Кіріспе

Pelomyxa туысы – әдетте 500–800 мкм, бірақ кейде 5 мм-ге дейін жететін, тұрақтанған тұщы су тоғандарының немесе баяу ағатын өзендердің анаэробтық немесе микроаэробтық түбінде кездесетін алып флагельді амебалардың туысы. Бұл туыс 1874 жылы Р. Грифф тарапынан Pelomyxa palustris түрінің типтік түрі ретінде құрылған. Pelomyxa құрылғаннан кейінгі ондаған жылдарда зерттеушілер оған көптеген жаңа түрлерді жатқызған. Дегенмен, 20 ғасырдың соңғы тоқсанында зерттеушілер туысты бір ғана Pelomyxa palustris түріне дейін шектеді, ол күрделі өмірлік циклы бар, өте өзгергіш организм болып есептелді, ал оның әртүрлі фазалары жеке түрлер деп жаңылысқан. Барлық сипатталған түрлер синонимдер мәртебесіне төмендетілді немесе туыс емес Chaos туысына көшірілді. 2004 жылдан бері Pelomyxa туысының төрт жаңа түрі сипатталды, ал екі ескі түрі қайта сипатталып, туыстың жарамды мүшелері екені расталды. Бұл жаңалықтар Pelomyxa palustris-тің мәні туралы жаңа сұрақтар тудырды.

Сипаттамалары

Пеломиксада көптеген ядролар болады, олардың саны сирек жағдайларда екіден бірнеше мыңға дейін жетеді. Қозғалатын жасуша цилиндр пішіндес, алдыңғы жағында бір жарты шар тәрізді саяқ аяқ және артқы жағында ұсақ, қозғалмайтын жалаушалармен жабылған уроид деп аталатын жартылай тұрақты проекциясы бар. Олар кең ауқымды тағамдармен қоректенеді және диатомдар сияқты тағамдар мен құм сияқты қалдықтарды қамтитын көптеген вакуолаларына ие. Пеломиксалар симбиоздық бактерияларға тәуелді, олардың қызметі аэробты жандардың митохондриясына ұқсас, бұл әдетте анаэробты түрлердің көбірек аэробты ортада тіршілік етуіне мүмкіндік береді.

Жіктеу

Пеломиксаның жіктелуі соңғы онжылдықтарда кеңінен талқыланды. Пеломиксада митохондриялар және эукариотты жасушаларда әдетте кездесетін бірнеше органелла жоқ (әсіресе пероксисомалар мен диктиосомалар). Бір кезде оларда жарақшалардың да жоқ екеніне және митозға қабілетсіз екеніне сенген. Ядролы жасушалар ретінде, "эукариоттардың дерлік барлық жасушалық құрамдас бөліктерінен" айырылған Пеломикса, бір уақыт бойы бактериялар мен қазіргі жасуша арасындағы "протоэукариоттар" ретінде қарастырылды. 1973 жылы Pelomyxa palustris ата-тегінің митохондрия пайда болғанға дейін эукариоттардан бөлініп шыққаны болжалды. 1976 жылы Жан М. Уотли Pelomyxa palustris-тің "қазіргі уақытта тіршілік ететін ең алғашқы эукариотты организм деп санауға лайық" екенін жазды. Осылайша, бұл организм сериялық эндосимбиоз теориясына сәйкес, кейін қазіргі жасушаның митохондриясына айналған бактериялық симбионтты қабылдаған ата-тек эукариоттың қазіргі аналогы болуы мүмкін. Бұл түрде бірнеше бактериялық симбионттар бар екені белгілі. Олардың функциясы нақты болмаса да, Уотли олардың "бактериялық митохондриялық трансформацияның қалай жүзеге асуы мүмкін екенін" көрсететін пайдалы эволюциялық мысал бола алатынын айтты. Архамоэбалар, өз кезегінде, басқа митохондриясыз эукариоттар – метамонадтар мен микроспоридиялармен бірге Архезояның жаңа патшалығына қосылды. Пеломиксаның алғашқылығы 1988 жылы күмәндікке түсті, Джо И. Гриффин Pelomyxa palustris-тің құрылымдық зерттеуін жариялады, ол бұл түрдің, ақыры, жай ғана жарақшалары бар екенін және митозға қабілетті екенін көрсетті. Гриффин "Пеломиксаның туыстары амебоидты жарақшалылар екені ескерілгенде, ол примитивті де емес, туысқан түрлерден де ерекшеленбейді" деген қорытынды жасады. Онжылдықтың соңына қарай Кавальер Смиттың Архамоэбаларының барлық мүшелері митохондриялы жасушалардан тарағаны анық болды. Яғни, олар ертедегі тармақталған немесе "алғашқы" эукариоттар емес, керісінше, ата-тектерінде болған органеллаларды жоғалтқан "дегенерацияланған протостар" еді. Осылайша, Пеломикса және басқа Архамоэбалар Амоэбозоа тобына, Коноза кіші тобына (мицетозоандық шырышты қабықшалармен ортақ) қайта жіктелді. Архезоя патшалығы жойылды.