Кіріспе
Dermestidae қоңыздар туысы - Coleoptera тұқымдасына жататын, көбінесе тері қоңыздары деп аталады. Басқа да кең таралған атаулары: қорабұрыш, тері немесе былғары қоңыздары, кілем қоңыздары және хапра қоңыздары. 1800-нен астам түрі сипатталған. Дерместидтердің мінез-құлқы әртүрлі; көпшілігі - құрғақ жануар немесе өсімдік материалдарымен, мысалы, терімен немесе тозаңмен, жануарлардың түктерімен, қауырсындарымен, өлген жәндіктермен және табиғи талшықтармен қоректенетін қоректілер. Dermestes туысының өкілдері жануарлардың денесінде табылады, ал басқалары сүтқоректілердің, құстардың, аралардың немесе былдыршақтардың ұяларында кездеседі. Thaumaglossa тек шоқжәндіктердің жұмыртқа қаптарында ғана тіршілік етеді, ал Trogoderma түрлері астық зиянкестері болып табылады. Бұл қоңыздар сот энтомологиясында маңызды рөл атқарады. Кейбір түрлері шіритін денелермен байланысты, бұл қылмыстық тергеп-тексерулерге көмектесуі мүмкін. Кейбір түрлері зиянкестер (қалалық энтомология) болып табылады және үйлер мен кәсіпорындардағы табиғи талшықтарға елеулі зиян келтіруі мүмкін. Олар жануарлардың қаңқаларын тазалау үшін таксидермияда және табиғат тарихы мұражайларында қолданылады. Кейбір дерместид түрлері, көбінесе "ілгек қоңыздары" деп аталады, скрипка қаптарына шабуылдайды және ілгек шаштарымен қоректенеді.
Dermestidae are a family of Coleoptera that are commonly referred to as skin beetles. Other common names include larder beetle, hide or leather beetles, carpet beetles, and khapra beetles. There are over 1,800 species described. Dermestids have a variety of habits; most genera are scavengers that feed on dry animal or plant material, such as skin or pollen, animal hair, feathers, dead insects and natural fibers. Members of Dermestes are found in animal carcasses, while others may be found in mammal, bird, bee, or wasp nests. Thaumaglossa only lives in the egg cases of mantids, while Trogoderma species are pests of grain. These beetles are significant in forensic entomology. Some species are associated with decaying carcasses, which may help with criminal investigations. Some species are pests (urban entomology) and can cause extensive damage to natural fibers in homes and businesses. They are used in taxidermy and by natural history museums to clean animal skeletons. Some dermestid species, commonly called "bow bugs", infest violin cases, feeding on the bow hair.
Сипаттама
Ересек дерместидтер әдетте кішкентай қоңырқайлар (1–12 мм ұзындығы), дөңгелек немесе сопақ пішіндес, түкті немесе қабыршақты қанат жапқыштары бар, олар ерекше және әртүрлі түсті өрнектер құрай алады. *Dermestes* және *Trichelodes* туыстарынан басқа, бас ортасында бір ғана қарашық (оцеллус) болады. Антенналар (еркек *Thylodrias contractus*-тан басқа) домалақтанып келген және көбінесе кеуденің астындағы ойыққа сыяды, оларды қоңырқай тынышқанда жасырады. *T. contractus* ересек аналықтары личинка пішіндес болуларымен ерекшеленеді, яғни олар ересекке дейін личинка морфологиясын сақтайды. *Dermestinae* және *Attageninae* кіші тұқымдастарының қуыршақтары жыртқыштардан қорғану үшін "гин тұзақтары" деп аталатын құрылымдармен қапталған. *Megatominae* кіші тұқымдасының қуыршақтары соңғы личинка сатысының терісінің қалдықтарының (экзувия) ішінде қорғалған. Личинкалар да жарықтан қашып, кез келген ойыққа тығылып, алаңдамау үшін жасырынады. Дерместидтер шоколад, копра және какао бұршақтарына да зиян келтіреді.
