар деп сипаттады. Көптеген кейінгі тарихшылар да Альвеарды қабылдамайды, бірақ мұның себептері әртүрлі. Солшыл авторлар Монтеагудоны қолдайды, бірақ саяси байланыстарына қарамастан Альвеарды қабылдамайды. Антиимпериализмді жақтаған ревизионист авторлар Альвеарды Біріккен Провинцияларды британдық протекторатқа айналдыруға жасаған әрекеті үшін айыптайды және оны, дұшпандар болса да, Бернардино Ривадавия партиясымен байланыстырады.