Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Селговалар (келт тайпасы) – біздің заманымыздың 2-ші ғасырының соңында Шотландияның оңтүстік жағалауында, қазіргі Кирккдбригшир және Дамфрисшир аймақтарында өмір сүрген келт тайпасы. Олар Птолемейдің «География» кітабында қысқаша еске алынады, олардан басқа тарихи мәліметтер жоқ. Олардың мәдени және этникалық жақындығы бриттондық деп саналады. Солвей шығанағы Селговалардың атын сақтап қалған деген болжам негізсіз. «Солвей» атауы XIII ғасырдан бері англосаксон тілінде қолданылады (sol = ‘лақты’, wæth = ‘өткел’), ол сол кездегі Эскмуттағы басты өткелдің атауы еді. Бұл шығанақ бұрын әртүрлі аттармен белгілі болған, бірақ осы атауы ғана сақталған.
Celtic tribe
The Selgovae (Common Brittonic: *Selgowī) were a Celtic tribe of the late 2nd century AD who lived in what is now Kirkcudbrightshire and Dumfriesshire, on the southern coast of Scotland. They are mentioned briefly in Ptolemy's Geography, and there is no other historical record of them. Their cultural and ethnic affinity is commonly assumed to have been Brittonic. Assertions that the Solway Firth preserves the name of the Selgovae are without foundation. 'Solway' is Anglo Saxon from the thirteenth century (sol = 'mud', wæth = 'ford'), and this was the name of the main crossing at Eskmouth at that time. The firth has been known by various names in the past, and this one happened to be the survivor.
Птолемей
Сельговалар және олардың қалалары туралы жалғыз мәлімет – б.з. 150 жыл шамасындағы Птолемейдің жазбалары. Олардың аты 8-ғасырғы Равенна космографиясында «Сеглос» деп кездеседі, бірақ бұл құжат Птолемей сияқты классикалық көздердің толық емес көшірмесі саналады, тәуелсіз тарихи дерек емес. Птолемей атаған халықтардың ішінде Нованталар ерекшеленеді, себебі олардың орналасқан жері Галлоуэйде екені анық белгілі, өйткені ол бірнеше айқын физикалық нысандарды атаған. Сельговалар оларға жақын болғандықтан, олардың отаны да солай белгілі. Птолемей Сельговалардың қалалары Карбанторигум, Укселлум, Корда және Тримонтий екенін айтқан. Дегенмен, сол кезде бұл аймақта қалалар болмағандықтан, ол, басымен, римдік әскери лагерьлер мен туған жерлік бекіністерді – мысалы, данстарды білдірген болуы мүмкін. Равенна космографиясында қалалардың атаулары сәйкесінше Карбантиум, Уксела, Корда және Тримунтиум болып келген, ал қалалардың тізімі ешбір қаланы нақты бір халықпен байланыстырмаған. Қалалардың орналасқан жерін анықтауға әрекеттер жасалған, бірақ жеткілікті мәлімет болмағандықтан, нақтылыққа қол жеткізу мүмкін болмады, ал ұсынылған орындар тек болжамдардан аспады. 19 ғасырда Скене Карбанторигумды Уррдың төбесі деп есептеген, ал Рис бұл атау Карбанторионнан (көліктер қаласы) шыққан деп ойлаған. Скене мен Хорслинің сөзіне сүйенсек, Укселлум Каерлаверктің Уордлау төбесінде орналасқан; атауының Уэльс тіліндегі «ухел» (биік) немесе Гейл тіліндегі «уас, уасал» сөздерімен ұқсас екені айтылған. Корда Скенеге сәйкес, Санкхарда болған. Тримонтий Скенеге сәйкес, Биренсварк төбесінде орналасқан, атауы, мүмкін, Уэльс тіліндегі «Tref mynydd» (Тау қаласы) дегенді білдіреді. Рис, Уинтонмен келісе отырып, «Сельговалар» сөзі «аңшылар» дегенді білдіреді деп санайды (қазіргі «sealg»; қазіргі «hela» – аңшылық).