Эволюция
Отбасының мүмкін мүшелері оқшауланған элитралар негізінде Кейінгі Триас және Ерте Юра дәуірлерінде сипатталған, бірақ отбасының ең көне анық мүшесі – Қытайдың Орта Юралық Цзюлуншан формациясынан табылған Paradermestes, ол Dermestinae кішіотбасына жатады. Attageninae және Megatominae кішіотбастарының мүшелері Креда дәуірінен белгілі, соның ішінде Attagenus және Megatoma туыстары бар. Топтың алғашқы экологиясы микофагия болған болуы мүмкін, ол Orphilinae-де сақталған, ал көптеген басқа туыстардың ата-тегі сапрофагияға көшкен. Оның артқы жағында екі иілісқан, тікен тәрізді мүшелері бар. Қара қоңыр қоңыздың дернәсілінде бұл мүшелер нашаррақ иілген. Ашхана қоңыздары сирек үй зиянкестері болып табылады. Ересектер мен дернәсілдер шикі терілермен және мүйізбен қоректенеді. Ересек ашхана қоңыздарының ұзындығы әдетте 1/3-ден 3/8 дюймға дейін жетеді және олар қара қоңыр түсті, элитраның жоғарғы бөлігінде кең, ақшыл сары дақты жолағы болады. Әрбір қанатта үш қара нүкте үшбұрыш тәрізді орналасқан. Ашхана қоңызының кеудесі мен аяқтары жіңішке сары түсті қылдармен жабылған. Ересек қоңыздар қыс айларында қорғалған жерлерде кездеседі, бірақ көктем мен жаздың басында ғимараттарға кіреді. Аналықтары тамақ көзіне жақын жерге шамамен 135 жұмыртқа салады, және олар 12 күннің ішінде шайқалады. Ашхана қоңыздарының өмірлік циклі шамамен 40-50 күнге созылады.
Қалқалы құрт (қабық құрт)
Дерместес макулятус, тері қоңызы, былғары қоңызы немесе тері қоңызы деп аталады, ол шикі терілер мен терілермен қоректенеді, қойма қоңызы сияқты. Оның өмірлік циклі 60-70 күнге созылады, ал аналығы 800-ге дейін жұмыртқа туады. Кілемше құртының дернәсілдерін көбінесе "жүнді аюлар" немесе "буфал молықтары" деп атайды.
Қара кілем қоңызы
Қара кілем қоңызы, Attagenus megatoma, кеңінен танымал азық-түлік зиянкесі және жануарлардың түктері мен қауырсындарында кездесетін кератин – ақуыз қоршаған тұрмыстық заттарға келтіре алатын зияндылығынан ең зияндыларының бірі. Олар сондай-ақ әртүрлі тағам қаптамаларын тесіп өте алады, бұл басқа жәндіктерге өтуге мүмкіндік береді. Ұрғашылары 90-ға дейін жұмыртқа салады, олар шамамен 8-15 күнде шығады. Әдетте, бұл түрдің жылына бір ғана ұрпағы болады. Ересектердің орташа мөлшері 2,8-5 мм аралығында болады, олар сопақ, қоңыр қарадан жылтыр қара түске дейін, қоңыр аяқтарымен сипатталады. Ұрғашылары 40-қа дейін жұмыртқа салады, ал дернәсілдердің саны жеті немесе сегіз болады. Ересек күйге жетуге кеткен уақыт шамамен сегіз айдан бір жылға дейін ауытқиды. Сонымен қатар, ересектер 2-6 аптаға дейін өмір сүре алады. Бұл түр пішіні, мөлшері, түсі және қабықтарының өрнегі бойынша әртүрлі. Ересектердің орташа ұзындығы 2-3 мм, ал қабықтары ақ, қоңыр, сары немесе тіпті сұр-сары түсте болуы мүмкін. Хапра қоңызы – азық-түлік зиянкесі. Оларды бақылау қиын, себебі олар жарықтар мен тіреулерге тығылып, ұзақ уақыт бойы сонда қалады. Кілем қоңыздарын жою үшін пиретроидты инсектицидтерді қолдануға болады. Олар құрамында перметрин, бифентрин, дельтаметрин және тралометрин сияқты белсенді ингредиенттерді қамтиды.