The sole record of the Selgovae and their towns is their mention by Ptolemy in c. AD 150. Their name appears in the 8th century Ravenna Cosmography as 'Segloes', but the document here is taken to be an imperfect copy of classical sources such as Ptolemy, and not an independent historical reference. The Novantae are unique among the peoples that Ptolemy names in that their location is reliably known to have been in Galloway due to the way he named several readily identifiable physical features. Since the Selgovae were adjacent to them, their homeland is similarly known. Ptolemy said that the towns of the Selgovae were Carbantorigum, Uxellum, Corda, and Trimontium. However, there were no towns as such in the area at that time, so he was probably referring to Roman military camps and native strong points such as duns. In the Ravenna Cosmography the town names appear as Carbantium, Uxela, Corda, and Trimuntium, respectively, and the towns are given in a list that does not associate any of the towns with any particular people. Efforts have been made to determine the locations of the towns, but there is not enough information available to reach any degree of certainty, and the locations suggested are little more than guesswork. In the 19th century, Carbantorigum was thought to be the Motte of Urr by Skene, and Rhys thought the name derived from Carbantorion (chariot town). Uxellum was at Wardlaw Hill at Caerlaverock according to Skene and Horsley; it was noted that the name sounds like Welsh uchel (high) or Gaelic uas, uasal. Corda was at Sanquhar, according to Skene. Trimontium was at Birrenswark Hill, according to Skene, who says its name probably represents Welsh Tref mynydd (Town on a Mountain). Rhys, agreeing with Wyntoun, thought that 'Selgovae' means 'the hunters' (, modern sealg; , modern hela 'hunting').
Рим дәуірі
Археологиялық деректерге сүйенсек, Селговалар екі түрлі қоныста өмір сүрген: тастан салынған шатырлар және «шұңқырлы қоршаулар» деп аталатын нысандар. Олардың кейбіреулері біздің заманымыздың I ғасырында тасталып кеткен, ал қалғандары II ғасырда салынды және көп қабатты бекіністерге айналды. Олар бұл аймақта қола дәуірінен бері, әрине, римдік кезеңге дейінгі темір дәуірінде де өмір сүрген болуы мүмкін. Римдіктердің аймақта салған бекіністерінің орналасуы Селговалардың бірнеше жеке қауымда өмір сүргенін және, мүмкін, рулық және саяси ұйымның белгілі бір деңгейіне ие болғанын көрсетеді. Бұл, оңтүстікке қарай римдіктердің шабуылынан қашқан адамдардың ықпалы болуы мүмкін. Олардың Мелроз маңындағы Солтүстік Эйлдон төбесінде тайпалық орталығы болған деп есептеледі. Көршілеріне қарағанда олар көптеген төбелік бекіністер салған, бұл римдіктердің оларды батыста және солтүстіктегі салыстырмалы түрде нашар ұйымдасқан және сондықтан қауіп төндірмейтін тайпалардан бұрын неге нысанаға алғанын түсіндіруі мүмкін. Тацит Гней Юлий Агриколаның (78-84 жылдары билік еткен) жорықтары туралы айта келіп, күш пен дипломатияның бірігіп қолданылуы бұрын бағындырылған британдықтардың наразылығын басып, 79 жылы бекіністер салған. 80 жылы ол Тей фьордына аттанды және ондағы халықтарға қарсы жорық жүргізді. 81 жылы ғана ол қайтып келді, содан кейін бағындырған жерлеріндегі табыстарын нығайтты. Осы кезде Селговалардың аумағына Брумхолм, Блатобулгиум (Бирренс), Уорд-Лоу, Милтон, Драмланриг, Далсвинтон және Ди өзенінің шығыс жағасындағы Гленлочар сияқты римдік бекіністер көптеп салынды. Бұл, Селговалар мен көршілес Нованта тайпаларының арасындағы шекара болған. Бұл Селговалардың римдік билікке қарсы күрескен британдықтардың қатарында болғанын көрсетеді (бірақ растамайды). Көршілес Нованта тайпасының аумағында тек Флит қақпасының оңтүстік-шығысындағы форттан басқа римдіктердің иеленуінің белгілері жоқ. Солтүстік Рим Британиясының қайта ұйымдастырылуы мен Адриан қабырғасының салынуынан (шамамен 122 жыл) кейін Селговалар аумағында Бирренс және Нетербиде ғана римдік бекіністер болды. Алайда, Антонин қабырғасының салынуымен және Адриан қабырғасының солтүстігіндегі аумақты қайта басып алумен (шамамен 142 жыл) Селговалар аумағы қайтадан көптеген римдік бекіністермен толықты: Нетерби, Брумхолм, Бирренс, Бернсварк, Рейбернфут, Шилдхилл, Милтон, Драмланриг, Далсвинтон, Карзильд, Лантонсайд және Гленлочар. Көршілес Нованта тайпасының аумағында римдік бекіністер салынбады. Римдіктер Марк Аврелийдің (шамамен 175 жыл) реформаларынан кейін Адриан қабырғасының солтүстігіндегі аумақты басып алудан бас тартқанда, Бирренс және Нетербидегі бекіністерді сақтап қалды, бірақ Селговалар аумағында кең ауқымды әскери басып алу болған жоқ. Рим 370 жылы бұл аймақты мүлдем тастап кетті.
Archaeological evidence indicates that the Selgovae lived in two principal settlement types: stone built huts and so called "scooped enclosures", some of which were abandoned in the 1st century AD while others were established in the 2nd century and developed into multivallate structures. They had possibly lived in the area since the Bronze Age, and certainly during the pre Roman Iron Age. The pattern of forts subsequently established in the area by the Romans suggests that the Selgovae lived in a number of distinct communities and probably had some degree of tribal and political organisation, perhaps influenced by individuals who had fled the Roman advance further south. They are thought to have had a tribal centre at Eildon Hill North near Melrose. They built a significant number of hillforts, more so than their neighbours, which may explain why the Romans targeted them before the relatively less organised and therefore less threatening tribes to the west and north. In his account of the campaigns of Gnaeus Julius Agricola (governor 78–84), Tacitus says that after a combination of force and diplomacy quieted discontent among the Britons who had been conquered previously, Agricola built forts in their territories in 79. In 80 he marched to the Firth of Tay, campaigning against the peoples there. He did not return until 81, at which time he consolidated his gains in the lands that he had conquered. The territory of the Selgovae was substantially planted with Roman forts at this time, at Broomholm, Blatobulgium (Birrens), Ward Law, Milton, Drumlanrig, Dalswinton, and Glenlochar on the eastern bank of the River Dee, which was perhaps the boundary between the Selgovae and the neighbouring Novantae. This suggests (but does not confirm) that the Selgovae were among the British peoples who had strongly resisted Roman occupation. This is in contrast to the neighbouring Novantae, where there are no signs of Roman occupation save the fortlet at Gatehouse of Fleet, in the southeast of their territory. Following the reorganisation of northern Roman Britain and the construction of Hadrian's Wall (c. 122), the only Roman forts among the Selgovae were at Birrens and Netherby. However, with the construction of the Antonine Wall and the re occupation of territory north of Hadrian's Wall (c. 142), the territory of the Selgovae was again heavily planted with Roman forts, at Netherby, Broomholm, Birrens, Burnswark, Raeburnfoot, Shieldhill, Milton, Drumlanrig, Dalswinton, Carzield, Lantonside, and Glenlochar. There were no Roman forts planted in the territory of the neighbouring Novantae. When Rome largely abandoned its occupation of territory north of Hadrian's Wall under the reorganisation of Marcus Aurelius (c. 175), they nevertheless retained forts at Birrens and Netherby, though there would never again be a large scale military occupation of the territory of the Selgovae. Rome permanently abandoned the area by 370.
Мәдениеттік жақындық
Селговалардың этникалық және мәдени жақындығы бритондық деп есептеледі және олар бриганттар тайпасының ажырамас бөлігі болған деген пікірлер бар. Археологиялық дәлелдер аз, бірақ олардың ішінде Рим дәуіріне жататын бір сурет және жазу бар. Бұл сурет Бирренсте (Римнің Блатобулгиумы) табылған, және ол 'Бриганттіяға' арналған, бұл сияқты арнаулар бриганттардың белгілі аумағында, Камбрия және Йоркширде де кездеседі. Тацит бриганттардың үлкен тайпа болғанын айтады, ал бриганттармен байланысты заттар Адриан қабырғасының солтүстігіндегі аймақта, Англияда да, Шотландияның Дамфрисшир және Кирккдбригшир округтерінде де табылған. 1845 жылы «De Situ Britanniae» шығармасының жалған екені анықталғанда, Ройдің Тримонтиумды қате орналастырғаны кейбір тарихшылар тарапынан сақталды, бірақ ол енді осы еңбегі үшін сілтеме ретінде қолданылмады. Сонымен қатар, кейбір тарихшылар Ройдің Тримонтиумды орналастыруын ғана емес, сонымен қатар қаланы Сельговаларға қайтарып берді, олардың аумағын Елддон төбелеріне жақын жерге жылжытып. Птолемейдің Нованталарды Галлоуэйге орналастыруы сақталды, және Птолемей олардың Сельговаларға іргелес екенін айтқандықтан, Нованталардың аумағы Галлоуэйден тысқары кеңейтілді, бұл тезис қазіргі тарихтардың көптеген нұсқаларында сақталған. Нәтижесінде, «De Situ Britanniae» шығармасындағы ойдан шығарылған маршруттың логикалық көрінуі үшін жалғыз нақты тарихи сілтемеге (Птолемейге) жасалған «қате түзету» сақталды; және жалғыз нақты тарихи сілтеме Сельговаларды олардың жалғыз белгілі орнынан алыстату арқылы одан әрі «түзетілді». Ройдің тарихи еңбегі оның білмейтін жалған дереккөзге сүйенуіне байланысты көбінесе назардан тыс қалды, бірақ оның карталары мен суреттері бұзылмаған және жоғары бағаланады. Ройдің жұмысын Селкирк қаласы жоғары бағалайды және қолдайды.
The ethnic and cultural affinity of the Selgovae is assumed to have been Brittonic and there have been suggestions that they were an integral part of the tribe of the Brigantes. Archaeological evidence is scant, but it includes a Roman era figure and inscription found at Birrens (the Roman Blatobulgium) that was dedicated to 'Brigantia', similar to dedications found in known Brigantian territory in Cumbria and Yorkshire. Tacitus says that the Brigantes were a large tribe, and artefacts associated with the Brigantes have been found across the region just north of Hadrian's Wall, both in England and in Scottish Dumfriesshire and Kirkcudbrightshire. When De Situ Britanniae was debunked as a fraud in 1845, Roy's misguided placement of Trimontium was retained by some historians, though he was no longer cited for his contribution. Furthermore, some historians not only accepted Roy's placement of Trimontium, but also returned the town to the Selgovae by moving their territory such that they would be near Eildon Hills. Ptolemy's placement of the Novantae in Galloway was retained, and since Ptolemy said that they were adjacent to the Selgovae, Novantae territory was greatly expanded beyond Galloway to be consistent with this thesis, which survives in a number of modern histories. The result is that an 'error correction' to the sole legitimate historical reference (Ptolemy), made so that a fictional itinerary in De Situ Britanniae would seem more logical, is retained; and the sole legitimate historical reference is further 'corrected' by moving the Selgovae far from their only known location. While Roy's historical work is largely ignored due to his unknowing reliance on a fraudulent source, his maps and drawings are untainted, and continue to be held in the highest regard. Roy's work is highly supported by the town of Selkirk.